Nguyễn Trọng Tạo

VietNamNet phỏng vấn Nguyễn Trọng Tạo

Fri, 22 Jan 2010 07:09:30 +0700

Hội đồng Thơ không đề cử, Chung khảo vẫn giới thiệu
Đã gần hết tháng 1/2010 nhưng giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 2009 vẫn chưa được trao. VietNamNet có cuộc trao đổi với nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo - một trong những cựu thành viên hội đồng thơ (Hội Nhà văn) về vấn đề này.

>> Giải thưởng thơ HNV 2009: Việc gì phải ầm ĩ lên thế!
>> Giải thưởng Hội Nhà văn 2009: Vẫn "mất mùa" thơ

Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo

- Thưa ông, giải thưởng văn học năm 2009 của Hội nhà văn (trao cho tác phẩm in trong năm 2008) bị chậm trễ như thế là vì sao?

- Những ngày đầu tiên của năm mới 2010, Hội Nhà văn phải tập trung toàn bộ sự chuẩn bị và chú ý vào Hội nghị giới thiệu Văn học Việt Nam ra nước ngoài. Thế nên cũng khó đòi hỏi họ có thể chu toàn với những việc khác.

Còn một sự "đột biến" nữa trong lần chấm giải năm nay là hội đồng thơ không đề cử nhưng Ban chung khảo lại muốn giới thiệu, khiến công chúng thắc mắc. Mà quả thật là người ta đặt vấn đề cũng phải thôi, bởi vì chất lượng thơ của năm nay không thua gì năm ngoái. Theo tôi, năm nay các nhà thơ in ấn còn chọn lọc hơn. Những người có tên tuổi trong làng thơ đã có ý thức giới thiệu với công chúng những tập thơ ấn tượng, chất lượng nghệ thuật cao chứ không phải là viết ra cái gì thì in cái đó. Ngay cả thơ trẻ năm nay cũng không còn ào ạt như trước mà tỏ ra trầm tĩnh hơn.

- Nhận định của người làm nghề như thế nhưng Hội đồng thơ của Hội không thấy thế và không đề cử. Liệu người làm thơ có thấy bất công?

- Giới thiệu hay không là quyền của Hội đồng thơ nhưng quả thật tôi thấy nhìn nhận như thế là quá khắt khe. Có thể là do một cách nghĩ nào đấy của một vài cá nhân nào đấy thôi. Chứ tôi cho rằng không cần phải quá quan tâm đến việc chất lượng thơ năm nay có vượt trội so với năm ngoái hay không, giải thưởng chỉ trao cho năm đó thôi, kể cả chọn cột cờ trong bó đũa thì vẫn nên chọn.

Cũng y như ban giám khảo chấm thi hoa hậu thôi. Có thể hoa hậu năm trước đẹp hơn hoa hậu năm nay nhưng không phải vì thế mà năm nay không chọn được ai là hoa hậu.

Phải khuyến khích hoạt động của năm đó. Còn nếu đặt ra sự so sánh, chỉ cần so ngay giữa các tập thơ đoạt giải với nhau thôi, ai cũng thấy rõ ràng là nhiều tập được giải xong thì rơi ngay vào quên lãng và một số tập không được giải thì lại gây sự chú ý của người đọc nhiều hơn.

Hồi tôi còn ở trong Hội đồng thơ (2001-2005), khi họp vắng mặt tôi và nhà thơ Thanh Thảo, đến khi đi công tác về, tôi đề nghị nên xem xét tập trường ca "Trầm tích" của Hoàng Trần Cương. Tập thơ đó rất khá, nếu không xét thì bất công. Ban chấp hành đã đồng ý và chúng tôi có trao đổi, có tranh luận trong hội đồng thơ. Cuối cùng thì tập thơ này chiếm được cảm tình chung của cả ban thơ với số phiếu rất cao. Quan trọng hơn, sau khi được giải, trường ca "Trầm tích" đã thu hút rất nhiều nhà phê bình, bạn văn và dư luận yêu thích, cùng phân tích, đánh giá, đề cao và ghi nhận. Nếu tôi cũng dĩ hòa vi quý thì tập thơ này sẽ ở ngoài giải.

- Điều này chứng tỏ quan điểm cá nhân của mỗi thành viên trong hội đồng giải thưởng là rất khác nhau và giải thưởng trao cho tác phẩm nào thì lại phụ thuộc rất nhiều vào sự thẩm định của các quan điểm khó thống nhất đó?

- Vì mỗi nhà thơ đã là một cá tính, một phong cách. Thậm chí là người đời còn nhìn các nhà thơ như những kẻ lập dị cơ mà. Nhưng dù sao, tôi vẫn cho rằng hội đồng bao gồm những người đã được lựa chọn, họ quan tâm đến thơ ca chung, biết cách đọc thơ và có những kinh nghiệm, lý luận để bình giá thơ ca.

Còn thì tất nhiên có người đọc được nhiều "gu", có người chỉ trung thành với một "gu". Cho nên lá phiếu của mỗi người sẽ rất khác nhau.

- Năm nay, sự mâu thuẫn về quan điểm tỏ ra rất đối chọi, nhất là liên quan đến tập thơ được nhắc tới của một vài tác giả?

Tập thơ có sự "bất đồng" giữa Hội đồng Thơ và Ban chung khảo

- Anh em làm nghề chúng tôi đều cho là năm nay hội đồng thơ thiếu con mắt xanh để nhìn nhận và phát hiện cây bút. Như nhà thơ Trần Mạnh Hảo đã phát biểu thì "Đừng múc cạn nỗi buồn" của Nguyễn Thị Ánh Huỳnh là một tập thơ hay.

Tôi cũng cho rằng đây là một tập thơ đáng đọc. Thơ Ánh Huỳnh mang đến một con mắt thơ tương đối trong trẻo, có độ sâu thẳm của bản năng nhưng có tính tư tưởng sâu sắc và được thể hiện trong những ý tưởng mới lạ. Mặc dù năm nay cũng có những tập thơ chững chạc nhưng "Đừng múc cạn nỗi buồn" đánh động được vào tâm can của người đọc hơn là những tập thơ khác.

Vậy mà hội đồng thơ, cụ thể là nhà thơ Vũ Quần Phương lại chỉ đánh giá rằng những cái hay cái đẹp này mới chỉ ở tầm cỡ "hoa khôi phường", chưa xứng đáng là "hoa hậu" quốc gia. Hội đồng không đánh giá thì thôi nhưng Ban chung khảo lại đề xuất nên đưa vào. Tất nhiên là ý kiến qua lại thì cũng vui thôi nhưng như thế là đã có sự vênh nhau kinh khủng.

Nhà thơ không nhất thiết phải khẳng định tên tuổi của mình bằng giải thưởng. Và cũng không nên ủng hộ chủ nghĩa xuê xoa, dễ dãi, nhưng cần động viên đúng lúc và kịp thời tới những cây bút sáng tạo thứ nghệ thuật mong manh và khó tính như thơ ca

Như nhà thơ Pablo Neruda (nhà thơ Chile đoạt giải Nobel về Thơ năm 1971) thì giải thưởng chỉ giống như những hạt phấn đậu ở trên cánh bướm; và khi con bướm bay đi thì phấn cũng rơi theo gió mất thôi.

Bài và ảnh: Hòa Bình

Vì sao Blogger Mẹ Nấm được trả tự do

Sun, 13 Sep 2009 10:13:32 +0700

>> Xem Phó thủ tướng VN bắt tay>>

NTT: Sau khi hai blogger Đoan Trang và Người Buôn Gió được trả tự do vì vô tội, bạn đọc nóng lòng chờ đợi tin tức về Blogger Mẹ Nấm bị bắt đêm 2.9.2009. Và hôm qua, CA Khánh Hòa đã trả tự do cho cô trở về với con gái chưa đầy 3 tuổi. Vậy là cả 3 blogger bị CA bắt chung một lý do đã được trả tự do, dù được trả trong thời gian khác nhau, nhưng đây cũng là một biểu hiện của tinh thần "yêu nước là phải làm đúng pháp luật". Sáng nay, trang mạng BauxiteVietNam đã có cuộc phỏng vấn nhanh TS luật Cù Huy Hà Vũ, người đã được gia đình Mẹ Nấm mời bào chữa ngay sau khi Mẹ Nấm bị bắt. Để bạn đọc hiểu rõ hơn vấn đề này, tôi xin đăng lại bài PV từ BVN:

TS Luật Cù Huy Hà Vũ: Chủ nghĩa yêu nước đã giải phóng Như Quỳnh

BVN: Thưa Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ, ông biết tin cô Nguyễn Ngọc Như Quỳnh, tức Blogger Mẹ Nấm đã được Công an trả tự do khi nào?

