Thế Giới Không Còn Trăng [Phần1]

Tue, 10 Apr 2007 09:20:31 +0700

NGUYỄN TRỌNG TẠO
Talawas: Là một nhạc sĩ, Nguyễn Trọng Tạo được nhiều người nhớ đến với các bài hát mang đậm phong cách dân ca: Làng quan họ quê tôi, Đôi mắt đò ngang, Khúc hát sông quê, Con dế buồn... Còn với tư cách nhà thơ, hẳn nhiều bạn đọc sẽ khó quên tuyển tập Đồng dao cho người lớn và nhiều bài thơ khác của ông. Trong những năm gần đây, Nguyễn Trọng Tạo còn được biết đến như một người ủng hộ cho các nhà thơ trẻ, nhất là khi ông là một trong những người khởi xướng và đồng thời là người đầu tiên phụ trách phụ san THƠ của báo Văn Nghệ Hội Nhà Văn Việt Nam, tuy rằng rốt cuộc thì ông cũng đã từ bỏ phụ san này.
Thế giới không còn trăng của Nguyễn Trọng Tạo, gồm những tác phẩm được sáng tác trong thời gian gần đây và được Nhà xuất bản Hội Nhà Văn xuất bản tháng 11.2006. Phần thay lời tựa là bài viết của Nguyễn Đỗ về tập thơ của Nguyễn Trọng Tạo.

THAY LỜI TỰA

Về một "Tạo" của Nguyễn Trọng Tạo
NGUYỄN ĐỖ

Tôi đang chìm trong một chiều thu Sacramento (thủ phủ California) thật là điển hình, ở vườn một người bạn “bọ” yêu nghệ thuật hiếm hoi. Mùa thu mà khi nào cây nào cũng gợi tới câu thơ của B. Pasternac "Em cởi áo như cánh rừng trút lá" và lá nào cũng rực lên như chực cháy trong Van Gogh. Cái màu không thể nguôi ngoai khiến anh thon thót một cái gì đó. Mất gì đây và được gì đây?

Tôi không có gì đáp lại chủ nhân của những chai rượu vang BV Cabernet Sauvignon mà “bọ” thường giấu đâu đó rất kĩ trong cái vườn bề bộn nửa Mỹ nửa Nhật này. Tôi bèn nẩy ra đọc bài thơ “Cu Đái” của Nguyễn Trọng Tạo. Và món quà quê hương bất ngờ này đã có sức nặng: “Bọ” cười như chưa được cười bao giờ, anh khoái chí thò nốt chai rượu còn lại! Khi mà : “nó đứng trên cao cười tít / đái qua đầu bạn đầu tôi / hoa hậu ngước nhìn vẫy vẫy... / vòi nước cứ tuôn không ngừng / những bàn tay tranh nhau hứng / nước trời nước thánh rưng rưng” và rồi “mỗi năm một ngày cu đái / đái toàn bia Bỉ đắt tiền” thì anh đã ôm bụng, một ngày lo toan kiếm ăn, cùng với ánh mắt chằng chịt rễ tre dường như biến mất...

Làm một bài thơ để cười được đó là một trong những “Tạo” của Nguyễn Trọng Tạo. Làm một câu thơ để cho nhiều sinh viên khoa văn một thuở ngâm nga chép vào sổ tay như: “điều có thể đã hoá thành không thể / biển bạc đầu nông nổi tuổi hai mươi” hay “sông Hương hoá ruợu ta đến uống / ta tỉnh đền đài ngả nghiêng say” không phải là dễ. Rồi làm hàng trăm bài thơ kiểu như Thế giới không còn trăng hay Chiều thứ tư của không gian, v.v… là thành quả của cả một một núi vỏ bia đam mê. “Tạo” của những hoá thân khác như một sinh thể đực tìm cách quyến rũ đối tượng của nó từ tất cả những gì khả thể...

Đó cũng là một hình thái mà các nhà thơ hiện đại sống một cách chuyên nghiệp nhất. Thơ là một thử thách từ một cơ thể mềm mại nhất, ấm áp nhất, thơm tho trinh khiết nhất, sinh động nhất của một bông hoa mười tám tuổi. Nhưng thơ lại đồng thời đến từ một thử thách khác nghiệt ngã hơn, sần sùi hơn từ những cơ thể cống rãnh toang hoác khổng lồ hôi hám của cuộc sống mà nhà thơ chuyên nghiệp phải đương đầu. Tôi có 3 năm kinh nghiệm, khi tôi làm “counselor” cho trẻ phạm tội vị thành niên, nói nôm na như ở Việt nam là làm quản giáo cho trẻ hoặc là bụi đời hoặc là phạm tội. Suốt ngày tôi giường như muốn đập cái đầu mình vào chỗ nào đó cho nó đỡ bớt tiếng o o trong tai vì luôn luôn phải chuẩn bị đối phó với một trò bậy bạ tệ hại nào đó của phạm nhân, chứ đừng nói làm thơ. Tôi chỉ có 3 nãm, nhưng Franz Wright có những 20 năm, vừa làm việc như tôi, sau đó ông lại đóng đô cùng với vợ mình làm trong bệnh viện tâm thần. Vậy mà ông vẫn có thơ hay rồi đọat giải Pulitzer (2004). Nguyễn Trọng Tạo không làm counselor, điều trị đạo đức công dân (?) như tôi hay điều trị cho bệnh nhân thần kinh như Wright, nhưng anh và một số nhà thơ khác người cố gắng làm điều trị viên thơ trong cái bệnh mãn tính thơ Việt Nam (giả thơ, víu bám vào thơ, làng nhàng thơ, cũ rích thơ...) bằng cái cách ngòai làm thơ đủ kiểu còn làm báo THƠ, vẽ bìa thơ, rồi vẽ và giương ngọn cờ thơ! Vậy thì những “Tạo” mà anh có trong Nguyễn Trọng Tạo là vô cùng tương thích và thậm chí còn chuyên nghiệp hơn Wright!

