NGUYỄN PHAN HÁCH VÀ TÔI

ngPhanHach.NTTaoNGUYỄN TRỌNG TẠO: Hôm qua tôi nhận được “Góp ý” của Cutibd: “Cháu có ý kiến nhỏ: nếu chủ rảnh chú hãy kể về các bài hát mà chú sáng tác nha chú như vậy bọn cháu có thể biết được lịch sử bài hát của chú cháu nghĩ mỗi bài hát sẽ có những kỷ niệm rất hay”. Nếu mỗi nhạc sĩ đều làm theo lời Cutibd thì chắc có nhiều chuyện lý thú.Tôi biết Cutibd gốc gác Quan Họ và để tỏ lòng cảm ơn người đề xướng tôi post ngay lên đây câu chuyện sáng tác ca khúc Làng Quan Họ quê tôi rút từ cuốn “Chuyện ít biết về văn nghệ sĩ” xuất bản năm 2000. Mời Cutibd và các bạn cùng tôi làm quen với nhà thơ Nguyễn Phan Hách tác giả bài thơ “Làng Quan Họ” mà tôi đã phỏng theo bài thơ đó để làm nên bài hát này.



NGUYỄN PHAN HÁCH VÀ TÔI

            Sau khi bài hát Làng Quan họ quê tôi được phát trong chương trình “Câu lạc bộ âm nhạc” giới thiệu những tác phẩm mới thu thanh của Đài tiếng nói Việt Nam vào giữa năm 1979 Ban biên tập của Đài đã nhận được rất nhiều thư của thính giả nghe Đài yêu cầu phát lại bài hát này. Từ đó bài hát trở thành quen thuộc với công chúng yêu nhạc trong nước lẫn ngoài nước. Nhiều ca sĩ đã biến bài hát này thành “bài tủ” của mình trong các chương trình lưu diễn và thu thanh vào băng đĩa có thể kể tên các ca sĩ hát thành công Làng Quan họ quê tôi như Thanh Hoa Bích Việt Kim Phúc Hồng Liên Hồng Vân Họa My Thanh Huyền Thu Hiền Trung Anh v.v… Còn ở Hà Bắc cũ quê hương của quan họ thì theo nhà văn Hoàng Ngọc Hiến và nhà văn Đỗ Chu từng dự một hội diễn văn nghệ của tỉnh năm bài hát mới được công bố cho biết hầu như đoàn nào tham gia hội diễn cũng dàn dựng tiết mục này với nhiều hình thức khác nhau: đơn ca song ca tốp ca múa v.v…Biên đạo múa Ứng Duy Thịnh đoàn ca múa Tổng cục chính trị đã từng dựng múa từ bài hát này mang đi biểu diễn tận bên Châu Âu. Một người bạn của tôi được dự Liên hoan văn hóa Việt - Đức ở thành phố Lép-zích kể rằng ở đấy tác phẩm Làng Quan họ quê tôi đã được giàn nhạc giao hưởng Lép-zích trình tấu “Không chê vào đâu được”. Và nét nhạc chính của bài hát này đã trở thành nhạc hiệu của Đài phát thanh truyền hình xứ Quan họ. Nhờ bài hát này mà tác giả của nó có thêm rất nhiều người yêu mến. Nhưng cũng vì thế mà không ít người đã nhầm tưởng tôi là người Quan Họ Bắc Ninh. Chỉ những người cùng quê xứ Nghệ với tôi mới dí dỏm chọc đùa tôi là “Làng Quan họ quê choa”. Khi biết tôi là người Nghệ nhiều người lại đoán rằng Nguyễn Trọng Tạo sáng tác bài hát đó là vì đã bị một cô gái Bắc Ninh hớp hồn. Nhưng phán đoán vẫn chỉ là phán đoán mà thôi.

           
ngPhanHach.NTTao
Nhà thơ Nguyễn Phan Hách và NTT 1994

Sự thực là nếu không quen nhà văn Nguyễn Phan Hách thì tôi chẳng bao giờ sáng tác ra bài hát Làng Quan họ quê tôi.