Ảnh: Mẹ con Mẹ Nấm - Hạnh phúc rạng ngời trên gương mặt cả mẹ và con. Có ai nghĩ những gương mặt hiền lương như thế này lại 'vi phạm an ninh quốc gia' được nhỉ? - BVN

CHHV: Vào hồi 4giờ 55 phút chiều qua, 12/9, tôi nhận được một cú điện thoại của bà Tuyết Lan, mẹ của Blogger Mẹ Nấm - Nguyễn Ngọc Như Quỳnh thông báo là con gái bà đã được trả tự do cách đó chừng nửa tiếng, vào hồi 4 giờ 30. Cụ thể là Cơ quan an ninh điều tra tỉnh Khánh Hòa đã mời bà Tuyết Lan đến trụ sở Công an tỉnh để chứng kiến và tiếp nhận việc trả tự do cho con gái bà. Do phải đi nhà thờ ngay sau đó nên ngoài 6 giờ thì Như Quỳnh gọi điện cho tôi.

BVN: Cảm tưởng của ông lúc đó ra sao?

CHHV: Ngay sau khi Blogger Mẹ Nấm - Nguyễn Ngọc Như Quỳnh bị Cơ quan an ninh tỉnh Khánh Hòa bắt vào 1 giờ sáng ngày 03/9, mẹ của cô là bà Tuyết Lan đã gọi điện và gửi mail cho Luật sư Nguyễn Thị Dương Hà, Trưởng Văn phòng Luật sư Cù Huy Hà Vũ và bản thân tôi đề nghị cứu giúp con gái bà. Từ đó chúng tôi đã liên tục hỗ trợ pháp lý cũng như động viên bà giữ bình tĩnh bằng cách khẳng định rằng việc bắt giam con gái bà là hoàn toàn trái pháp luật đồng nghĩa với việc cơ quan công an sẽ phải sớm trả tự do cho cô.

Mặc dù biết trước, tôi cũng không nén nổi xúc động khi được tin này: cuối cùng thì người cuối cùng của bộ ba nhà báo-blogger Đoan Trang - Người Buôn Gió Bùi Thanh Hiếu - Mẹ Nấm Nguyễn Ngọc Như Quỳnh bị công an bắt giam với lý do "xâm phạm an ninh quốc gia" cũng đã trở về với gia đình, với xã hội. Công lý và Lòng yêu nước đã thắng!

BVN: Chúng tôi, cũng như Tiến sĩ, thật sự xúc động và vui mừng trước việc blogger Mẹ Nấm - Nguyễn Ngọc Như Quỳnh được trả tự do cho dù chậm một tuần so với Đoan Trang và Bùi Thanh Hiếu. Không nghi ngờ gì nữa, Mẹ Nấm cũng như hai người bạn của cô đuợc thả là do việc họ kêu gọi chống khai thác bauxite để bảo vệ môi trường và an ninh quốc gia cũng như khẳng định Trường Sa và Hoàng Sa là của Việt Nam không thể nào cấu thành một cách ngược đời hành vi "xâm phạm an ninh quốc gia"! Tuy nhiên ông có thể phân tích cho độc giả rõ hơn nguyên do dẫn tới việc trả lại tự do cho Blogger Mẹ Nấm?

CHHV: Như Quỳnh cho tôi biết là Cơ quan an ninh điều tra tỉnh Khánh Hòa trả tự do cho cô là vì theo họ hành vi của cô "chưa đến mức xử lý hình sự"?! Quả là sống sượng vì "chưa đến mức xử lý hình sự" thì tại sao lại bắt cô, mà lại vào giữa đêm hôm chứ có vào ban ngày ban mặt gì cho cam!

Dù sao, cách giải thích này tự nó đã cho thấy lý do "xâm phạm an ninh quốc gia" mà cơ quan công an đưa ra để bắt giam Mẹ Nấm - Như Quỳnh là hoàn toàn không có cơ sở và trên thực tế cơ quan công an đã không khép được Blogger này vào bất cứ tội danh nào trong số 14 tội danh thuộc nhóm "xâm phạm an ninh quốc gia" quy định tại chương XI Bộ Luật Hình sự. Tương tự như vậy đối với nhà báo Đoan Trang và blogger Người Buôn Gió - Bùi Thanh Hiếu.

Không những thế, Mẹ Nấm - Như Quỳnh không thể bị bắt theo quy định về bắt người tại Bộ Luật tố tụng hình sự. Thực vậy, cơ quan công an không thể bắt khẩn cấp cô vì không có bất cứ bằng chứng nào cho thấy cô đang chuẩn bị thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, chuẩn bị trốn hoặc tiêu hủy chứng cứ của các tội phạm trên. Cũng không thể bắt cô dưới dạng bắt quả tang hoặc đang bị truy nã. Vậy công an chỉ có thể bắt Mẹ Nấm để tạm giam trong trường hợp cô đã là bị can. Nhưng như chúng ta đã thấy, tội danh cụ thể, chứ không phải chung chung "xâm phạm an nnh quốc gia", cơ quan an ninh điều tra còn chưa xác định được thì đào đâu ra căn cứ để khởi tố bị can đối với Bblogger này! Để cho hết nhẽ, đặt giả thiết Như Quỳnh đã bị khởi tố bị can thì cô cũng không thể bị bắt vì Bộ Luật hình sự cấm bắt người vào ban đêm (Khoản 3 Điều 80) và cấm bắt phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi (Khoản 2 Điều 88) trong khi bé Nấm của cô đến 28 tháng 10 tới mới tròn 3 tuổi.

Nhưng nguyên do quan trọng nhất dẫn đến việc cơ quan công an trả tự do có thể nói là không điều kiện và gần như lập tức cho Mẹ Nấm - Như Quỳnh và nhà báo Đoan Trang và Người Buôn Gió Bùi Thanh Hiếu, chính là sự phản đối quyết liệt của công luận trong nước trên các kênh thông tin "phi Nhà nước" gồm các web tư nhân và blogger trong đó Bauxite Việt Nam đóng vai trò nổi bật với các bài viết và phỏng vấn kịp thời vạch rõ tính chất phản pháp luật của các vụ bắt giam ba nhà báo - blogger nói trên. Thực vậy, bà Tuyết Lan cho biết khi trả tự do cho Như Quỳnh, người của Cơ quan an ninh điều tra tỉnh Khánh Hòa nói với bà là "ông Vũ ghê quá, dám chê tụi tôi trên mạng Bauxite Việt Nam"! Nói cách khác, chính chủ nghĩa yêu nước vô bờ bến của người Việt Nam đã giải phóng Như Quỳnh và các bạn của cô.

Ngoài ra, khi đưa tin khá dày về việc bắt giam ba nhà báo - bloggers nói trên, các hãng tin quốc tế đã góp phần tích cực trong việc trả tự do cho họ.

BVN: Xin cảm ơn Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ và chúc ông có nhiều đóng góp hơn nữa cho công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam.

Nhà văn không nên hám cơ hội

Thu, 27 Aug 2009 16:30:37 +0700

Nhà văn không nên hám cơ hội

"Bây giờ ít lĩnh vực húy kỵ hơn trước, nhà văn có thể múa bút vào nhiều đề tài, nhiều vấn đề. Nhiều đề tài trước đây giấu đi, bây giờ văn chương có thể khai thác. Ví dụ như cuộc sống cô đơn. Vấn đề tính dục..." - Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo nhận xét.

- Thưa anh, hiện nay một bộ phận không nhỏ các bạn trẻ, những bạn đọc của thơ và không ngoại trừ các nhà thơ, đang phải đối mặt với một cuộc sống phức tạp, không ít cám dỗ và sa ngã. Người ta đều mong muốn con em mình, bạn bè mình tránh xa những sa ngã ấy, nhưng rõ ràng điều đó là không đơn giản. Tránh xa, hay là đối mặt? Đâu là công việc của văn chương?

Nguyễn Trọng Tạo: - Mỗi thời đại vận động, các quy chuẩn đạo đức cũng thay đổi. Đối với giới trẻ, mà ta vẫn hay gọi là tờ giấy trắng, thì vấn đề là viết cái gì lên tâm hồn mình? Có lẽ đầu tiên là quan sát những gì chung quanh mình; quan sát để mà sống, đấy là lẽ tự nhiên. Tuổi trẻ càng tò mò, hiếu kỳ. Vấn đề là quan sát, không chỉ là lẽ tự nhiên mà còn phải dựa trên sự giáo dục.

