Trả lời báo Lao Động & Xã Hội

ÂM NHẠC CÓ KHI CÒN HƠN CẢ PHÙ THỦY
(Nhà thơ nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo trả lời câu hỏi của báo Lao động Xã hội)

okNhà thơ Lê Huy Mậu bảo tôi có một cái nghề nữa là "nghề trả lời phỏng vấn". Thực ra thì người ta cũng thích "buôn chuyện" với tôi nên mới ra nông nỗi thế. Dưới đây là một cuộc hò hẹn mà đến 10 ngày mới thực hiện được trên Internet khi tôi đang ở khách sạn Mường Thanh (Lai Châu) liên quan đến câu chuyện ra đời Khúc Hát Sông Quê...


1 “Khúc hát sông quê” là tác phẩm âm nhạc được đánh giá cao nhạc sỹ có thể cho biết ông đã sáng tác bài hát này trong hoàn cảnh nào? điều gì làm ông xúc động nhất?

Nguyễn Trọng Tạo: Khúc hát sông quê là một sáng tác bất ngờ. Sáng 2/9/2002 tôi ngủ dậy ra biển Vũng Tàu tắm rồi trở về định đi thăm bạn bè ngày Quốc khánh. Chợt thấy trên bàn chùm thơ 5 bài của nhà thơ Lê Huy Mậu vừa đưa tôi sau cuộc nhậu đêm qua nhờ xem để mang về in báo Văn Nghệ. Tôi ngồi vào bàn xem và khi đọc đến bài thơ dài Khúc hát sông quê thì tôi thực sự xúc động và nảy ra những giai điệu đầu tiên. Thế là tôi lấy giấy nhạc ra viết một hơi. Có lẽ chỉ khoảng 30’ là bài hát phổ thơ Lê Huy Mậu hoàn tất. Tôi chưa bao giờ viết một bài hát nhanh đến thế. Ngay bài Làng Quan Họ quê tôi phổ thơ Nguyễn Phan Hách năm 1978 được viết nhanh kỷ lục (khoảng 1 giờ) nhưng kỷ lục này đã bị KHSQ phá bỏ.

Điều gì làm tôi xúc động nhất khi viết bài hát này? Đây là quê hương trong thơ Lê Huy Mậu. Nó da diết. Nó thương cảm. Nó máu thịt… Viết xong tôi gọi điện thoại cho Lê Huy Mậu bảo anh đến chỗ tôi (lúc ấy tôi đang dự trại viết của Hội Nhạc sĩ VN tại Vũng Tàu). Lê Huy Mậu đến tôi hát cho Mậu nghe. Nghe xong anh nằm ngửa trên chiếc giường trải drap trắng dang tay như một cây thánh giá. Mặt anh sưng lên. Sau đó anh vùng dậy nói một câu xanh rờn: “Bác làm em nổi tiếng đến nơi rồi!”. Điều đó làm tôi xúc động lắm.

2 Con sông trong bài hát có phải con sông quê hương ông không? Dường như đây là ký ức tuổi thơ của nhạc sỹ?

Nguyễn Trọng Tạo: Tất nhiên quê tôi cũng có một dòng sông lượn quanh làng. Sông Bùng. Tôi đã được sinh ra lớn lên và chứng kiến cả đạn bom Mỹ dội xuống dòng sông. Tôi đi bộ đội và qua rất nhiều con sông. Tôi yêu tất cả những dòng sông tôi gặp nhưng gặp dòng sông nào tôi cũng nhớ sông Bùng “tôi đã tắm một ấu thơ ở đó”.

3 Theo nhạc sỹ điều gì đem lại cho bài hát sức sống phải chăng là cái hồn quê trong trẻo được thể hiện qua từng giai điệu câu chữ?

Nguyễn Trọng Tạo: Tình yêu con sông quê của nhà thơ Lê Huy Mậu đã hiện lên trong những câu thơ của anh. Còn tôi thì đã phù phép vào những dòng thơ đó. Vâng phải nói là phù phép vì âm nhạc có khi còn hơn cả phù thủy nó mê hoặc cả nhân gian và cây cỏ muông thú… Làm sao để làm được điều đó tôi không biết nhưng tôi là một hiện thân của sông nước làng tôi. Hiện thân của hồn quê ấy bởi tôi chuyển tải được nó qua ngôn ngữ của mình.