            Nhà văn Nguyễn Phan Hách sinh ngày 13-1-1942 tại làng Mão Điền huyện Thuận Thành tỉnh Bắc Ninh. Anh có truyện ngắn đầu tay in trên báo Văn Nghệ từ năm 16 tuổi. Anh học sư phạm rồi đi dạy học. Một thời gian sau chuyển về làm cán bộ sưu tầm nghiên cứu văn hóa dân gian thuộc ty văn hóa Hà Bắc (cũ). Nguyễn Phan Hách vừa viết văn vừa làm thơ. Thơ anh hai lần đoạt giải của báo văn nghệ (1969 1974) và anh trở thành người biên tập thơ của báo Văn Nghệ. Năm 1977 anh chuyển sang công tác ở nhà xuất bản Tác Phẩm Mới (nay là nhà xuất bản Hội Nhà Văn do anh làm Giám đốc). Năm đó tôi cũng chuyển về công tác ở Hà Nội. Gặp lại Nguyễn Phan Hách lần nào cũng rất vui anh thường nhớ lại thời chiến tranh tôi ghé thăm anh ở tòa soạn báo thường đeo cặp kè bên hông một khẩu súng ngắn (chả là hồi đó tôi đã là một sĩ quan quân đội). Cuối năm 1978 tôi ghé nhà xuất bản của anh đưa bản thảo tập thơ bỗng anh kéo tôi vào phòng nói: “Đêm qua tôi được nghe một bài hát của ông phổ thơ Chính Hữu. Thích lắm! Tôi có một bài thơ về Quan Họ ông phổ nhạc cho tôi nhé”. Thú thực lúc đó tôi chỉ định ừ à cho qua chuyện vì không phải bài thơ nào cũng phổ nhạc được hơn nữa tôi chỉ làm nhạc khi mình ngẫu hứng. Nguyễn Phan Hách không nhận ra điều đó anh hồn nhiên nói dứt khoát: “Ông đợi tôi một chút tôi chép ngay bài thơ Làng Quan họ  cho ông”. Tôi đành ngồi đợi anh chép thơ. Chép xong anh đưa cho tôi và nói: “Ông phổ nhạc thật hay vào nhé”. Tôi ỡm ờ trả lời nước đôi: “Vâng tôi sẽ cố gắng. Phổ nhạc được tôi sẽ chép tặng ông. Còn không thì ông đừng giận nhé”. Nguyễn Phan Hách cười và nói như ép: “Chắc là ông sẽ phổ thành bài hát hay đấy”.

            Tôi gấp tư bài thơ bỏ vào túi áo và chia tay anh về làng Khương Hạ nơi Trại sáng tác quân đội của chúng tôi đang ở nhờ nhà dân.

            Mấy ngày sau vào một buổi chiều tôi mang quần áo ra giếng để giặt. Lục lại túi áo chợt thấy bài thơ của Nguyễn Phan Hách. Tôi đọc lại bài thơ trong lúc cái loa công cộng gần nhà đang phát ra một chương trình dân ca Quan Họ. Tự dưng miệng tôi lẩm nhẩm câu thơ thành câu hát: “Làng Quan họ quê tôi tháng giêng mùa hát hội…”. Thế là tôi bỏ cả áo quần lại giếng nước vào nhà lấy giấy bút ra để… phổ thơ.

            Lúc ấy tôi không có sẵn giấy nhạc cũng không có đàn. Tôi kẻ dòng nhạc trên giấy (chỉ kẻ 3 dòng chứ không kẻ 5 dòng) và viết những nốt nhạc đầu tiên trên gam rê trưởng: Rề là phà phà xon lá lá pha pha mì pha lá rề …