Anh cần phải có nền tảng kiến thức để soi chiếu với những gì anh nhìn thấy. Vì thế, văn hóa đọc rất quan trọng. Khi anh sinh ra thì đã có một kho sách khổng lồ của nhân loại rồi. Người xưa chưa chắc đã đọc hết sách thời của họ, người thời nay cũng thế, tóm lại là chưa chắc ai đọc nhiều hơn ai. Văn hóa đọc quan trọng ở chỗ chọn để đọc. Đọc cái gì. Sách thì nhiều. Ví dụ ngày xưa thì đọc thì nghe cổ tích, có ông Bụt, ông Tiên, những người hiền. Kẻ ác là mụ phù thủy. Ông Bụt, ông Tiên sẽ nâng đỡ con người. Bây giờ là Đô-rê-mon. Còn ông Bụt ông Tiên không? Chắc là vẫn còn.

- Nghiện hút, bia ôm, thuốc lắc, hang động đã tiến sát vào đến ngõ, đến sát trường học, nhà xuất bản.

Nguyễn Trọng Tạo: - Chúng ta đang sống trong thời đại văn minh công nghiệp và tin học; đây là một xu thế mang tính thời đại, nhưng nói về tâm lý con người, cái gì đã đầy ắp thì con người sẽ chán. Chẳng hạn như hiện tượng trở về với các cuốn nhật ký của người lính trong thời gian gần đây. Những cuốn nhật ký ấy là tốt. Tôi là người cùng thế hệ với các tác giả mấy cuốn nhật ký ấy, họ cùng tâm trạng với chúng tôi thời chiến tranh chống Mỹ. Yêu đời, yêu nước. Yêu nước là một phong trào, dòng chảy lớn nhất, mạnh nhất. Đấy là tâm lý rất tự giác. Đấy là vẻ đẹp của sự hy sinh. Hy sinh cả cuộc sống và tâm hồn.

Bây giờ nhìn lại thì kể có những lúc cũng ngây thơ, nhưng cái ngây thơ ấy cũng nằm trong sự tự giác kia. Bây giờ thì khác. Mỗi quan niệm đều có tính lịch sử. Văn hóa đọc đem lại cho chúng ta những kinh nghiệm, sưởi ấm cho con người. Như văn học cổ điển, chúng ta không sống thời ấy nhưng chúng ta tìm được những hằng số quan trọng thuộc về con người. Thời chúng tôi đọc những văn chương hay, đẹp, đọc xong chảy nước mắt. Những tác phẩm giàu tính lãng mạn.

- Một nhà văn, cách đọc quan trọng không kém gì sách, với anh cũng thế chứ?

Nguyễn Trọng Tạo: - Người làm văn chương bao giờ cũng hay tò mò. Các tác phẩm Nobel lúc trước chủ yếu người được giải là phương Tây, mình ít dịch họ, lại nhìn họ với con mắt chủ yếu là phê phán hoặc thiếu thông tin. Nhưng người yêu văn chương như chúng tôi thì bằng cách này bằng cách khác cũng biết được ít nhiều thông tin, và cũng tiếp cận được phần nào. Thường, thấy ta phê phán thì tò mò, bắt gặp thì đọc ngay, lại rất thích. Như đọc cuốn "Một thời để yêu một thời để nhớ" của Erich Maria Remarque tôi rất ấn tượng. Viết về chiến tranh cứ như không! Người lính đi lạc, một mình như thế, qua khắp nơi này nơi khác, đến nơi nào cũng chỉ thèm một bữa ăn.

Họ nói về một phía khác của chiến tranh, của con người. Thế đấy, cứ đọc những cái người ta phê phán thì hóa ra lại đọc được những cuốn sách hay. Người sáng tạo thường không hoàn toàn bị động, họ khám phá và tự rút ra được kết luận cho mình. Sách của nước nào cũng vậy, cũng có sách hay, sách dở. Vấn đề thế hệ chúng tôi ngoại ngữ rất kém, chỉ học tiếng Nga, tiếng Trung. Hồi ấy lớp mười, và đại học, trình độ ngoại ngữ thực ra không tốt lắm, để đọc được sách văn học không nhiều. Mà sách dịch lại ít, không đầy đủ. Thậm chí nhiều người phê phán mà chẳng có sách để đọc. Cũng may là nền văn học Nga dù sao cũng là một nền văn học lớn, đọc họ vẫn thấy thích. Những nhà thơ tài năng thì họ cũng vượt qua được những giới hạn của lịch sử.

- Thế hệ bây giờ cái gọi là "văn hóa đọc" đã thật là xuôi chèo mát mái chưa?

Nguyễn Trọng Tạo: - Tôi thấy rất nhiều em nhỏ đọc thuộc Đô Rê Mon chẳng khác gì chúng tôi thuộc cổ tích trước đây. Văn chương mở ra nhiều đề tài, như văn chương viết về giới đồng tính, viết về ma. Vấn đề ở chỗ là viết về những đề tài đó như thế nào. Không phải chỉ mô tả thế giới của ma quỷ mà phải tỏa ra được vẻ đẹp của ngòi bút của anh. Nhiều nhà văn chỉ giỏi trong khuôn khổ cuốn sách của mình, không có sức vang xa, không để lại nhiều dư âm cho độc giả. Đọc thì hay, hấp dẫn, nhưng gấp sách lại thì chẳng còn gì. Thực ra, sức mạnh văn chương là sức mạnh siêu vật chất.

- Người đọc văn chương rút cục có rất ít kinh nghiệm sống trong cuộc đời, bởi họ rất ít khi được truyền đạt cái kinh nghiệm ấy. Những tác phẩm văn học lớn thì bổ ích hơn.

Nguyễn Trọng Tạo: - Không ít người cứ đọc hết cuốn này thì đọc tiếp cuốn khác, cứ thế, mãi mãi. Sách đọc xong rồi thì chẳng còn tác dụng gì hơn là giấy vệ sinh. Văn học chẳng lẽ lại chỉ có tác dụng như thế! Cứ dùng xong là vứt.

- Không ít những tác phẩm vô bổ đến mức con cái của tác giả cũng chẳng quan tâm nữa. Nhà văn chắc chắn cũng phải chịu trách nhiệm về công việc của mình chứ.

Nguyễn Trọng Tạo: - Bây giờ ít lĩnh vực húy kỵ hơn trước, nhà văn có thể múa bút vào nhiều đề tài, nhiều vấn đề. Nhiều đề tài trước đây giấu đi, bây giờ văn chương có thể khai thác. Ví dụ như cuộc sống cô đơn. Vấn đề tính dục. Tính dục là một đề tài muôn thuở, ngay cả Tây Du Ký cũng giàu tính dục, vẫn có ông Trư Bát Giới, gái yêu tinh thì mê Đường Tăng, mà Đường Tăng thì cố gồng lên để giữ mình. Điều đấy đã làm cho tiểu thuyết thần tiên lại hóa ra rất gần với con người, rất đời.

Phương Tây có những nhà thơ chuyên viết về đề tài tính dục mà được xưng tụng và đề cao, chứ không phải cứ dùng một cách hiểu nào đó mà ngăn họ lại. Còn ở chúng ta, tôi nghĩ chẳng có ai muốn viết ra những tác phẩm nhạt nhẽo, họ cũng không nghĩ họ viết nhạt nhẽo, chỉ vì họ viết ra nó nhạt nhẽo. Những người cố tình viết những tác phẩm nhạt nhẽo là kẻ cơ hội, họ không cầu văn chương mà cầu những điều khác.

- Anh từng chủ trì tờ báo Thơ. Anh có thể nói đôi chút về công việc làm báo văn nghệ thời bây giờ?

Nguyễn Trọng Tạo: - Tôi là mẫu người sáng tác không nhạt nhẽo và tôi không có ý định sẽ làm ra thêm một tờ báo nhạt nhẽo nữa đến cho bạn đọc. Tôi đã quá chán các tờ báo nhạt nhẽo. Tôi chấp nhận mọi sự sáng tạo. Điều đó không phải dễ đối với người sáng tác. Tôi chấp nhận tất cả, nếu trong đó chứa một điều gì đó, một mầm mống của sự mới mẻ. Rất nhiều tờ báo không có gu. Họ chỉ làm báo theo cái gu của người trên họ, mặc dù, họ cũng chẳng biết thực ra cái gu của người trên họ là gì. Đôi khi họ cũng tự hỏi có phải gu của kẻ trên họ có thế không. Họ hoài nghi cả kẻ trên họ và cả chính họ. Thế là ngày càng nhạt nhẽo. Họ bảo, trên thích là được. Nhưng tôi gặp những người trên họ thì lại thấy người trên họ chê. Nhưng mà dù sao, không bị phạt với họ đã là một thắng lợi, một thứ thước đo! (cười). Với tôi, không phạt mới chỉ là một thắng lợi mà thôi, phải làm sao đừng cơ hội, không nên cơ hội với trên cũng không nên cơ hội với độc giả Không nên cơ hội với ai cả, kể cả chính mình.