Tuy thế, cái mà tôi viết những chữ này về anh lại không phải là cái đó. Một năm chỉ có một đêm Hallowen trẻ em có thể mang trang phục ma quỷ, còn 364 đêm kia chúng nó lại hiện nguyên hình học trò - người. Và đâu là “Tạo” thật trong vô số “Tạo” thì lại khác, lại đến từ chỗ chẳng hề bất ngờ chút nào nhất: lãng mạn, tha thiết, nhạy cảm, giản dị và... Nghệ.

Con gái tôi, tôi vẫn thường gọi là Ấu như ấu thơ Việt Nam, cái tên vô cùng âu yếm thương yêu của tôi nhưng lại vô cùng khó gọi với người ngọai quốc. Ấu đã lên 9, nhưng cao lớn hơn các bạn Mỹ cùng lớp vì Ấu học ballet từ lúc lên 3 rồi chuyển sang học figure skating (trượt băng nghệ thuật, rất gần với ballet) cho tới bây giờ. Mỗi thứ 7 thăm Ấu và dẫn Ấu đi hiệu sách hay đi chợ, Ấu đều nũng nịu "Bố, cõng". Và mỗi lần như vậy tôi đều bảo “Con lớn thế còn bắt bố cõng không sợ người ta cười cho à?” và Ấu đều trả lời “Thì sao nào?” (Tạm diễn dịch: Bố cõng con như mọi người bố châu Á truyền thống cõng con, thì sao nào?). Đây cũng là câu trả lời cho phần thơ quan trọng nhất của Nguyễn Trọng Tạo, phần thơ mà anh là Tạo chứ không phải là "Tạo lẫn" như Thanh Thảo gọi. Hơn hai mươi năm trước anh đã vẽ một bức tranh thật đẹp thật lãng mạn của đôi lứa quê hương khi người lính đứng tuổi sau bao nhiêu năm ra trận trở về ru con: “ru mà lại sợ con nghe / mẹ con về nép bờ tre mỉm cười” và ru bằng “những gì cha ngỡ lãng quên / nhớ về gian khổ lại tìm được ngay”. Và bây giờ trong Thế giới không còn trăng này anh lại “người thành phố kẻ nhà quê/ mời nhau cơm nắm thơm về xưa xa” (Món quê). Và anh nói với vợ anh chứ anh không làm thơ với chị, một cách thành tâm, lặng lẽ “anh có thêm em, em có thêm con / cây bưởi đơm hoa cây cà đậu quả” (Cổ tích thơ tình)...

Thì sao nào, nếu sức công phá lỗ nhĩ bởi sự đại ngôn tự thân của Hú gào (Howl - Allen Ginsberg) làm độc giả căng thẳng thì nhiều lúc Ginsberg lại trở nên rất mềm mại với một “Khoảnh khắc trở lại Warsaw” hay “Ðêm cuối Calcutta”. Thì sao nào, nếu chúng ta đã đọc những núi đùi vú đồi “ngực em bày chật một ô buồn” của Hoàng Hưng rồi lại trở lại đọc những gì thân thuộc một câu thơ như một óan thán của liền chị quan họ “ngày buồn ăn cả vào đêm / em ngồi như núi lặng im mà buồn” của chính anh. Xoay đến mỏi tay với: Khối vuông ru bích của Thanh Thảo rồi chợt một lần nghe anh bàng hoàng “Con đứng lặng như cây dừa / chẳng hiểu sao mình đậu quả” thì chúng ta có cảm giác gì? Tôi sẽ hát lẩm nhẩm suốt cả ngày cái melody chủ đề của dàn đồng ca chim trong chương 1 của Thánh Lễ Mùa Xuân của Stravinsky nếu như sáng đó tôi mở mắt ra và “lỡ” nghe nó. Thế nhưng tôi cũng sẽ đau đớn đến quằn quại nếu đúng tối đó lại nghe Concerto Violin của Beethoven. Hai thái cực tín hiệu cổ điển và hiện đại của âm nhạc không hề loại trừ nhau trong cùng một máy nhận, người thưởng thức.

Thì sao nào, nếu con tu hú xưa của Bằng Việt cứ “sao không ở cùng bà / kêu chi hoài trên cánh đồng xa”, cứ kêu như trái tim da diết đau đáu, đâu cần phải làm dáng làm điệu, tán gái kiểu “ Gió không phải là roi mà vách đá phải mòn / Em không phải là chiều mà nhuộm anh đến tím” - cái kiểu rất thịnh hành của thơ ca từng ngự trị trong từng giai đọan của từng nhà thơ Việt Nam, và của cả một nền thơ. Thơ bản chất là chân thành. Chân thành tuyệt đối. Chân thành từ Nguyễn Trãi nhà thơ cổ điển Việt Nam thế kỉ 14, một nhà thơ nhưng là một ông quan đầu triều mà thốt rất giản dị: “Nghèo ốm ta thương bạn / Ngông cuồng bạn giống ta / Cùng phiêu nơi lữ thứ / Cùng ðọc sách dăm ba / Nông nổi dùng chi được / Nhởn nhơ thạo quá mà / Nhụy Khuê năm khác hẹn / Nón chụp cuốc xuân nhà”, đến hơn 500 năm sau Robert Frost nhà thơ hiện đại Mỹ “Tốt rào làm tốt láng giềng” (good fences make good neighbors). Chân thành là bài học vỡ lòng của nhà thơ. Còn hiện đại hay cổ điển đó gần như là số mệnh của lịch sử nói chung và số phận của từng cá thể nhà thơ nói riêng. Ðọc Nguyễn Trọng Tạo tôi biết anh không thể nào thóat khỏi cái gánh nặng yêu thương của “Lèn Hai Vai” của “Rú Cài” ... mặc dầu anh biết “áo quần chẳng rách như xưa” thì Nguyễn Trọng Tạo vẫn là con chim “vừa bay vừa hát” (một hình tượng rất đẹp và trong trẻo hiếm hoi), hát cả quan họ đò đưa pop rock bằng cái giọng ngũ âm của xứ Nghệ quê nhà.

