Vĩnh biệt nhà thơ Tế Hanh

RỚM LỆ TẾ HANH

Tế Hanh - Ảnh Nguyễn Đình Toán (8.4.1996)
Te Hanh8.4.1996 (8)Tôi vừa đến Cát Bà thì nhận được điện của Thân báo nhà thơ Tế Hanh vừa mất trưa nay 16/7/2009. Một cái tin thật đơn giản nhưng đã làm tôi lặng người. Bởi không chỉ một con người ra đi mà con người ấy lại là một nhà thơ một nhà thơ mang tên Tế Hanh.

Tôi chợt nhớ câu thơ thật thân phận của ông thuở hoa niên câu thơ hay và lạ như vận vào chính ông những năm tháng cuối đời:

"Tôi thấy tôi thương những chuyến tàu
Ngàn đời không đủ sức đi mau"

Vâng 10 năm cuối đời sau một cơn tai biến mạch máu não trong đêm thơ kỷ niệm 40 năm đường Trường Sơn 559 lịch sử (1999) ông đã phải nằm im lặng trên giường bệnh cho đến lúc trút hơi thở cuối cùng. 10 năm thật chậm chạp với ông như 1 chuyến đi "không đủ sức đi mau". Tại sao vậy? Khó mà giải thích. Nhưng tôi vẫn nghĩ rằng nhà thơ Tế Hanh vẫn còn nặng nợ với đời.

Mười lăm năm trước tôi hỏi ông có còn làm nhiều thơ không ông liền đọc cho tôi nghe bài thơ 2 câu:

"Người ta hỏi tôi làm gì?
- Tôi làm thinh"

Làm thinh với ông cũng là một hành động?

10 năm "làm thinh" trên giường bệnh trong bệnh viện hay trong căn phòng trên gác nhỏ phố Nguyễn Thượng Hiền Hà Nội ông đã nghĩ gì? Không ai biết. Nhưng những câu thơ của ông vẫn làm lay động bao thế hệ Việt cả trong và ngoài nước. Năm ngoái khi tôi đến Canada một anh bạn nghe bài hát Khúc hát sông quê của tôi phổ thơ Lê Huy Mậu liền nhắc tới bài thơ Nhớ con sông quê hương của Tế Hanh và anh đọc thuộc không sai một chữ. Tế Hanh lặng lẽ sống bằng những bài thơ của mình như thế trong lòng bạn đọc.

"Chẳng biết nước có nhớ ngày nhớ tháng
Nhớ bao nhiêu kỷ niệm giữa dòng trôi?"

Hồi tôi làm báo Thơ (2003-2004) của Hội Nhà Văn tôi đề nghị nhà thơ Tế Hanh tự chọn trang thơ tâm đắc của ông và ông chỉ gật gật bài nào ông đồng ý khi đưa ra danh mục tôi chọn trước nhưng rồi ông cứ chưa yên hóa ra thiếu bài "Nhớ con sông quê hương". Quả là với Tế Hanh không thể thiếu con sông quê hương được. Ông cũng có một câu thơ mà chỉ nổi tiếng khi Trần Đăng Khoa đã lặp lại của ông để trở thành một bài hát của nhạc sĩ Nguyễn Thành: Biển một bên và em một bên. Câu thơ gốc của ông không có chữ "và".

Có lẽ trong 4 nhà thơ từng được bình chọn trong một cuộc trưng cầu bạn yêu thơ trên tạp chí Tác Phẩm Mới sau 1975 cùng với Huy Cận Xuân Diệu Chế Lan Viên... Tế Hanh lại được khá nhiều bạn đọc yêu thích là nhờ cái điệu thơ chân thành đôi khi đến "ngẩn ngơ thi sĩ" của ông.

"Nông trường ta rộng mênh mông
Trăng lên trăng lặn vẫn không ra ngoài"

"Trời vẫn xanh một màu xanh Quảng Trị"...

Những câu thơ như ai cũng có thể làm được nhưng phải đến Tế Hanh mới có những câu thơ như thế. Những câu thơ khiến tôi liên tưởng tới thi sĩ đồng quê tuyệt diệu của nước Nga - Xergay Esenin.