Nguyên Anh thực hiện

Bài trên Nhà báo & Công luận

Sat, 21 Mar 2009 07:26:29 +0700

Thứ 7, 21/03/2009 - 07:54 AM

Hiện tượng "Phê bình cá mương"? (*)

(Nguyễn Trọng Tạo trả lời PV Nhà báo & công luận)

PV: Theo anh, vì sao chúng ta có ít các nhà phê bình văn học nghệ thuật thực sự có tầm hay có vai trò ảnh hưởng đến tác phẩm, đến thị hiếu của công chúng, phần nhiều chỉ là phê bình chung chung hoặc của các nhà không chuyên, phê ít và bình một ít trên báo?Hay là chuyện dân mình không thích nói thẳng nói thật?

Nguyễn Trọng Tạo: Phê bình không đơn thuần là khen hay chê, mà phải lý giải cho thuyết phục cái sự khen chê đó. Muốn thế, nhà phê bình phải có đủ tri thức để thấu hiểu bản chất văn học/nghệ thuật là gì. Không hiểu thơ là gì thì sự bình luận thơ sẽ trở thành "bình loạn". Cho nên nói nhà phê bình có tầm hay không có tầm phải truy từ căn nguyên tri thức của anh ta trước đã, sau đó mới xem đến cái tài phê bình của anh ta. Một nhà phê bình lớn bao giờ họ cũng chỉ ra cái căn cốt của tác phẩm mà họ tiếp cận, hơn thế nữa, họ có thể tiên đoán một cách khoa học về cả hướng đi của nó. Những nhà phê bình như thế ở ta thật hiếm như lá mùa thu. Bởi căn bệnh đãi bôi, căn bệnh dối trá, căn bệnh cơ hội, căn bệnh ngộ nhận... nó ăn sâu vào xương tuỷ mất rồi. Thế mới có cái phong trào khen khen chê chê trong phê bình như vậy đó. Nhưng cái điều quan trọng nhất là ta không học và không làm một cái gì đó cho đến nơi đến chốn. Vì vậy mới sinh ra cái kiểu lẩn trốn khi tranh luận. Cả vú lấp miệng em cũng là một cách lẩn trốn sự thật.

Anh thấy thế nào trước đánh giá: Văn học nghệ thuật đi xuống-lỗi một phần của các nhà phê bình đã né tránh (cẩu thả) trước nhiều hiện tượng, sự việc.

Văn học nghệ thuật bao giờ cũng cần người thưởng thức. Có thưởng thức thì nó mới tồn tại. Nhà phê bình chính là người thưởng thức cao cấp. Thiếu đối tượng thưởng thức cao cấp, thì nó hạn chế sự phát triển của VHNT, thậm chí nó mài mòn hứng thú của những kẻ sáng tạo. Thơ Mới (1932-1945) là một cuộc cách mạng ngôn ngữ, nhưng nếu không có nhà phê bình - thưởng thức Hoài Thanh, liệu nó có được đón nhận đến thế hay không? Văn học ta không phải đang đi xuống (so với tầm nào đã có?), nhưng nhìn nó có vẻ nhợt nhạt chẳng qua là vì phê bình trên công luận nhợt nhạt, nên dễ có cảm giác thế thôi. Ngồi đọc kỹ cái này hay cái kia, có lúc ta thấy nó cũng được đấy chứ.

Đào tạo các nhà phê bình đang gặp nhiều khó khăn: kiến thức lý luận, học bài bản tại các nước phát triển không được phổ biến. Đào tạo trong nước hời hợt. Chủ yếu các "nhà phê bình" hiện nay trên báo chí lại là các nhà báo-kiến thức hay quá trình nghiên cứu không sâu nên phần nào đó đã góp phần tạo ra những bất ổn trên lĩnh vực phê bình. Theo anh, cần phải một đội ngũ được đào tạo từ các nước trên thế giới về VN, hay là điều gì khác để có thể thay đổi tình trạng này?

Đào tạo nhà phê bình thì nhà trường chỉ làm được công việc hệ thống và chuyển tải kinh nghiệm VHNT. Điều tiếp theo là nhà phê bình tự "đào tạo" cho mình. Cái cuộc tự đào tạo này theo tôi, còn gian khổ và sâu xa hơn phần được đào tạo ở trường. Khi chúng ta nói "học thế giới", tức là chúng ta muốn có tri thức của thế giới. Nếu hiểu được tri thức VHNT thế giới, thì nhà phê bình đã trang bị được một phần căn bản rồi. Tôi thấy Tây hay Mỹ họ đã làm nghề là họ phải hướng tới tính chuyên nghiệp, đẳng cấp...

Nhà phê bình_TS Nguyễn Thị Minh Thái đã nói: Đừng chê không có các nhà phê bình. Chưa có tác phẩm hay, đỉnh cao. Nếu có các nhà phê bình sẵn sàng vào cuộc và lúc đó sẽ thấy các nhà phê bình. Anh đồng ý hây có ý kiến khác?

Không phê bình thì làm sao biết cái nào hay, cái nào đỉnh cao? Phải tìm thấy cái hay trong một rừng cái dở, cái tầm tầm. Thậm chí nếu không thấy cái gì cả thì phải kêu lên, phải rung chuông đánh thức u mê của bọn tác giả tác gia tác chế chứ. Còn khi đã thấy nó là đỉnh cao rồi mới lao vào thì có khác gì loại ăn theo nói leo nhan nhản hết đời này qua đời khác...

Hoặc là, các nhà phê bình hiện đang đi chệch hướng, không bàn vào các khuynh hướng sáng tác, tìm tòi các tác phẩm mới mà xung vào nhiều cuộc tranh luận bên ngoài văn chương?

Chệch hướng tức là không đi thẳng vào văn chương để tìm cái hay cái dở, mà lại chuyên khui chuyện ngoài văn chương, chuyện nhà văn kiếu hiếu kỳ vặt mọn, hoặc bắt bẻ vài lỗi chính tả kiểu "người dọn vườn". Vậy mà một số người viết kiểu đó cũng được gọi là "nhà phê bình văn học" thì quả là làm trò cười cho thiên hạ. Loại phê bình kiểu đó gần đây được gọi là "phê bình cá mương", thậm chí có người còn tự nhận là "phê bình dọn vệ sinh" !!!. Hiện tượng này làm nhiễu loạn phê bình văn học, và làm nhiễu loạn thị hiếu văn chương không ít, đặc biệt là nó thường lôi cuốn những người có tính tò mò, cay cú, hợm đời hoặc hằn học, đố kỵ. Loại phê bình này mỗi khi động đến học thuật bị tranh luận thì thường chơi trò đánh bùn sang ao, lẩn trốn ra ngoài văn chương chửi bới hoặc bóc mẽ lẫn nhau. Khi họ trốn khỏi mục đích của VHNT để thí mạng nhau bên ngoài văn chương, tức là họ đã từ bỏ văn hoá phê bình. Cái tính xấu của người Việt lúc đó như gen trội, và nó làm cho công chúng cũng xấu hổ lây. Như thế không chỉ thiệt cho các nhà phê bình, mà có khi còn làm cho văn chương nghệ thuật bị khinh rẻ...

Với anh, anh có đánh giá cao những gương mặt nhà phê bình nào? Chúng ta có cây bút phê bình nào đủ sức hút cũng như uy tín và độ tin cậy với độc giả, giới nhà văn?

Tôi đọc nhiều lần cuốn Tuỳ Viên Thi Thoại của Viên Mai, tôi thấy ông này thật là uyên thâm, điềm đạm, khúc chiết và lớn tâm. Có lúc tôi cứ ước ông này là người Việt Nam. Nhưng người Việt ta cũng lắm nhà phê bình mắt xanh đấy chứ. Hoài Thanh. Vũ Ngọc Phan. Thời chúng tôi cũng có những tên tuổi khá quen thuộc: Hoàng Ngọc Hiến, Lê Ngọc Trà, Vương Trí Nhàn, Lại Nguyên Ân, Đỗ lai Thuý,... Mấy chục năm qua tôi khá thích cuốn Ngôn Ngữ Thơ của Nguyễn Phan Cảnh và cuốn Giọng Điệu Thơ của Nguyễn Đăng Điệp... Văn Giá, Chu Văn Sơn, Phạm Xuân Nguyên... cũng là những cây bút phê bình nhanh nhạy!