Dù Nguyễn Trọng Tạo có thả trăng thả gió ngàn lần trên sông Hương xứ Huế, thì cũng chẳng thể nào thoát được cái ánh mắt của liếp tre chái nhà tranh ven sông Bùng quê anh. Nguyễn Trọng Tạo có uống cạn cả nhà máy bia Trúc Bạch thì cũng chẳng thể nào say mê say mẩn như năm nao rượu cuốc lủi Vinh “chua và thơm và cay như rượu gạo” với các bạn văn nghệ Phan Hồng Khánh, Thạch Qùy, Tiêu Cao Sơn, Việt Hùng và Trần Khánh...; say rồi... ngủ như một khoái cảm nghệ thuật trên cỏ vườn nhà bạn.

Với anh, dù có lang thang tận chốn “người của người, quê của người ta”, thì mãi mãi vẫn cứ còn một “Tạo” day dứt không nguôi trong thơ Nguyễn Trọng Tạo mà thôi!

Sacramento, Thu 2005

Thế giới không còn trăng

(Nghe tin một nhóm các nhà khoa học Nga kiến nghị chính phủ tiêu huỷ trăng để cứu thế giới)

Thế giới không còn trăng! Tin nghe rùng rợn quá
chú Cuội cây Đa tan xác giữa thiên hà
không còn Tết Trung thu không còn đêm phá cỗ
không còn ánh trăng ngà cho thi sĩ làm thơ

Hàn ^[1] đã quen có trăng như người tình muôn thuở
ta đã quen có em như trăng khuyết trăng tròn
Esenin uống trăng tan đầu ngọn cỏ
Lý Bạch đuổi theo trăng xuống tận đáy sông trong...

Thế giới không còn trăng. Sao có còn không nhỉ?
sao dẫu còn chẳng thay nổi trăng đâu
người cũng vậy, chết đi là vĩnh viễn
không còn người, dù nhân loại sinh sôi

Ta rờn rợn nghĩ tới lò hoàn vũ
một ngày kia hoả táng cả trăng vàng
đừng tưởng giết một tinh cầu giá lạnh
mà ngỡ mình vô tội với tình trăng...

Thế giới không còn trăng, dù chỉ là tưởng tượng
nấm mồ trăng chôn cất ở nơi nào
xin nhỏ lệ một lần cho mãi mãi
những tinh cầu ta ngưỡng mộ trên cao...

28.9.2002
^[1]Hàn Mặc Tử
*

Phác hoạ

Ngõ xóm tuổi thơ lành nguyên không đào bới không mở hành lang không đặt ống nước. Cây duối già chín mọng quả vàng quyến rũ trẻ con và rắn.

Đường phố vừa rải nhựa đào nửa đường bên trái đặt cống mới đào nửa đường bên phải đặt dây điện mới đốn đại thụ mở hành lang kiến trúc nhà mặt tiền mỏng tang hai mét. Trái tim đi đường bị ép mỏng như tờ giấy gió bay hàng mã.

Dự án A gói thầu B tiếp thị CDEGHIK... XYZ. Xe máy xe hơi xe tải xe thồ chân đất đánh giày quần ngố váy đầm hở vú hở đùi hở miệng cười hở rốn. Mỏ đỏ mắt xanh tóc trắng tóc vàng tóc đỏ tóc đen tóc hạt dẻ tóc bạch kim tóc hoe hoe không tóc. Tù đứng tù ngồi tù béo tù gầy tù trong tù ngoài tù dân tù quan tù trí thức tù nội bộ tù treo tù tử hình tù không án.

Người sống chung với lũ. Lũ (chúng nó) không hiểu ý người. Lại đào đường thay cống mới. Bê tông đê bê tông sông bê tông biển bê tông đình bê tông chùa bê tông sân vận động bê tông cả hồn thơ chưa kịp ngân rung.

Thế là tôi kiểm duyệt tôi trước khi anh kiểm duyệt. Những người chết không biết nói. Tiếng quạ kêu nhắc nhớ mấy chiến trường. Tiếng chim sơn ca trong lồng hót theo ý chủ. Nay tế nhị mai nhạy cảm mốt tinh ý tinh vi tinh tường tinh tướng. Còn nhiều nữa những cản từ nguỵ biện. Thế là bao che thế là trừng phạt. Thế là ta mà chẳng phải ta. Thế là đối thoại một chiều hội thảo ngợi ca bỏ phiếu theo đáp án. Đêm giật mình sám hối vì đã trót có ý nghĩ thầm kín trong đầu.

Vẫn chưa hết những giấc mơ Nobel lý hoá sinh y kinh tế hoà bình văn học. Hình như ta đã một lần từ chối nửa giải Nobel. Phải cả giải nhưng bao giờ cả giải?

Đường phố lại đào lên. Cống rãnh lại có thêm dự án. Mưa sơ sơ đường lại hoá thành sông. Không ngọng nghịu cũng thốt lên: Hà Lội!

Những con bò đủng đỉnh ngang qua đường cao tốc.