            Viết được nửa bài nhạc thì tôi nghe kẻng cơm từ nhà ăn tập thể. Nhà thơ Nguyễn Hoa (cùng ở với tôi một nhà) về định rủ tôi đi ăn cơm chiều nhưng thấy tôi đang sáng tác. Anh là người rất hiểu tính tôi nếu gọi tôi đi thì chắc chắn tôi sẽ bỏ dở vĩnh viễn bản nhạc đó. Thế là anh cầm bát đũa một mình tới nhà ăn. Còn tôi thì biết rằng Nguyễn Hoa sẽ mang phần cơm về cho tôi. Thế là đoạn B của bài hát đã hoàn thành. Khi tôi đang lẩm nhẩm câu coda (câu kết bài): “Nghe lời hát nhắn ai nhớ về làng Quan họ quê tôi – làng Quan họ quê tôi” thì Nguyễn Hoa mang cơm về thật. Tôi bảo: “Xong rồi”. Nguyễn Hoa nói: “Tạo hát đi. Tôi mang cơm về tôi phải được nghe đầu tiên chứ”. Tôi hát và Nguyễn Hoa yên lặng lắng nghe. Nghe xong Nguyễn Hoa nói: “Tôi không biết nhạc nhìn vào bản nhạc của Tạo cứ như nhìn vào mẹt giá đỗ. Nhưng nghe thấy hay lắm”. Đấy là lời nhận xét đầu tiên đối với bài hát Làng Quan họ quê tôi mãi đến bây giờ tôi vẫn còn thấy sướng.

            Sau đó mấy hôm tháng 12-1978 chúng tôi chuyển nhà lên khu nhà mới của Tổng cục chính trị xây cho anh em nhà văn quân đội tại Vân Hồ 3. Nghệ sĩ Tôn Thất Chiêm ở trường Âm nhạc Việt Nam đến mời chúng tôi đọc thơ tại trường. Anh hỏi tôi có bài hát nào thì cho các em ở trường hát trong đêm thơ cho vui. Tôi chép đưa anh bài Làng Quan họ quê tôi. Một giờ sau tôi đến trường Âm nhạc đã thấy Kim Phúc đứng hát bên đàn piano của Tôn Thất Chiêm. Kim Phúc hát hay đến nỗi tôi tưởng bài hát ấy không phải của tôi. Trong cuộc giao lưu với sinh viên trường Nhạc đêm ấy bài hát Làng Quan họ quê tôi với giọng hát Kim Phúc đã gây một tiếng vang không thể nào quên. Mọi người đã vỗ tay dài yêu cầu cô hát lại.

            Nhạc sĩ Nguyễn An “đòi” tôi đưa bài hát này cho Ban ca nhạc Đài TNVN dàn dựng. Nhưng rồi cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc xảy ra mãi đến tháng 6-1979 bài hát mới được thu thanh. Khi thu thanh ca sĩ Tuyết Thanh lĩnh xướng trong tốp ca nữ chưa được ưng ý. Vừa lúc đó Thanh Hoa đến thế là mời Thanh Hoa lĩnh xướng thử. Đẹp quá. Thế là thu luôn. Mấy hôm sau tôi đang đi cùng bộ đội tình nguyện Việt Nam tiễu phỉ cùng Bản Son bên Lào đêm mở đài nghe được bài hát này với lời giới thiệu: “Nhạc: Nguyễn Trọng Tạo – Lời phỏng thơ: Phan Hách”

            Khi trở về nước tôi đề nghị ban biên tập âm nhạc của Đài phải giới thiệu đủ cả họ tên Nguyễn Phan Hách và báo cho anh nghe bài này trong một chương trình ca nhạc theo yêu cầu thính giả của Đài.

            Từ đó mỗi lần có tiền nhuận bút hay tiền giải thưởng tôi đều tìm gặp Nguyễn Phan Hách để “chia” cho anh. Cũng có lúc tôi rủ anh ra quán rượu. Nhưng anh lại đề nghị tôi đến quán phở. Hóa ra anh không phải là đệ tử của Lưu Linh. Tôi gọi rượu còn anh thì gọi phở. Nhưng không sao chúng tôi không ngại gì điều ấy bởi thơ và nhạc trong bài hát Làng Quan họ quê tôi đã là một sự đồng cảm không dễ gì dứt ra được.

dìnhdu

gửi ông tạo

hầu như ngày nào cháu cũng mở trang blóg của ông ra tìm đọc.địa chỉ của du:ngodinhdu290nt.blốgpt.com .Kính chúc ông khoẻ.

nguyentrongtao

Phương Phương nghe Mưa

Chào PP em có thể chưa nghe ca khúc Mưa anh phổ thơ Trần Khắc Tám. Em nghe thử xem nhé nó ở ngay Trang chính đây.
Sao thức khuya thế?