Trong bối cảnh văn chương hiện nay, theo anh, cần những đièu kiện gì để có thể tạo ra những nhà phê bình xuất sắc?

NTT: (Cười)

PV: Cám ơn ông.

HẰNG NGA thực hiện (Bản đầy đủ)

(*) Đầu đề do NTT đặt.

Báo Đất Việt hỏi "chuyện tự tử"

Tue, 17 Mar 2009 06:00:03 +0700

Thứ 3, 17/03/2009 - 06:00 AM
GẶP TÁC GIẢ "10 BÀI THƠ VIẾT TRONG ĐÊM TỰ TỬ"

ĐV: Khi xin phép gặp nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo để hỏi về "câu chuyện tự tử" 28 năm trước đang gây tranh cãi cho nhiều người hôm nay, anh bảo anh không thích bị lôi vào những việc mất thời gian vô ích bởi tính hiếu kỳ vặt mọn của người khác. Nhưng nếu muốn biết thêm về sự thật ấy thì không sao, vì những câu chuyện văn chương thuở xa ấy vẫn ít nhiều có ích cho bạn đọc văn học nước nhà...

Thưa anh, "10 bài thơ viết trong đêm tự tử" đã được viết ra như thế nào?

- Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo: Những người đã quyết định cái chết cho mình thường rất tỉnh táo và minh mẫn, dù cái chết đó đúng hay sai. Hồi đó, tôi cũng vậy. Tôi làm thơ thay cho "lời tuyệt mệnh". Nhưng diễn biến tâm lý cũng rất lạ. Khi viết xong 6 bài đầu, tôi nghĩ thế là đủ. Nhưng khi chuẩn bị thực hiện "hành động cuối cùng" thì tôi đã nghĩ lại, và tự nhủ mình "phải sống". Cũng may tôi đã tỉnh táo nghĩ lại. Nhưng những bức bối vẫn chưa thể giải tỏa, tôi viết tiếp 4 bài thơ nữa. Sau đó đặt tên chung là "10 bài thơ và một lời ước muốn". Một thời gian sau tôi đánh máy lại (thời đó tôi có cái máy chữ xách tay) đổi tên thành "10 bài thơ chợt đến", và đóng thành tập mỏng khổ 13 x 20 cm. Mãi đến 25/4/2008 tôi mới gõ vào máy tính của mình.

Đọc những bài thơ đầu tiên của anh thấy sự dồn nén, khiến người đọc hình dung, lí do khiến anh đi đến ý định tự tử rất căng thẳng. Anh có thể cho biết rõ hơn?

- Thời những năm 1980 - 1981 ấy, bao khó khăn bức bối của đất nước ảnh hưởng mạnh đến tâm lý nhà văn. Bài thơ Tản mạn thời tôi sống tôi viết ra thời đó là viết một sự thật về đất nước, chiến tranh, láng giềng... Đó là "Thời tôi sống có bao nhiêu câu hỏi/ Câu trả lời thật không dễ dàng chi". Sau khi bài thơ được cống bố trên Văn Nghệ (số 38, ngày 19/9/1981), thì nhiều độc giả đi tìm số báo này và đọc thuộc bài thơ vì đúng tâm trạng của họ thời đó, nhưng có tin đồn là tác giả sẽ bị "đánh".

NTT và nhà thơ Nguyễn Hoa (1982)

Phải chăng mọi việc bắt đầu từ bài thơ đó?

- Đúng, sau khi bài thơ được đăng lên, nhiều ý kiến khá căng thẳng. Tổ chức quân đội bắt đầu "nhìn ngó" tôi như một người đang đi lệch quan điểm chung. Tôi như kẻ bị tình nghi. Đến nỗi tôi và Phan Lạc Hoa đi Quảng Ninh tối thứ 7 và Chủ nhật để giới thiệu bài hát "Tình yêu bên dòng sông quan họ" của anh ấy, cũng bị anh em ở nhà đồn là ông Tạo và ông Hoa đi vượt biên. Khi đó, chuyện vợ chồng tôi lại gặp trục trặc, nhiều người tiến hành thăm dò khắp nơi xem tôi đang có "quan hệ" với ai. Nhiều người bị điều tra lắm, thậm chí người ta còn tới cả cơ quan của cô cháu gái gọi tôi bằng bác để tìm hiểu xem mối quan hệ của chúng tôi là gì, khiến cô ấy phản ứng rất mạnh. Buồn cười hơn nữa là tôi bị một mụn bắp chuối, rất đau, phải nằm ngửa suốt ngày trên giường, thì người ta đồn tôi bị bệnh lậu - giang mai. Nghe thế, Trung Trung Đỉnh không tin sang phòng tôi, kéo quần lên xem, nhìn thấy mụn bắp chuối và cười.

Có nhiều cuộc họp liên quan đến tôi. Nhà văn Nguyễn Trọng Oánh rất quí tôi nhưng đã phê bình là "đăng bài thơ ấy lúc này chưa có lợi". Một buổi tối, anh Oánh gọi tôi lên nói chuyện và truyền đạt rằng: Tạo rất khó ở lại Hà Nội, vì có một ông (chắc cấp trên) còn nói, nếu để Nguyễn Trọng Tạo tiếp tục đi học thì nó sẽ viết 1 "Tản mạn thời tôi sống" nữa thì thật là ảnh hưởng cho cả Tổng cục Chính trị. Còn báo Văn Nghệ thì tự nhận "đã in một bài thơ non tay" đề phòng có việc gì sẽ được "giảm tội"...

Cũng vì thế, tôi thấy buồn, chán, không thiết sống nữa. Đêm hôm Nguyễn Hoa về Hà Nam thăm vợ con, tôi ở một mình, quyết định đi đến cái chết. Tôi lấy súng từ trong ngăn tủ của tôi và của Nguyễn Hoa, trải khăn trên gối. Dùng cùng một lúc 2 khẩu súng, tôi lắp đạn vào, quyết chết.

Lúc đó anh bao nhiêu tuổi?

Tôi hơn 30 tuổi và mang quân hàm trung uý.

Và anh đã không đủ can đảm để chết?

- Không hẳn thế. Khi kê súng vào đầu, tất cả ùa về trong tôi như một cuốn phim, tôi nghĩ về tất cả những gì mình bị dồn ép bấy lâu nay và thấy thương con gái nhỏ của tôi, thương cả những người đã tung tin đồn về tôi. Lúc ấy tôi cũng nghĩ, nếu mình chết thì mọi lời đồn đại không ai giải toả, ngoài mình. Bởi vậy tôi phải sống, và bốn bài thơ cuối giống như những lời phản biện.

Bản đánh máy trang đầu tập thơ

Sáng tác 10 bài thơ trong một đêm, anh có nghĩ rằng đó là kỷ lục?

- Có lẽ là kỷ lục thật, tuy nhiên cũng có lần, tôi sáng tác được 9 bài thơ trong một đêm ở Huế, sáng hôm sau tôi đọc qua điện thoại cho Hoàng Phủ Ngọc Tường và Ngô Minh nghe. Tuy vậy, cũng có tháng tôi chẳng viết được bài nào, có bài dang dở mãi ...

Quyết định công bố 10 bài thơ với sự uất ức một thời, anh có sợ gặp phải phản ứng?

- Tại sao lại phản ứng nhỉ? Tôi nghĩ mọi chuyện đã xa. 28 năm rồi. Có nhiều người do thiếu thông tin, vẫn tin những lời đồn đại xưa là có thật. Tôi và anh Hữu Thỉnh hồi đó cũng căng nhau về chuyện này, nhưng 7 năm sau đã có lời cảm thông với nhau.

Anh đã từng nghĩ đến chuyện tự tử lần 2, lần 3 chưa?

- Ha ha... Chưa đâu, bởi lần đó là nhiều bức bí nhất nên tôi mới muốn tìm đến cái chết. Gần đây, tôi đọc báo thấy nữ diễn viên xinh đẹp, tài hoa của Hàn Quốc, chỉ vì không chịu đựng nổi lời xúc xiểm trên mạng mà tự tử. Trái tim con người nhạy cảm lắm, khi nói xấu về nhau nên thận trọng. Nhiều người nghĩ bông đùa một câu cho vui, nhưng không biết đã làm ảnh hưởng đến cuộc đời người khác ra sao.