Tôi mơ thấy ngõ xóm quê tôi thênh thang ô tô chở lúa. Nước máy vòi bơm róc rách quanh làng. Nhưng (lại nhưng) ngõ xóm tuổi thơ vẫn lành nguyên không đào bới không mở hành lang không đặt ống nước. Cây duối già chín mọng quả vàng quyến rũ trẻ con và rắn...

Hà Nội, 25.8.2001

*

Số không

Cái chẳng có gì lại làm nên mọi thứ ^[2]
cái siêu hình được diễn tả bằng hình
nếu số một tượng trưng cho Thượng đế
thì số không khởi thủy mọi số sinh

Sunya, sifr, zephirum, zephiro hay zero cũng vậy
là trống rỗng, là không, là có cái không
ngôn ngữ dẫu khác nhau mà số không chẳng khác
cái số không ôm gọn mặt trống đồng...

Số không ôm mặt trời mặt trăng trái đất
số không ôm súng đạn và bom
số không ôm đầu tôi đầu bạn
số không xuyên thăm thẳm những lỗ tròn

Ngay cả mắt đang nhìn cũng số không nhìn đấy
có bây giờ mai đã hoá không
và ta hiểu thế nào là tâm Phật
có có không không phận kiếp cứ luân vòng?

Tôi ngước nhìn trên lá những giọt sương
chúng biến mất lúc nào không hay biết
nhớ ai đó viết bài thơ Thêm Một
có thể là Thêm Một Số Không chăng?...

7.2003
^[2] Ý của Denis Guedj
*

Điều bình thường lạ lẫm

Hình như Sex và Dâm cứ còn mãi trong đời
Tục và Nhạt cứ còn nơi cư trú
Văn bây giờ chẳng còn ranh giới nữa
Thơ mung lung sắp đặt lại chân trời
Chữ Trinh sa cơ ở trọ thân Kiều
Người cười mỉm người cau mày người khóc
Bạn lấm bùn sắm comple chính khách
Tài và Tiền cùng bắt chữ đầu T(tê)
Ghét và Yêu nhờn nhợt nếu không mê
Những đĩ nữ măng tơ những dê già lại đực
Chết sida chết ung thư chết tức
Chết từ từ chết đột ngột chết thờ ơ
Đêm cứ đen như trong một nấm mồ
Hai con mắt cũng như mười con mắt
Có bài hát không còn là bài hát
Bài hát thành vật chứng một thời xa

Hình như đời ưa nịnh ưa ngợi ca
Thì sự thật cũng chỉ là ảo ảnh
Người trồng hoa vẩy nước hoa cho hoa ^[3]
Người ngồi ghế ngày ngày tô lại ghế
Giá trị cứ đổi thay. Ta cứ tin như thế
Rồi có lúc ta buồn ta lục vấn chính ta
Rồi có lúc câu thơ thay chủ đổi nhà
Xác mục rữa đẻ ra hồn tươi thắm
Điều bình thường vậy mà ta lạ lẫm
Mãi trong đời cứ còn Sex và Dâm...

Hà Nội, 1.8.2004
^[3] Từ câu thơ của Trần Dần: “Người trồng hoa không vẩy nước hoa cho hoa”.
*

Tội đồ của thời gian

1.

Có người càng gần càng lớn, càng xa càng nhỏ
Có người càng gần càng nhỏ, càng xa càng lớn
Có người gần xa không lớn không nhỏ

Cắt tóc thời gian
Thời gian mọc lại
Dài ra. Cắt ngắn. Dài ra
Khi dưới mồ thời gian không buông tha.

Những phán xét từng giây từng giờ từng trăm năm từng ngàn năm
Cả không phán xét
Những phán xét quan toà hơn cả quan toà.

2.

Ta loanh quanh không tiến không lùi
không gặm nhấm tương lai quá khứ
Em ơi đừng yêu ta
Chỉ cần em nảy ý yêu ta
em sẽ mồ côi.
Ta không sống khi yêu
Ta chết khi yêu
Những ý nghĩ Đông Tây đôi lần ta đã đọc.

3.

Người ước mình trẻ lại người ước mình già đi
Người ước mình vĩ đại người ước mình li ti
Ta không trẻ không già
không li ti không vĩ đại
Ta trung bình nhưng ta không giả dối

Là nghĩ vậy thôi chưa từng nói ra lời
Lời có khi phản ý
Ngay cả thời gian cũng chẳng vô tư như ta vẫn nghĩ.

4.

Và không có gì buồn hơn khi thời gian khỏa thân mà ta bất lực
Ôi thời gian yêu người - cuộc tình không cân sức
Người - tội đồ vĩnh cửu của thời gian!...

Hà Nội, 1.8.2004

*

Không đề

bạn thơ hay rượu ngon
trời trong mây trắng cỏ non

bạn nhà cao cửa rộng
vợ im ngủ ôm mơ mộng

quá nửa đời người một giấc quan
khi ê kíp khi tập đoàn

ta không kẻ nhắm không người uống
thi sĩ ba đào một chấm than.

3h30, 11.3.01
*

Rượu rắn cùng bạn thơ

nhớ mắt rắn nhìn rượu
nhớ thằng Sơn rượu nhìn
nhớ nửa đường mây khuất
thông reo về cõi Tiên

nhớ trẻ con đời xưa
mắt trong như nước mưa
nhớ mấy người bạc tóc
nửa đêm nhớ nửa trưa

tôi không là lữ khách
chất chìm giữa bạn bè
tôi không là gió lạ
nổi nhạc jazz đêm khuya

thương mấy thằng bạn lạc
say thơ - thơ không vần
nhớ một thời trăng cũ
ôm rắn ngủ trong chăn.