4 Nhạc sỹ có thể kể đôi chút về ký ức tuổi thơ và quê hương của ông?

Nguyễn Trọng Tạo: Một đứa trẻ như bao đứa trẻ ở cái làng Trường Khê ấy. Lăn lóc với ruộng đồng con trâu bến nước. Nhưng cũng nhiều thú vui thôn dã… Nhiều bài thơ của tôi đã viết từ kí ức tuổi thơ ở làng quê ấy:

Cỏ may khâu áo làng quê

Cớ chi gió thổi bay về trời cao

Ta lên sân thượng chạm vào

Cỏ may. Ta cúi xuống chào… cỏ may…

Cuốn sách “Miền quê thơ ấu” (còn có tên là “Mảnh hồn làng”) của tôi được tái bản nhiều lần và được giải thưởng cũng là kí ức làng tôi.

5 Khi sáng tác bài hát này nhạc sỹ có gặp khó khăn gì không?

Nguyễn Trọng Tạo: Có lẽ cái khó nhất là phải vượt qua các làn điệu dân ca có sẵn. Tôi vượt qua rất tự nhiên. Vượt qua bằng kỹ thuât hay quan niệm về sáng tác mà tôi đã nung nấu. Tôi chỉ rút hồn dân ca chứ tôi không thuổng dân ca. Vì thế bạn có thể nghe ở bài hát này âm hưởng của nhiều vùng dân ca miền trung VN vì thế không chỉ người miền Trung mà người Bắc hay người Nam Bộ vẫn dễ dàng tiếp nhận.

6 Rất ít ca sỹ thể hiện thành công ca khúc này vậy theo nhạc sỹ cần phải có tố chất gì mới có thể hát thành công “Khúc hát sông quê”?

Nguyễn Trọng Tạo: Họ phải có quê hương. Họ phải yêu quê hương. Họ phải có tâm hồn người Việt. Và họ phải có giọng hát… Rất nhiều ca sĩ đã hát bài hát này kể cả nam lẫn nữ. Anh Thơ là người hát đầu tiên trên sóng truyền hình. Thu Hiền cũng đã hát tại Vũng Tàu vào buổi tối 2/9/2002. Và ngày 2/9/2006 tôi tình cờ trở lại Vũng Tàu anh Lê Huy Mậu cùng bạn bè đã mở tiệc đón tôi nhân kỷ niệm 4 năm KHSQ ra đời.

7 Những ca khúc của nhạc sỹ có khi nào gặp phải scandal nào không?

Nguyễn Trọng Tạo: Nói scandal về ca khúc của tôi thì có. Nhưng nó không giống scandal các “sao”. Ví dụ ca khúc Làng Quan Họ quê tôi đã làm nhiều người nhầm tôi là người Bắc Ninh đến nỗi chương trình Tiếng Thơ của Đài Tiếng nói VN năm 1979 đã giới thiệu tôi là người Kinh Bắc!! Nhưng cũng vì thế mà tôi được chơi với nhiều bạn Quan Họ và hồi tôi ở Huế còn được Hội đồng hương Hà Bắc mời cả nhà làm Hội viên danh dự. Bài Khúc hát sông quê thì gây nhiều rắc rối. Người ta nhậu nhẹt hay họp hành mà có ai hát bài này là mở máy gọi tôi bắt tôi nghe kỳ hết bài mới thôi. Có vụ các bạn tranh nhau hát cho tôi nghe làm nóng cả con dế. Người ta cãi nhau về chữ này chữ kia nốt này nốt nọ đều gọi điện nhờ tôi làm trọng tài từ xa. Có một người (nghe nói là rất xinh đẹp) gần 5 năm nay vẫn gọi điện thăm hỏi tôi có lúc còn gửi cả quà tặng. Và đi đâu tôi cũng bị chọc là “nhạc sĩ úp mặt” (Quá nửa đời phiêu dạt con lại về úp mặt vào sông quê) “nhạc sĩ một xu” (Vời vợi tuổi thơ một xu bánh đa vừng)...