Đến giờ những bức bí đó đã được giải toả chưa?

- Đến thời kỳ Đổi mới, bài thơ Tản mạn thời tôi sống đã được đăng lại và được đánh giá cao, cho rằng đây là một bài quan trọng của tôi. Giáo sư Phạm Quang Long viết trên báo Văn Nghệ hồi đó: "Tản mạn thời tôi sống là khởi đầu cho dòng văn học Đổi mới trước Đổi mới".

Cách nhìn của anh về cuộc sống có gì khác?

- Tôi luôn nhìn vào sự thật. Trong cuộc sống, ai giả dối, tôi luôn tránh, với người chân thật, tôi luôn quý trọng. Bạn bè lâu năm của tôi đều là những người chân thật với mình.

Người ta nói "ngũ thập tri thiên mệnh", tôi đã lục thập, tức là qua tuổi đó rồi. Tôi nhìn đời và chấp nhận rằng, có tốt đẹp thì phải có xấu xa, giống như tờ giấy luôn có hai mặt, không thể tìm đâu ra tờ giấy một mặt cả.

Vậy bây giờ mối quan hệ của anh với những người như anh nói, đã tung những lời đồn ác ý, ra sao?

- Họ cũng đều là bạn đồng môn, học cùng với nhau cả thôi. Cũng không nên chấp gì nhau bởi thời điểm đó là vậy. Thời đó tôi khá được báo chí chú ý, đăng nhiều bài liên tục, có năm đăng 53 bài thơ trên báo, cũng là kỉ lục nên nhiều người không thích, ghen tị, đố kị là chuyện thường tình.

Sau vụ anh định tự tử , anh có nói cho ai biết không?

- Tôi chỉ kể cho anh Nguyễn Hoa bạn thân biết thôi vì chuyện ấy nói làm gì.

Nhưng gần đây có ông Nguyễn Hoà lại vặn về chuyện này trên báo chí, vậy ai đã nói ra bí mật đó?

- Tôi nói trong một cuộc "bàn tròn" với các nhà thơ Thanh Thảo, Trần Mạnh Hảo, Nguyễn Thuỵ Kha, Du Tử Lê, Nguyễn Đức Tùng. Chúng tôi nhìn lại một thời văn học Việt Nam. Trong cuộc trò chuyện đó, tôi cũng nói về chuyện định tự tử của mình. Gần đây thấy trên 1 tờ báo nhắc đến chuyện tôi tự tử, nên tôi cho công bố "10 bài thơ...". Tôi thấy dư luận ngay ở trên blog nhiều người ngạc nhiên.

Trên mạng có nhiều ý kiến khác nhau về chuyện của anh, thậm chí cho rằng anh còn đánh bóng tên tuổi bằng câu chuyện này.

- Ha ha... Từ "đánh bóng tên tuổi" hoàn toàn xa lạ với tôi. Tên tôi ai cũng biết bởi vì tôi làm nhiều lĩnh vực, đâu chỉ thơ, mà còn âm nhạc, bìa sách, viết văn, làm báo, uống rượu... Việc công bố 10 bài thơ này cũng giống như công bố các tác phẩm khác, chỉ có điều nó lại gắn với một sự kiện hết sức đặc biệt. Đó cũng là một câu trả lời cho những dị nghị.

Hiện anh là một blogger khá nổi tiếng, anh lại online nhiều trên mạng. Anh được gì từ điều đó?

- Được nhiều thông tin cập nhật. Nhiều nhà văn ta hiện cũng làm web riêng để giao lưu, giới thiệu tác phẩm. Nhiều người còn thăm dò công chúng, hoặc chỉ để hỏi thăm nhau... rất hay. Đấy là một thói quen thời đại. Những nhà văn lớn tuổi không biết điều đó quả là thiệt thòi.

Dự định của anh trong thời gian tới?

- Tôi đang xem lại bản thảo cuốn sách khoảng 1000 trang viết về văn học nghệ thuật. Gần đây tôi ít đăng báo giấy vì có một blog để công bố những sáng tác mới. Tập thơ Em đàn bà của tôi vừa xuất bản là tập hợp các bài thơ trên blog của tôi viết từ tháng 11/07 đến 11/08. Trong một năm viết được như thế là khoẻ và tôi vẫn luôn cập nhật với đời sống đương đại. Tôi luôn nghĩ đến chuyện cách tân. Có bạn trẻ đọc Em đàn bà nói với tôi, sao tuổi lục tuần rồi mà chú vẫn viết trẻ trung thế? Đó là một câu hỏi làm tôi rất vui.

Cám ơn anh đã có cuộc trò chuyện thật cởi mở và chân thành.

Lê Thoa thực hiện

Xem "10 bài thơ tại đây"

Bàn về nhân cách của nhà văn

Wed, 11 Mar 2009 06:04:07 +0700

Thứ 4, 11/03/2009 - 06:04 AM

NHÂN LOẠI HẠNH PHÚC VÌ CÓ NHÀ VĂN

"Về bản chất nhà văn thời nào cũng thế thôi. Thời nào cũng thế, lúc nào cũng thế, chế độ nào cũng thế, bản chất của họ là cao cả. Không có nhà văn của tầng lớp này, tầng lớp khác đâu. Đã là nhà văn thì đó là hình tượng đẹp của nhân loại. Nhà văn là một thành tựu, một kết tinh, một biểu tượng của nhân loại", Giáo sư Hồ Ngọc Đại chia sẻ.

- Thưa giáo sư Hồ Ngọc Đại, nhân cách con người và nhân cách của một nhà văn có gì khác biệt?

- Về bản chất thì không khác nhau. Nhà văn là một con người trên khía cạnh nào đó họ rất nhạy cảm. Nhà văn là con người nhạy cảm nhất trong những người nhạy cảm. Họ nhạy cảm tức là những cái biểu cảm nhận được về bản chất là có thực nhưng mà theo cách nhìn nhận của họ thì có thể chỗ này phóng lên, chỗ kia thu lại nhưng rồi cuối cùng tất cả những sự thật ấy đều qua nhà văn và trở thành tác phẩm, chứ nó không từ hiện thực thực tế mà nó đến tác phẩm.

Sự nhạy cảm của nhà văn là cảm nhận được những cái không bình thường. Từ những cái mà theo con mắt nhà văn không bình thường thì sẽ thành tác phẩm. Độc đáo của nhà văn là ở chỗ đó. Tức là về bản chất nhà văn rất thành thật. Bản chất của nhà văn dù có như thế nào đi chăng nữa, nếu là nhà văn thì là lương thiện.

- Văn là người. Đọc văn sẽ nhận ra người, tác phẩm biểu hiện nhân cách lớn? Xã hội đang đặt ra vấn đề nhân cách của nhà văn hiện nay?

- Nhà văn phải có tác phẩm. Nhà văn mà không có tác phẩm thì không là gì cả, không thành nhà văn được. Tác phẩm là gì, là những gì tinh túy nhất của nhà văn. Nhà văn là một con người thuần túy, thuần túy nhất về tinh thần, quan tâm nhất tới những vấn đề thuộc về tinh thần. Ví dụ như đạo đức là tinh thần, tất cả những đau khổ, vui sướng của con người đều là tinh thần, và tuyệt đối trung thành với tinh thần ấy.

Bản chất của nhà văn là vậy. Cũng như cái anh nói dối biết rất rõ sự thật và lời nói là thống nhất nên anh ta mới nói dối. Cũng như cái anh đạo đức giả là anh ta biết rõ nhất về đạo đức. Nhà văn cũng biết đích thực điều mà anh ta hướng tới, sự cao đẹp mà anh ta thể hiện.

- Vậy bản chất nhân cách của nhà văn là gì?

- Đã là nhà văn là cao cả. Có thể có những nhà văn hèn hạ, viết ra những tác phẩm yếu kém. Những kẻ như vậy không thể đáng gọi là nhà văn. Đó là buôn chữ thôi. Tôi xin nhấn mạnh lại đã là nhà văn là cao cả. Những kẻ làm hàng giả mượn chữ để mua chữ và bán chữ để đổi chác, những kẻ đó không phải là nhà văn. Nhưng những kẻ đó là ngoại lệ, là ít ỏi, cá biệt và không đáng gọi là nhà văn.

- Nhưng không thể đánh lừa được đôi mắt tinh tế và nhạy cảm của độc giả?