3h20, 11.3.2001

*

Qua miền gái đẹp

người đẹp Tuyên Quang cổ mang vòng bạc
môi đỏ như ớt vừa ngọt vừa cay
da trắng chân dài đèo cao áo bay

xe qua Sơn Dương ngược đường lên tỉnh
người đẹp hái chè trẩy ngô ẩn hiện
mắt đen lúng liếng vú tròn đung đưa

xe qua xứ mưa xe về xứ lạnh
người đẹp vít cần nồng hơn rượu mạnh
đàn hát chao ôi nghe chạnh lòng nhau

bạc đầu cỏ lau bỏ sầu lâm khách
cổng thành Nhà Mạc trẻ lại vì em
tiên sa nghiêng thuyền sông Lô bay lên
xe rời Thành Tuyên xa miền gái đẹp
còn vọng lời chào dính hơn xôi nếp

còn xanh lá tếch ai cầm trên tay
da trắng chân dài cổ cao váy bay.

25.11.2001

*

Mẹ thời @

Mẹ đi xe máy mẹ lái ô tô
Mẹ cưng chiều con mẹ đi cặp bồ

Mẹ thuê thầy cô cặp kèm con học
Con chờ quà mẹ từng chiếc hôn dài

Mẹ đi mấy ngày con nằm mơ mẹ
ở nơi xa nào chia quà cho trẻ

Trông nhà có chị tên là Ô Xin
Búp bê đầy tủ như một đàn em

Mẹ về râm ran bếp ga xào nấu
Con chạy cung quăng vòi ăn dưa hấu

Mẹ mê bóng đá Wold Cup Euro
Con thích hoạt hình mua thêm ti vi

Ôi mẹ chiều con hơn Tiên chiều Phật
Cả thế gian này con yêu mẹ nhất

Rồi con xe máy rồi con ô tô
Rồi quên hỏi mẹ vì sao cặp bồ...

Hà Nội, 1.8.2004

*

Dấu vết thời gian

có những con đường chưa từng in dấu
người đi không thấu người khác lại đi

đi hết dòng sông mênh mông biển sóng
đi hết đời người đầy vơi khát vọng

cây hoa trái hạt trôi dạt mầm chồi
xuân hạ thu đông hò hẹn tái hồi

anh yêu em rồi nụ cười tương tư
em yêu người khác anh thành thầy tu

thầy tu phá giới hội hè du xuân
gặp người gái goá xoá nợ phàm trần

xoá những tháng ngày buồn tênh trống rỗng
xoá những đêm dài ắp đầy mơ mộng

bán buồn mua vui họp chợ đời người
thời gian thắm lại một mùa hoa tươi.

*

Giao thừa

Em lễ hội hai nghìn áo mớ bảy mớ ba yếm đào khăn lụa
Rock xa lạ rống lên em khát anh em khát anh em khát anh
ừ thì em khát anh nhưng mà anh cũng khát

Anh khát một vầng sáng dịu dàng đêm quả thị em trở về là em không phải là cô Tấm
Một dòng sông dân ca không cầu xin Tiên Bụt vẫn hiện lên
Chảy giữa hai ta ẩm ướt khói sương tinh khiết ngàn đời truyền giống

Nếu sự chết làm hồi sinh sự sống
Mùa đông là giá đỡ của mùa xuân
Hai thế kỷ giao thừa ăn nước một dòng sông

Hai thế kỷ giao thừa giữa điệu hát trống quân...

*

Ta của thời đang xuân

Sông mỏng tang tơ lụa
Đồng như áo mới may
Núi xếp khăn mỏ quạ
Người ửng hồng má say

Gió xuân vờn trước ngõ
Rắc vàng hoa xương rồng
Chim vừa bay vừa hát
Bài ca của lá non

Con đường con đường cũ
Người về lạ bước chân
Ai gọi tên mình đó
Ta của thời đang xuân?...

*

Ngày sáng thế

Không phải Michael Jackson. Đêm tự lột da mình
Thay làn da ánh sáng
Thời gian bay khoảnh khắc nghìn năm

Dối gian ơi dối gian không lặp lại
Chó cún sủa mặt trời to hơn và đỏ hơn
Tôi thay đổi họ tên những loài hoa năm ngoái

Ngày thì đẹp như ngày toàn con gái
Cỏ làm thơ gửi fax tới muôn loài
Tôi xâu chuỗi hạt cườm đeo vào cổ Ban Mai...

*

Vọng Huế

Tôi muốn khoác lên Huế một tấm lụa lá non sau mùa lũ úa
Nhưng mùa xuân đã nhanh hơn tôi
Tôi muốn rắc lên Huế những cánh mai óng ánh màu áo vua huy hoàng cung điện
Nhưng mùa xuân đã nhanh hơn tôi

Những ngả đường hửng nắng nói cười
Những mặt người hồng hào qua vấn nạn
Tôi lên thuyền rồng du xuân cùng lăng tẩm
Vớt lên câu thơ đầm đìa nắng sáng cuối dòng Hương

Sao thèm hát một điệu gì xưa lắm
Thèm đọc một đoạn văn hoàng-phủ-ngọc-tường
Có ai đó rót chiều vào chén ngọc
Huế dịu dàng xây bằng khói và sương

Rồi xa vắng vỗ về tiếng chuông chiều Thiên Mụ
Trên đồi thông bầy chim mới ra ràng
Rồi tôi thấy người trổ mầm kết nụ
Những con đường hoa trái bước xênh xang...

*

Khóc rừng

Đến Trường Sơn nhớ Trường Sơn
đạn bom thuở ấy gian thương bây giờ
rừng đâu? Chỉ gốc cây khô
ta già mượn lệ trẻ thơ khóc rừng.

*

Lũ

Lũ ngập ti vi nhà ngập nóc
hồn ta trôi dạt cuối Cửu Long
Đêm ngủ chợt nghe tiếng trẻ khóc
choàng dậy ôm chăn rét tận lòng.