Phương Phương

Anh Sao Việt !

Lâu rồi em ghé thăm anh !
Chúc mừng thi sỹ và nhạc sỹ với ca khúc đã đi vào trái tim mọi người .
Cảm ơn nhạc sỹ đã không quên công của thi sỹ như một số người vẫn cố tình quên !
Sao anh không sáng tác ca khúc mới nữa nhỉ ? Em vẫn chờ được thưởng thức đấy nhạc sỹ ạ !

muaraothang6

Hoan hô

Cutib có ý kiến khá hay. Tôi rất hoan nghênh những bàikể về sự ra đời các bài hát trong trang nhà anh Tạo.
Chân thành cảm ơn tôi sẽ luôn ủng hộ bằng cách vào trang nhà để đọc miễn phí những thông tin thú vị như vậy.
Chia cho Em một đời ...
Tôi cũng vừa nhìn thấy câu thơ anh "dán" ngay trên mặt tiền nhà tôi cũng rất thích bài thơ Chia của anh tôi (sẽ)có chép nó trong trang nhà tôi.

T.

A.T.

Mèng đéc ơi! Thật sao!

nguyentrongtao

Cảm ơn Lý Hà Thảo Kim Diệu Hương VKN

Vâng tải về máy của mình và chuyển tiếp lên mạng thì đều tốt cả chứ hai bạn? Giá có ai đó tải cả những gì công khai thì càng tốt nữa.
Chúc 2 bạn vui.
VKN đúng vậy anh đã nói trên đài của em 1983. Bây giơ có một số thông tin về việc ấy trông bài viết. Em đọc thấy mới là thế đó.

cutibd

cảm ơn chú rất nhiều cháu xin phép copy bài này. Cháu đã gửi hướng dẫn post nhạc trên vnweblog chú xem thử nhé:
http://cutibd.vnweblogs.com/post/872/18097

Kim Diệu Hương

Chào nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo

KDH đã mượn 2 bác bài hát: Khúc hát sông quê của hai bác ( Lê Huy Mậu và Nguyễn Trọng tạo). Em cho rằng đây là một bài hát hay rất hay.
Cảm ơn hai nhà thơ
Em đưa vào đường dẫn sau:
http://kimdieuhuong.vnweblogs.com/post/1117/17904

Vo kimngan

Anh Tạo

Em nhớ hồi em còn làm ở Đài hình như em có được nghe anh kể về hoàn cảnh ra đời bài hát : " Làng quan họ quê tôi". Bây giờ đọc lại bài viết này vẫn thấy mới thấy xúc động về tình cảm giữa anh và anh Nguyễn Phan Hách cũng như những bạn bè khác. Trong cuộc sống có những mối nhân duyên kỳ lạ và cho ra những tác phẩm để đời. Cái đó gọi là sợi dây nhân nghĩa có trước có sau có thủy có chung phải không anh ? Chúc chuyến đi Lai Châu của anh tốt đẹp. Chcú anh sức khỏe !

VÔ DANH TIỂU TỐT

Em xin coppy bài này nhé!

Bác Nguyễn Trọng Tạo ơi! Em xin coppy bài này sang web site: www.lyhathao.com nhé!Em vẫn dẫn nguồn đàng hoàng! Cám ơn bác nhiều nhiều lắm ạ! Bác đi Lai Châu bao giờ mới về? Bác hết đi Huế lại tới Lai Châu xoành xoạch thế này mà sao không thấy Nhà thơ phố núi Pleiku Văn Công Hùng làm thơ Bút Tre tặng bác nhỉ?!