- Trong cuộc đời tôi thấy rằng, anh có thể đánh lừa được một người, một trăm người, một triệu người nhưng anh không thể đánh lừa được cuộc đời.

- Vậy nhân cách của nhà văn chính là trung thành với sự thật?

- Trung thành với cuộc sống thực ấy. Cuộc sống thực này nó như thế nào thì anh phải trung thành với nó. Tức là anh trung thực với cuộc sống thực ấy, chứ không phải trung thành với một ai cụ thể cả. Bất cứ một ai thì cũng phải lấy cuộc sống thực ấy làm căn cứ.

Nếu anh trung thành với một người nào đó mà không phải cuộc sống thực thì có khi anh sẽ gián tiếp xuyên tạc sự thực. Cho nên nhà văn phải vượt qua tất cả mọi quản ngại để anh đến với cuộc sống thực. Cuộc sống thực ấy là cuộc sống của toàn dân, của cả một thời đại, một dân tộc, một lớp người.

Cuộc sống bao giờ cũng thật, nếu không thật không tồn tại được. Muốn giả thì cũng phải có cái thật trước đã mới giả được. Nhân cách của nhà văn đầu tiên và cuối cùng phải gắn với cuộc sống thực.

- Tài năng và nhân cách có mâu thuẫn nhau không? Hay nó là hai phạm trù có thể tách bạch?

- Cũng không đáng kể, cũng có thể tách bạch ra được, tương đối được. Có những người họ không biết một chữ nào cả, nhưng nhân cách rất đáng kính trọng; họ không nói được một câu nên lời nào cả, nhưng cuộc sống của họ rất tốt đẹp, cao quý.

Và ngược lại có những người biết rất nhiều chữ nhưng nhân cách lại rất đáng khinh. Tôi nhắc lại đó là những người giả, đội lốt, vì bản chất của nhà văn là cao cả. Tất nhiên muốn có tác phẩm lớn là phải có tài năng, nhưng có một tài năng chưa chắc đã có một nhân cách lớn.

- Nhân cách nhà văn xưa và nay có gì khác nhau không?

- Về bản chất nhà văn thời nào cũng thế thôi. Thời nào cũng thế, lúc nào cũng thế, chế độ nào cũng thế, bản chất của họ là cao cả. Không có nhà văn của tầng lớp này, tầng lớp khác đâu. Đã là nhà văn thì đó là hình tượng đẹp của nhân loại. Nhà văn là một thành tựu, một kết tinh, một biểu tượng của nhân loại.

Còn những cái hèn hạ thì không chấp, ở đâu cũng có, ngành nào cũng có, lĩnh vực nào cũng có. Riêng về nhà văn thì phải giữ được cái thiêng liêng của nhà văn, đó là niềm hạnh phúc của nhân loại, nhân loại hạnh phúc vì có nhà văn.

- Xin cảm ơn giáo sư

Nguồn: CAND

Viết tiếp về Nguyễn Trọng Tạo và “Thơ viết trong đêm tự tử”

Tue, 10 Mar 2009 07:14:24 +0700

TT&VH: Trong bài trả lời phỏng vấn TT&VH số ra ngày 5/3, nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo đã phản ứng về việc nhà phê bình Nguyễn Hòa, trong một bài báo, có cho rằng việc ông (Nguyễn Trọng Tạo) định tự tử hồi năm 1981 là "câu chuyện hoang đường" vì "chỉ có mỗi mình ông là... chứng nhân".
>> Nguyễn Trọng Tạo và "Thơ viết trong đêm tự tử"

Sau khi báo đăng, TT&VH đã nhận được ý kiến phản hồi của nhà phê bình Nguyễn Hòa; cùng những tâm sự của nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo. Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc (do khuôn khổ của tờ báo, chúng tôi phải lược bớt một số ý của hai bài viết)

Nhà phê bình Nguyễn Hòa: Tôi viết thế vì tôi... không tin!

Lâu nay, do được tiếp xúc với một số hiện tượng mà từ đó tôi cho rằng: đã và đang có một xu hướng kỳ khôi là khi xuất hiện trên các diễn đàn, một số vị tỏ ra ham "đánh bóng tên tuổi" như khoái kể lể công tích, bịa ra sự cố vì viết văn làm thơ, thích khoác lên mình "chiếc áo" tân tiến, biết sớm phản tỉnh, thậm chí là tỏ ra... sám hối. Nghĩa là theo tôi, những vị này có xu hướng nhớ lại "thành tích" trong quá khứ theo tinh thần... "tin thì tin không tin thì thôi"! Vì thế trong bài Từ sự quảng bá vô hại đến thói "mục hạ vô nhân" (CAND Cuối tuần, 15.2.2009) tôi đã đề cập tới loại hiện tượng này theo một biên độ rất rộng, và việc tôi viết về Nguyễn Trọng Tạo chỉ là đưa ra một ví dụ cho sự đánh giá của mình. Đó là đoạn: "...Giá ngày ấy ông bóp cái cò súng thì có phải thi ca nước nhà đã có một sự kiện bi tráng để lưu danh muôn thuở hay không, nhưng tôi lại ngờ đó là chuyện hoang đường, vì chỉ có mỗi mình ông là... chứng nhân!?".

Trả lời phỏng vấn trên Thể thao & Văn hoá ngày 5.3.2009, Nguyễn Trọng Tạo coi đây là "sự áp đặt và quá chủ quan" và trước khi trả lời phỏng vấn (...), ông vội vàng công bố 10 bài thơ gọi là... "thơ viết trong đêm tự tử".

Theo tôi, dường như trong khi bức xúc về ý kiến của tôi, Nguyễn Trọng Tạo đã không đọc kỹ và đã không thấy trong đó có cụm từ "nhưng tôi lại ngờ". Cụm từ này có vai trò bảo đảm cho câu hỏi chỉ là giả định, chẳng lẽ ông không biết một câu hỏi giả định thì làm sao có thể là "áp đặt và quá chủ quan"? Khi viết "tôi lại ngờ đó là chuyện hoang đường, vì chỉ có mỗi mình ông là... chứng nhân!?" thì tôi đâu có yêu cầu phải cung cấp "nhân chứng".

Ông kể sao thì biết vậy, riêng tôi thì không tin. Tôi không tin vì khó có thể hình dung một sĩ quan quân đội vừa qua chiến tranh mấy năm lại viết thế này: "Tôi suy nghĩ nếu chỉ dùng khẩu súng của mình thì có thể không chết mà chỉ bị thương. Mà bị thương thì mệt quá. Tôi không sợ chết nhưng sợ bị thương. Chết thì không còn biết đau đớn là gì, còn bị thương thì đau". Dí súng lục vào đầu để bóp cò mà lại lo chỉ bị thương thì e là hơi hi hữu.

Tôi còn không tin vì hiện tượng "đánh bóng" đã nhàm đến mức tiếp xúc với các thông tin loại này chỉ buồn cười chứ không thấy kính trọng. Tới khi Nguyễn Trọng Tạo công bố 10 bài "thơ viết trong đêm tự tử", tôi lại tiếp tục... ngờ. Tôi ngỡ đó phải là kiệt tác cỡ như công trình toán học của Galoa (É.Galois) hoàn thành trước đêm đấu súng, hay bài thơ của Exênhin (S.Esenin) viết trước lúc ra đi, song xem ra 10 bài thơ cũng xoàng và hơi "sến". Điều này lại làm tôi nhớ tới quan niệm Cận tử nghiệp của nhà Phật. Ngoài việc bàn về sự tái sinh, Cận tử nghiệp còn cho rằng, trước lúc đi vào cõi vĩnh hằng, trí tuệ con người như ngọn đèn cạn dầu, trước khi tắt thì bừng sáng một lần (có thể coi Cận tử nghiệp là nguồn gốc tinh thần các bài kệ thị tịch của nhiều vị thiền sư trước lúc viên tịch, như Kệ thị tịch của các vị Vạn Hạnh, Đạo Hạnh, Diệu Nhân, Quảng Nghiêm...). Từ góc độ Cận tử nghiệp để xét 10 bài "thơ viết trong đêm tự tử", tôi thấy động lực để Nguyễn Trọng Tạo "bóp cò" cũng không mạnh mẽ lắm, có lẽ vì thế ông mới không "bóp cò" mà... chuyển sang làm thơ. Tuy nhiên, lại có sự khác nhau rất lớn giữa các vị như Vạn Hạnh, Quảng Nghiêm, Galoa, Exênhin với Nguyễn Trọng Tạo. Các vị ấy ra đi mà không biết công trình toán học, bài kệ, bài thơ của họ được người đời đón nhận ra sao và họ cũng không hề biết hậu thế đã tôn vinh họ thế nào. Còn Nguyễn Trọng Tạo thì vẫn sống (...) lại còn có điều kiện để đưa mấy bài "thơ viết trong đêm tự tử" để mọi người thưởng lãm và bình giá. Vì thế tôi lại càng không tin, dù sau đây Nguyễn Trọng Tạo có thể sẽ trả lời tôi rằng: "tin thì tin không tin thì thôi"!