*

Trăng

Rút nắng đan áo mặc
gom mây xếp khăn quàng
chẳng giống người mặt đất
mình thương mình phận trăng.

*

Khủng bố

Ai khủng bố ai ngoài trái đất
tôi nép bóng tôi sát chân tường
con ong cái kiến co mình lại
còn sống mà như đã tử thương!

*

Tưởng nhớ

Mãi mãi không còn Thọ ở Đồng Nai
không còn giọng nói thật vui qua điện thoại đường dài
không còn những câu hát bông phèng cười ra nước mắt
đêm Hà Nội dội cú phôn lạnh ngắt:
"Nguyễn Đức Thọ qua đời!"

Dẫu nhà văn, không cưỡng được mệnh trời
nhưng Thọ còn trẻ quá
như hồi ức làng Che như nỗi buồn Giao Chỉ
như ốc mượn hồn, Thọ mượn những trang văn
xây đền thờ nước mắt...

Đêm Hà Nội nghe trái tim se thắt
tôi nhớ sông Lam quê Thọ quê tôi
tôi nhớ những Nhàn những Nương những Đạt
người của người mà quê của người ta

Nếu những trang văn kết được vòng hoa
trên mộ Thọ vòng hoa không tàn úa
những nhân vật mãi cúi đầu tưởng nhớ
vỏ ốc khô ứa lệ khóc nhà văn!...

Hà Nội, 15.3.2001

*

Giao thừa thế kỷ

Tôi ra lệnh cho giao thừa dừng lại
thế kỷ hai mươi khoan hãy ra đi
thế kỷ hai mốt đừng đến vội

hình như tôi chưa bàn giao xong tôi cho quá khứ
hình như tôi chưa chuẩn bị được gì để đi tới tương lai

không ai muốn đói nghèo bước chân qua thế kỷ
không ai muốn đạn bom cầu vồng qua thế kỷ
không ai muốn ngày mai như ngày qua

hỡi trái đất giao thừa hai bốn tiếng
vòng nguyệt quế pháo hoa cứ khoác mãi vào ngươi

tôi hy vọng con người sẽ nhìn ra sự thật
kẻ thông minh cứu giúp kẻ ngu đần
lòng từ thiện lên ngôi thay thù hận

hình như nước mọi dòng sông vẫn chảy
hình như cây vẫn nảy lộc đâm chồi

chưa kết thúc hoà đàm hai thế kỷ
chưa bình yên trong mỗi trái tim người
tôi ra lệnh cho giao thừa dừng lại!

nhưng thời gian vẫn cứ trôi
và tôi...

Tất niên, 2000

*

Nhà văn

Thật may, anh là người chưa nhũn não
ngày lại ngày tự múc óc nuôi mình
ộc ra con chữ
ộc ra tâm can kiến tạo sinh thành

Người đời gọi anh là nhà văn
anh vẫn gọi anh là bác thợ cày
cày trên giấy trắng
những luống chữ đen đen

Anh là chiếc hộp đen tích đầy sự sống
lai ghép những mảnh đời thành nhân vật bước ra
chân thiện mỹ thấp hèn hay độc ác
chẳng là ta mà sao vẫn là ta?

Một thế giới riêng nhà văn mang tới
cho ta yêu cho ta giận cho ta thương
cho ta thấy nhân gian buồn vô tận
những nỗi buồn chấu cắn chẳng buồn hơn

Anh báo động một ngày tình tan rữa
sói thay người thống soái cả trần gian
trong tuyệt vọng anh tin từng con chữ
sẽ cứu rỗi địa cầu dù con chữ mong manh

Bởi anh là nhà văn
anh là người chưa nhũn não...

25.9.2002

*

Những người đàn bà làm thơ

những người đàn bà làm thơ
mời gã đàn ông uống rượu
còn họ uống nước ngọt và ăn

đời họ đắng cay như thơ họ
sao họ thích ngọt thích vuốt ve nuông chiều
và thích yêu

đuôi mắt họ hằn những vết chân chim
bàn tay họ không chống nổi da mồi thời gian
gã đàn ông nhìn da mồi kính cẩn

tâm hồn họ không giống thân xác họ
họ yêu trai tơ yêu anh hùng tóc bạc
và ghen tuông hơn cả kẻ không chồng

chỉ có đắng và cay như rượu
đồng lõa với gã đàn ông
trong mắt say thi sĩ những dòng sông.

26.9.2005

*

Exit

lối ra
giải thoát
chết lìa trần
mà cánh cửa vẫn chờ ai: exit.

không biết tiếng Anh
người vẫn thoát ra ngoài cánh cửa
khách sạn Vera
hội nhà Báo
hội Nhạc sĩ
hội nhà Văn...

buồn
người nhập vào em
đói
người ăn trái tim em

khát
người uống cạn mắt em
và người ngủ trong da thịt em
gặp lại chiếc xương sườn xa vắng

chiếc xương sườn không chiều người rữa mục
em thành xác chết cầm tù gã đàn ông
hắn ngọ nguậy không tìm ra lối thoát
cánh cửa nào vẫn chờ người exit?

26.9.2005

*

Bài học ve

Ve hát hết mình thình lình tắt tiếng
mùa nhặt xác ve ép vào kỷ niệm

Hồn chẳng còn thơ hồn khóc lơ ngơ
ngày buồn ú ớ đêm vui lờ nhờ

Làm thơ không thành chuyển ngành làm báo
vua Thục thở than cuốc kêu tiếng sáo

Thôi đợi hè về nghe nhạc tìm ve
sao hoa phượng nhựa rơi đầy giỏ xe?...