Tế Hanh một thi sĩ hiền lành thế lại cũng đã từng dịch thành công nhiều bài thơ của Esenin có một câu thơ theo tôi không thể nào dịch khác Tế Hanh: "Nếu không thành nhà thơ/ Con đã thành trộm cướp". Vâng thi sĩ chính là những tính cách mạnh một cách chân thành như vậy đó. Đó chính là bài thơ Esenin tâm sự với mẹ.

Tế Hanh cũng đã hơn một lần nói về mẹ trong thơ nhưng chưa lần nào làm tôi xúc động như bài thơ Bên mồ mẹ. Bài thơ chỉ mấy khổ ngắn ông viết khi nước nhà thống nhất trở lại quê nhà Quảng Ngãi sau mấy chục năm xa cách. Ông cũng như bao người thắp hương bên mồ mẹ nhưng cũng chỉ Tế Hanh mới có cái tâm trạng chân thật đến đau buốt này:

"Quê mẹ không còn mẹ
Bao giờ con lại về"

Bây giờ nhà thơ thương quê thương mẹ ấy đã ra đi. Ông vĩnh viễn từ biệt cuộc đời này nhưng thơ ông thì dường như cứ bảng lảng bên cạnh những người còn sống. Đó cũng là con người ông cách sống ông hồn thơ ông - một rớm lệ Tế Hanh.

Cát Bà 16.7.2009

NGUYỄN TRỌNG TẠO

Mèo bự

Bài viết xúc động quá cái tình của bác Nguyễn Trọng Tạo với nhà thơ Tế Hanh thật sâu lắng. Người đọc hiểu thêm nhiều về cái Thần của đại biểu cuối cùng trong thi Nhân Việt Nam em ngậm ngùi nhớ về câu thơ cụ Nguyễn Khuyến "Lão nhân khốc vô lệ"khi khóc Dương Khuê và cứ hình dung bác Tạo khi viết bài này cũng tâm trạng như vậy.
Xin được cảm ơn bác thạt nhiều.

Kim Thanh

Thương tiếc nhà thơ Tế Hanh.

NTAH

Kính anh Tạo
Em cám ơn anh đã cho em đọc bài viết cảm động này.
Tế Hanh không biết em ( hẳn nhiên rồi). Nhưng những ngày mẹ em nằm giường bịnh em hay đọc bài " nhớ con sông quê hương " cho mẹ em nghe những lúc ấy mắt mẹ em xa xăm nhoà lệ và nói hay quá ha con ! Đó là những phút giây bà quên đi nỗi đau bịnh của mình .
Em đã tiễn đưa mẹ em đúng một lần và giờ đây em lại tiễn đưa " người ơn trong phút giây " của mẹ em một lần nữa . Anh Tạo ơi cám ơn anh đã nói giúp nỗi tiếc thương cho em rồi . Ở thế giới nào đó em tin rằng mẹ em sẽ gặp đựơc nhà thơ và riêng ông sẽ có thêm một bạn đọc chung thuỷ ngàn thu.
Kính mong anh vui khoe !

Hoàng Liêm

Nhớ Tế Hanh

Chúng em được học ông khi còn rất nhỏ: "Nước gương trong soi tóc những hàng tre " Bây giờ ông đã ra đi nước vẫn trong và hàng tre vẫn ngày ngày soi tóc. Ông đã để lại trong lòng người đọc một tình yêu ông và thơ ông mãi không nguôi. Hy vọng ở cõi vĩnh hằng Người " Nhớ con sông quê hương " sẽ thấu được tình cảm của anh và bạn đọc dành cho ông.

hoalucbinh

Làm nhà thơ khổ thật đấy anh. Cho dù có làm được thơ hay thì vẫn khổ tâm vì chữ nghĩa ám ảnh. Thơ rẻ như bèo một bài vài chục đến dưới 200.000d. Thế mà người ta lại rất cần thơ. Nổi tiếng như Tế Hanh mà cũng vất vả thế. Mong anh có một cuộc sống vui vẻ hạnh phúc hoa gấm chứ đừng như các nhà thơ khác

Thu Hường

Ghé thăm anh. Anh có bài viết thật xúc động.
Chúc anh khoẻ hạnh phúc.