8 Hiện nay bản quyền tác giả và bảo vệ bản quyền vẫn là một vấn đề nhức nhối riêng những ca khúc của nhạc sỹ có bao giờ bị xâm phạm bản quyền không? Nhất là tác phẩm “Khúc hát sông quê”?

Nguyễn Trọng Tạo: Một nhạc sĩ nước ngoài nói với tôi: “Nếu tôi có 2 ca khúc nổi tiếng và được sử dụng nhiều như anh tôi sẽ có biệt thự xe hơi và vài ba năm du lịch quốc tế”. Tôi nghe mà rùng mình thấy sợ nếu mình có tất cả những thứ đó. Có ca sĩ nói với tôi khi tôi cho tiền boa: “Thú thực là mấy năm nay em hái được khá nhiều tiền từ bài hát của anh anh lại còn boa em nữa?”. Đấy là một câu nói tử tế mà tôi nghe được.

9 Nhạc sỹ nhận xét thế nào về những tác phẩm mang âm hưởng dân ca đương đại của Lê Minh Sơn Nguyễn Vĩnh Tiến… hiện nay?

Nguyễn Trọng Tạo: Tôi chỉ nghĩ là nó hay hay không mà thôi. Một bản nhạc hay thì nó dân ca hay không dân ca không quan trọng. Còn “dân ca đương đại” là gì nhỉ? Tôi chưa nghe nói …

9 Vâng có thể là như thế. Công việc hiện tại của nhạc sỹ như thế nào? Ông có thể kể cho độc giả nghe một chút về hành trình sáng tác nhọc nhằn của người nhạc sỹ không?

Nguyễn Trọng Tạo: Tôi không la chọn nghề nhạc nên tôi thấy cũng nhẹ thôi. Sáng tác nhạc đối với tôi đa phần ngẫu hứng. Ngẫu hứng thì làm gì có nặng nhọc?

10 Kế hoạch sắp tới của nhạc sỹ là gì?

Nguyễn Trọng Tạo: Chơi. Và ngẫu hứng thơ nhạc…

Xin cảm ơn nhạc sỹ!

 

Diễm Huyền thực hiện

Nguyễn Trọng Tạo

VCHùng

Nhận được email chú rồi. Bác đang thử theo ý để đẽo cày nhưng thấy chưa ổn.
Để ít hôm xem sao đã nhé.
Đừng nóng ruột.

Văn Công Hùng

Bác Tạo

Bác đang online à? Em có mail cho bác hồi chiều bác nhận chưa ạ? Em đang ngồi... ngắm cái bìa. Hì hì cám ơn bác.

nguyentrongtao

Em Nhuận Bút

Cứ tưởng em nào chứ em Nhuận Bút thì vô hình lắm chú ơi. Gặp em luôn mà mỗi lần gặp là hắn nhạt hơn nước ốc.

Có cười với hắn cũng bằng thừa.

Văn Công Hùng

Bác Tạo hoành tráng quá

Bác Tạo hoành tráng quá lâu nay không thèm để ý đến NB nên không biết NB là... Nhuận bút.

N.T.A.Đ

Anh Tạo

Nhận TT em gửi chưa? Cảm ơn anh đã thường xuyên ghé thăm nhà em.
Cảm động nhất là những lời tâm đắc của anh dành cho em.

nguyentrongtao

Đã đọc tin các bạn

@ Bác Khôi Vũ
Do máy chủ thay đổi bị lỗi đồng hồ bác nhắn tin đầu tiên lại nhẩy xuống thứ 6. Không sao. Đã thấy KV post bài mới. Chúc mừng.

@ vuthanhhoa
Anh đã xóa mấy tin bị lặp. Tin nhắn đọc lại cứ thấy vui lắm. Đến nỗi Ngài Chủ tịch của em phải tuôn ra một tràng tâm sự rất xúc động.

@VKN
Duyên chứ không phải là điệu đúng hông? Đàn ông mà làm duyên thì chán thấy mồ em ơi.
Em post thơ mới lên đi.

@ VCH
NB là ai?