22.8.2001

*

Tự dưng

Cái thời xuân trẻ xa rồi
tự dưng trí nhớ trêu người mộng du
tự dưng xanh áo thầy tu
thịt da run rẩy chu du lá cành
tự dưng núi hoá thành tranh
sông thành gương sáng biển thành trời sâu
tự dưng đôi mắt mực Tầu
từ nơi xa thẳm lâu lâu lại nhìn
tự dưng gọi một tiếng Em
có người nghe được mà quên bật cười
tự dưng tôi lại nhìn tôi
thấy còn một nước mã hồi là hay
tự dưng hai mắt cay cay
thấy con chuồn ớt vụt bay về trời...

11.12.2000

*

Trong quán Lý Thông

Tôi hỏi công chúa: Thạch Sanh đi đâu?
Công chúa lầu bầu trả lời: Không biết!

Tôi hỏi Nguyệt Nga: Vân Tiên đi đâu?
Nguyệt Nga âu sầu: Hình như đã chết!

Tôi hỏi cave. Cave cười ngất...
Chợt nhận ra mình giữa quán Lý Thông.

23.8.2001

*

Gửi H.

Bây giờ ngày ấy mai sau
em mười bảy tuổi và câu thơ buồn
giọt mưa rơi xuống cội nguồn
bởi chưng mái giột mưa còn ướt anh

một ngày héo một ngày xanh
một đời nhớ một đời thành lãng quên
mấy chàng yêu cũ điên điên
chuyền nhau điện thoại gọi em đường dài

yêu nhiều sao chẳng kết ai
trớ trêu đời thực sắc tài kỵ nhau
bây giờ ngày ấy mai sau
người không còn tuổi và câu thơ thiền...

23.8.2001

*

Bản sắc

Nhạc Tây Nguyên nghe lơ lớ Tây Nguyên
giọng chân quê pha nửa mùa thành phố
nghe em hát ngỡ đầm Tây xẩm chợ
anh một mình chèo nhẩm điệu lới lơ...

Hãy yêu em đi! Hãy cuốn em đi!...
dày cao gót Ănglê và áo dài Thượng Hải
em gào lên. Gió thốc hồn bay mãi
cây xấu hổ bên đường khép chùm lá hổ ngươi...

Về thăm làng em lái chiếc xe hơi
người đi đón vẫn quần nâu áo vá
anh là cọng rơm vàng dưới bánh xe em đó
cọng rơm vàng dập nát vẫn vàng rơm!...

25.8.2001

*

Cỏ may trên sân thượng

Cỏ may khâu áo làng quê
cớ chi gió thổi bay về trời cao
ta lên sân thượng chạm vào
cỏ may. Ta cúi xuống chào... cỏ may!

Đời phiêu bạt sáu tầng mây
từ trên chót đỉnh nhìn ngây phố nhà
nào ngờ cỏ đã đơm hoa
găm vào ta vết xót xa tận lòng

Người như con tốt sang sông
chìm trong phố thị còn trông quê nhà
áo quần chẳng rách như xưa
trái tim rạn vỡ vẫn chưa vá lành

Cỏ may không hẹn mà xanh
tìm ta khâu vá cho lành nhớ thương
ngang trời hoa cỏ đẫm sương
loanh quanh sân thượng mà thương cánh đồng...

23.11.2001

*

Nhớ Rú Cài

Quê cha Lèn Hai Vai
quê mẹ chân Rú Cài
Nghệ An và Hà Tĩnh
là tình tôi nhân hai

Lâu lâu tôi về ngoại
cậu gì chẳng còn ai
lâu lâu tôi nhớ lại
một căn nhà ngói dài

Hai bờ cây mạn hảo
xoắn xuýt sợi tơ hồng
hai cánh cổng gỗ cũ
đã mở vào hư không...

Bác trai tôi ở rể
Rú Cài thành quê trong
lâu lâu tôi trở lại
các chị đã theo chồng

Anh vô nam lập nghiệp
anh quê mới Thủ Đô
chỉ còn người trai thứ
giải ngũ về làm thơ

Những bài thơ Rú Cài
nặng nhớ Lèn Hai Vai
những nỗi niềm nội ngoại
nối người trong kẻ ngoài...

Bây giờ cháu rồi chắt
bay xa mấy phương trời
mỗi năm ngày Giỗ Tổ
chia nhau về đôi nơi...

28.11.2001

*

Lá

Tiếng lá rơi nặng như một xác người
lá xanh
lá vàng
lá xám khô
lá đỏ...

Lá không phải là anh
lá không phải là tôi
lá đã hát
đã đau
đã khóc
lá đông vui đơn độc
và lá đã rơi nặng như một xác người

Tôi khâm liệm trong tấm khăn mây xám
rồi chôn lá vào hồn tôi thăm thẳm...

Hà Nội, 11.2001

*

Một mình nghe nhạc Trịnh

Vườn khuya quỳnh chớm nở
sáng dậy qua kiếp quỳnh
tiếng ai vừa hát đó
đã luân hồi tử sinh

Thời gian bước nhẹ tênh
bao nhiêu thành quách đổ
người ước làm lá cỏ
muôn đời tự do xanh

Mượn đôi mắt long lanh
nhìn thời gian trẻ mãi
mượn tiếng cười tuổi xanh
cười quên đi từng trải

Có những người con gái
sống gửi vào bài ca
có chàng đơn độc mãi
hát cho quên tuổi già

Bỗng vắng một loài hoa
ngày xuân sao hụt hẫng
bỗng vắng một bài ca
bước chân về trĩu nặng

Một mình nghe nhạc Trịnh
quay ngược lại thời gian
những cánh hoa rũ úa
lại nở tươi núi ngàn...