Nguyễn Quốc Minh

Chia buồn .

Hình ảnh con sông quê mát rượi
Lai láng chảy lòng tôi như suối tưới
Quê hương ơi! Lòng tôi cũng như sông
Tình Bắc Nam chung chảy một dòng
Không ghành thác nào ngăn cản được

( Nhớ con sông Quê hương của Tế Hanh).
___________________

Thương tiếc nhà thơ Tế Hanh . Xin thắp nén hương chia buồn cùng với gia quyến .

Vũ Đức Quân

Anh Nguyễn Trọng Tạo Kính mến!
Để bày tỏ lòng biết ơn và thương tiếc vô hạn nhà thơ Tế Hanh trên trang blogs của em hiện đang đăng 2 ca khúc mà em phổ từ 2 bài thơ khá nổi tiếng của nhà thơ Tế Hanh. Em trân trọng kính mời anh qua nghe và nhân tiện cho em xin một vài ý kiến góp ý của anh nhé. Kính chúc anh nhiều sức khỏe.

nhimnhim

Nhimnhim đọc mấy bài viết sau khi nhà thơ Tế Hanh qua đời nhưng thích nhứt là bài viết của nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo. Bài viết như một bài thơ nhiều liên tưởng và kìm nén lại nỗi đau. Nhimnhim rớm lệ cùng tác giả.
Kính chúc tác giả có nhiều bài viết lay động lòng người và ấm áp tình thơ.

vuthanhhoa

Em xin thắp một nén nhang tưởng nhớ đến linh hồn thi nhân và cùng đọc lại bài Thơ đã nằm lại mãi trong tâm trí người yêu thơ Việt Nam. Cám ơn anh NTT.

Nhớ con sông quê hương

Quê hương tôi có con sông xanh biếc
Nước gương trong soi tóc những hàng tre
Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè
Tỏa nắng xuống lòng sông lấp loáng
Chẳng biết nước có giữ ngày giữ tháng
Giữ bao nhiêu kỉ niệm giữa dòng trôi?
Hỡi con sông đã tắm cả đời tôi!
Tôi giữ mãi mối tình mới mẻ

Sông của quê hương sông của tuổi trẻ
Sông của miền Nam nước Việt thân yêu
Khi bờ tre ríu rít tiếng chim kêu
Khi mặt nước chập chờn con cá nhảy
Bạn bè tôi tụm năm tụm bảy
Bầy chim non bơi lội trên sông
Tôi giơ tay ôm nước vào lòng
Sông mở nước ôm tôi vào dạ

Chúng tôi lớn lên mỗi người mỗi ngả
Kẻ sớm khuya chài lưới bên sông
Kẻ cuốc cày mưa nắng ngoài đồng
Tôi cầm súng xa nhà đi kháng chiến
Nhưng lòng tôi như mưa nguồn gió biển
Vẫn trở về lưu luyến bên sông

Tôi hôm nay sống trong lòng miền Bắc
Sờ lên ngực nghe trái tim thầm nhắc
Hai tiếng thiêng liêng hai tiếng “miền Nam”
Tôi nhớ không nguôi ánh nắng màu vàng
Tôi quên sao được sắc trời xanh biếc
Tôi nhớ cả những người không quen biết…

Có những trưa tôi đứng dưới hàng cây
Bỗng nghe dâng cả một nỗi tràn đầy
Hình ảnh con sông quê mát rượi
Lai láng chảy lòng tôi như suối tưới
Quê hương ơi! Lòng tôi cũng như sông
Tình Bắc Nam chung chảy một dòng
Không gành thác nào ngăn cản được

Tôi sẽ lại nơi tôi hằng mơ ước
Tôi sẽ về sông nước của quê hương
Tôi sẽ về sông nước của tình thương…

Tế Hanh
(1956)