....

lêhuymậu

@anh NTT & KV!
Vừa đi uống café về thì đọc được bài viết xúc động này. Lại rưng rưng giống cái buổi sáng đáng nhớ ấy. Ngày ấy tôi ốm quặt quẹo. đang vui vẻ thấy mồ hôi lạnh toát ra rồi xây xẩm mặt mày. Nhiều lúc thấy cái chết đã gần ngay trước mặt.
Lần đầu nghe chính NTT hát Khúc hát sông quê khi nó mới được ký âm nguệch ngoạc trên khung nhạc.Tôi lặng đi đến một lúc rồi mới nói được với NTT câu gì đó. Và gần như ngay tức khắc tôi ý thức được rằng khúc hát sông quê sẽ tồn tại dài lâu. Thú thật tôi mừng khôn tả vì nghe bài hát vẫn thấy nó thơ mình nó không những không mất hồn cốt của thơ mà trái lại nó được nâng cao nó diệu vợi lung linh đến nỗi tôi thần người ra…Và tôi cũng đọc được ngay rằng chính NTT cũng rất vừa ý với sáng tác mới của mình.
Sau này tôi lần hồi nhớ lại cũng từ sau khi có ca khúc ấy và nhất là sau khi nghe theo lời khuyên của NTT tôi đem cho đi gốc cây khô tôi mua về làm gốc cây cảnh trước nhà bệnh tiền đình của tôi đỡ hẳn.. Ông bí thư tỉnh ủy Trần văn Khánh- một người bị bệnh đau bao tử đã bị cắt dạ dày ông chỉ uống bia xã giao vậy mà ông quàng tay tôi uống cạn một ly bia đầy để chúc mừng bài khúc hát sông quê. Bao nhiêu năm làm thơ từng viết nhiều diễn văn quan trọng nhưng phải đến khi có khúc hát sông quê tôi mới được ông thân tình như thế. Mới vừa đây nhạc sĩ Tôn Thất Lập nói với tôi có ông giám đốc sân bay Liên Khương ( Lâm Đông) nhờ ông xin cho cái đĩa bài khúc hát sông quê ông bảo :- Mậu có cho mình xin cái mình đã hứa nhưng mình chưa gặp Tạo.
Những chuyện xung quanh bài khúc hát sông quê nhiều lắm. Có nhiều sự gặp gỡ trong đời nhưng sự gặp gỡ của tôi với nhà thơ nhạc sĩ NTT đã mang lại cho tôi nhiều thứ. Từ trong quên lãng ông phù thủy NTT chỉ thổi phù một cái tôi được người ta biết đến đã đành nhưng hơn thế nữa tôi luôn đinh ninh rằng NTT còn là người còn là người giải vận hạn cho tôi. Tuy không cần thiết phải nói ra nhưng tôi thấy tôi có bổn phận phải gắn bó với con người tài ba này như một dịnh mệnh…

Văn Công Hùng

Bác Tạo

Cuộc trả lời này có... NB không bác Tạo ơi? chi tiết hay nhất là LHM nằm giang tay ra giường sưng mặt lên: Bỏ mẹ nổi tiếng đến nơi rồi...

Nguyễn Trọng Tạo

Bác Khôi Vũ thân mến

Rất xúc động khi vừa đưa bài lên thì nhận được thư bác. Tôi cũng lướt blog và thỉnh thoảng dừng lại blog KV nhưng thời gian eo hẹp nên không mấy khi viết được thư.
Cái quán ta nhậu dạo đó là quán bia 19C Ngọc Hà.
Hình như sáng nào bác cũng post bài rất sớm. Đấy là bản tính văn xuôi cần cù chính xác... Không cày thì làm gì có văn xuôi. Còn cái tụi thơ nó thường ngẫu hứng nó yêu nó ghét ngẫu hứng... mưa rào lắm.
Lâu không ghé Đồng Nai. Sau khi Thọ mất tôi có ghé thắp hương và thăm Thu Bồn. Nhưng Thu Bồn cũng đã xanh cỏ. Buồn.
Chúc bác khỏe và vui chơi đôi lúc cho thư giãn trước khi cày trên cánh đồng giấy.

khoivudongnai

KV gửi NTT

Có lẽ Khôi Vũ là người thứ nhất đọc bài này. mà lẽ ra phải là Lê Huy Mậu. Chắc giờ này y vẫn còn ngủ! Gửi anh Tạo lời chào và nhớ lại bữa nhậu ở quán "gì đó" sau Lăng Bác.