*

Cây sấu nhỏ trước nhà Văn Cao

Cây sấu xanh xuân nào không nhớ nữa
ngày hạ sang hoa trắng rắc đầy thềm
lá vàng thu lá bay qua ô cửa
có một người nhìn cây sấu lặng im

Chua và thơm và cay cay rượu gạo
sấu thay xanh người ấy trắng mái đầu
những bài ca bay ra ngoài tuổi tác
thơ không vần tươi thắm mãi từng câu

Những bức tranh vương sắc màu cây lá
trẻ con leo cột mỡ đón xuân về
chợ họp đông quây dưới tầng bóng nhỏ
người ấy nhìn như tỉnh lại như mê

Bỗng cây sấu gãy ngang mùa bão lớn
nỗi đau cây lây sang nỗi đau người
giờ trở lại cây người xa vắng cả
một khung trời trống trải chiếm hồn tôi !...

15.11.2001-2002

*

Tết nhớ Phùng Quán

"Tết không vào nhà tôi"
nghĩa là Tết không vào nhà Phùng Quán
câu thơ tâm trạng
vấn nạn một đời!

Hồ Tây vẫn sương thuyền Rồng du ngoạn
hoa đào vẫn thắm Nhật Tân Nghi Tàm
bàn thờ vẫn hương rượu tăm chưa cạn
bạn bè vẫn thương ghé Vọng Ba Lâu

Cái chòi ngắm sóng bây giờ còn đâu?

Còn người vợ goá mây trắng đội đầu
còn "Bác Chép Còm" một thời dũng sĩ
còn Quân còn Quyên thành cha thành mẹ
còn đó "Tuổi thơ dữ dội" hiền ngoan

"Nghiệt ngã thời gian
dăm ngày vùi hết"
còn bài thơ "Hôn" không bao giờ chết
trái tim tan nát luân hồi lành nguyên
nhớ "Lời mẹ dặn" một đời trầm hương!...

13.11.2000

*

Đồng dao cho bạn

Tặng nhạc sĩ Ngọc Đại

anh Rock một đêm về mềm thân xác
nhớ bài đồng dao thuở nào em hát

thương sông dào dạt vỗ về trời xa
thương người cùng phố lâu ngày không ca

anh Rock một đời hoa thành quả đắng
từng giọt chiến tranh chảy dòng máu trắng

nỗi buồn thăm thẳm niềm vui nhạt nhoà
hạt trong khung nhạc bật chồi hiện ra

anh hát ngu ngơ bài đồng dao mới
nỗi buồn niềm vui đứng ngồi vũ hội

ai đem rao bán vinh quang rẻ tiền
anh mua giá đắt một mùa lãng quên.

Sài Gòn, 12.2000

*

Gửi Heraclit

"Không ai được tắm hai lần trên một dòng sông"
Heraclit ơi
có phải quê ông ở tận sông Bùng
tôi đã tắm một ấu thơ ở đó?

Có phải ông đã cùng tôi câu cá
câu lên cầu vồng bảy sắc long lanh
có phải ông đã cùng tôi thả trâu trên đê cỏ
trâu uống hoàng hôn lẫn bóng mình

Những cánh buồm thủng đạn như áo vá
những nhịp cầu gãy nát như xương người
những tấm lưới tung lên như tâm hồn chìm vào sóng nước
những luỹ tre, những cây bần soi bóng không trôi đi

Không trôi đi kỷ niệm quê hương
những cánh đồng cày bừa cấy gặt
đêm thiếu nữ tắm trăng
da thịt sáng lân tinh cá đớp...

Ơi Heraclit
mỗi lần tắm thì con sông đã khác
nhưng sông quê vẫn chỉ một sông Bùng
mỗi lần nhớ, tóc tôi thêm sợi bạc
nhưng tình quê vẫn chỉ một thuỷ chung!...

9.2000

Nguyễn Trọng Tạo

TRÔI

TRÔI

Sông trôi mòn đá núi

Mây trôi chẳng mòn trời

Ngày trôi rồi đêm trôi

Thời gian đầy thêm mãi

Thuyền trôi thuyền trở lại

Trăng trôi trăng khuyết tròn

Tình trôi tình mắc cạn

Trong tim người dại non

Có gì trôi chon von

Quay tròn như gió xoáy

Trôi xuôi không ngoái lại

Những tinh cầu đang bay

Ai chới với bàn tay

Không là người chết đuối

Trôi đời anh chìm nổi

Trên sóng mắt em nhìn

Những chiếc lá lim dim

Những ga tàu ngái ngủ

Những căn phòng bỏ ngỏ

Những con đường mung lung

Cả những lời hứa suông

Cả những gì đã chết

Cả những người bơi ngược

Tất cả đều đang trôi...

Huế, tất niên 2002
NGUYỄN TRỌNG TẠO

Thế Giới Không Còn Trăng [Phần1]

Nguyễn Trọng Tạo

TRÔI

TRÔI

Sông trôi mòn đá núi

Mây trôi chẳng mòn trời

Ngày trôi rồi đêm trôi

Thời gian đầy thêm mãi

Thuyền trôi thuyền trở lại

Trăng trôi trăng khuyết tròn

Tình trôi tình mắc cạn

Trong tim người dại non

Có gì trôi chon von

Quay tròn như gió xoáy

Trôi xuôi không ngoái lại

Những tinh cầu đang bay

Ai chới với bàn tay

Không là người chết đuối

Trôi đời anh chìm nổi

Trên sóng mắt em nhìn

Những chiếc lá lim dim

Những ga tàu ngái ngủ

Những căn phòng bỏ ngỏ

Những con đường mung lung

Cả những lời hứa suông

Cả những gì đã chết

Cả những người bơi ngược

Tất cả đều đang trôi...

Huế, tất niên 2002NGUYỄN TRỌNG TẠO

Thế Giới Không Còn Trăng [Phần1]

Huế, tất niên 2002
NGUYỄN TRỌNG TẠO