Nguyễn Hòa - 5.3.2009

Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo: Không thể không tin gì mà viết (*)

Trước hết, tôi cảm ơn báo TT&VH và bạn đọc đã quan tâm tới "sự kiện không vui" trong đời thơ của tôi. Sự kiện ấy đã qua 28 năm rồi, (...), tâm trạng trong "đêm tự tử" thật vô cùng phức tạp. Chắc nó có khác với người khác đôi chút, vì tôi là một nhà thơ. Bởi vậy, sau khi quyết định tự tử, thay cho việc viết một lá thư tuyệt mệnh hay một "di chúc", tôi đã làm thơ. Khi ngồi vào bàn viết, tôi viết liền 6 bài để bày tỏ tâm trạng /lý do tự tử, cùng với lời vĩnh biệt những người thân thiết. Kết bài thứ 5 tôi viết:

Chỉ riêng điều này cũng thấy mình hạnh phúc:
Tôi không còn. Bài thơ tôi còn đây...

Khi đó, cái chết của nhà thơ Nga Xergay Exenhin ám ảnh tôi rất mạnh. Tôi rất mê thơ Exenhin, cũng đã từng tập dịch mấy chục bài thơ của ông, và tôi nghĩ, lại đến lượt tôi:

Tôi đã vẫy cho Ê-xê-nhin cái vẫy tay anh muốn
Giờ đến lượt tôi. Ai sẽ vẫy tôi đây?

Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo

Tôi đọc lại 6 bài thơ, thấy thế cũng đã đủ. Để nguyên cuốn sổ trên bàn, tôi lên giường và kê 2 khẩu súng ngắn đã lên đạn vào hai bên thái dương. Tại sao lại 2 khẩu súng thì tôi đã giải thích ở bài trước rồi. Tâm lý của người tự tử là muốn mính chết thật nhanh, chết dứt điểm. Nhưng khi đã kê súng vào thái dương, tôi tiếp tục suy nghĩ. Tôi nghĩ đến những vụ việc vừa qua (...) và thấy cái chết thật là phi lý. Tôi dậy viết tiếp 4 bài thơ nữa với những câu hỏi lặp đi lặp lại: "Đáng lẽ ra đi rồi sao tôi vẫn còn đây". Đó là câu hỏi đánh thức tất cả những suy nghĩ nhân văn của tôi tiếp theo. Thay cho lời phán xét, thơ đã giải tỏa dần cho tôi:

Và tim tôi nếu ai đó đem chôn
Thì nó sẽ mọc lên hoàng hôn!

Nghĩa là trái tim tôi vẫn tái sinh. Và tôi từ bỏ quyết định tự tử ngay sau khi kết thúc bài thơ thứ 10.

Mỗi bài thơ đều có một "câu chuyện thơ" kèm theo mà chỉ có tác giả của nó mới biết đích xác(...). Nhưng có người không tin chuyện đó (Nguyễn Hòa), lại cho rằng tôi đã "mông má", "nói vống lên" và hỏi ai làm "chứng nhân" khi tôi định tự tử thì tôi thấy buồn. Trong "sự kiện" này theo tôi 10 bài thơ và câu chuyện thơ luôn bổ sung cho nhau. Còn việc tin hay không tin, tôi đã từng viết:

Nhưng tôi người cầm bút, than ôi
Không thể không tin gì mà viết:
Tin thì tin không tin thì thôi!

Một lần nữa, tôi cảm ơn độc giả đã quan tâm, và nhờ báo TT&VH đăng bài thơ để bạn đọc được đọc liền mạch, như một chia sẻ cái khoảnh khắc không bao giờ trở lại của một thời đã xa.

(*) YÊN KHƯƠNG thực hiện

Nguyễn Trọng Tạo và "Thơ viết trong đêm tự tử"

Thu, 05 Mar 2009 06:56:08 +0700

TT&VH: Mới đây, trên blog cá nhân của mình, nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo đã công bố "10 bài thơ viết trong đêm tự tử". Đó là những bài thơ được viết vào chính đêm ông định dùng hai khẩu súng ngắn bắn vào đầu mình - ngày 11/11/1981... Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo.

"Nếu anh định tự tử thì có gọi nhân chứng"?

* Thưa nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo, đây có phải là lần đầu tiên ông công bố những bài thơ "Thơ viết trong đêm tự tử" của mình?

Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo đọc thơ bên tượng Nguyễn Du

- Đây là lần đầu tiên tôi công bố những bài thơ này trên blog. Tôi đã định viết xong rồi để đó thôi, nhưng vừa rồi vì trong một bài viết trên báo, nhà phê bình Nguyễn Hòa cho rằng, việc tôi định tự tử hồi 1981 là câu chuyện "hoang đường" và hỏi "nhân chứng": "Giá ngày ấy ông bóp cái cò súng thì có phải thi ca nước nhà đã có một sự kiện bi tráng để lưu danh muôn thuở hay không, nhưng tôi lại ngờ đó là chuyện hoang đường, vì chỉ có mỗi mình ông là... chứng nhân!?".

Thử hỏi: Nếu anh định tự tử thì anh sẽ gọi mấy người đến để làm nhân chứng? Tự tử mà cần người làm chứng ư? Mời họ đến để xem anh tự tử? Tôi thật không thể hiểu nổi lại có thể hỏi một câu... như thế. Riêng đặt câu hỏi đã là một sự áp đặt và quá chủ quan. Và tôi thấy cần phải công bố những bài thơ đó.

* Nếu không có lý do đó thì ông có định "giấu nhẹm" những bài thơ ấy đi không?

- Những gì tôi viết ra, chưa công bố lúc này sẽ công bố lúc khác. Tập thơ 10 bài viết trong chính đêm tôi định tự tử, tôi nghĩ, có thể một dịp nào đó tôi sẽ in chúng vào tuyển tập. Chính cách "đặt vấn đề" của bài viết trên khiến tôi không muốn trò chuyện, nên tôi quyết định công bố trên blog của mình cùng với trang Website của bạn tôi là trannhuong.com. Đó là cách tốt nhất để thấy rằng văn chương sinh ra đều có những cái cớ của nó. Mà những cái cớ nảy ra từ sâu thẳm mỗi người mới có được những tác phẩm văn chương có tình cảm, có quan niệm. Nói cách khác, văn có gốc từ người.

"Thơ đã cứu tôi thoát chết"

* Vậy ông có thể nói rõ hơn về câu chuyện "chỉ có mỗi mình ông là... chứng nhân" hay cũng chính là cái cớ của "Thơ viết trong đêm tự tử"?

- Câu chuyện nó cũng đơn giản. Nó có liên quan tới một bài thơ khác của tôi. Đó là một bài thơ thể hiện bằng linh cảm dự báo của một nhà thơ đối với các thay đổi của xã hội Việt Nam. Lúc ấy tôi đã nói ra được một sự thật đau đớn, và xã hội Việt Nam sẽ phải thay đổi. Tôi tin rằng đó là quy luật. Nhưng rồi tôi bị đem ra kiểm điểm... Rồi cùng với đó là những chuyện không vui về gia đình, những phức tạp trong các mối quan hệ văn chương, cuộc sống. Tôi thấy một một áp lực ghê gớm, một sự bức bí đến nghẹt thở. Tôi có ý định tự tử.

Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo (trái) và nhà thơ Nguyễn Hoa (bạn cùng phòng tại trại sáng tác Vân Hồ) năm 1982

Năm 1981. Trong khu tập thể của các nhà văn quân đội, tôi và nhà thơ Nguyễn Hoa ở cạnh nhau, chung vách có cửa thông qua. Vì là sĩ quan, tôi và Nguyễn Hoa đều có súng ngắn, mỗi khẩu súng mười viên đạn. Lúc đó Nguyễn Hoa về quê. Tôi mở tủ lấy khẩu súng của anh ấy, thêm vào khẩu của tôi là hai.
Tôi suy nghĩ nếu chỉ dùng khẩu súng của mình thì có thể không chết mà chỉ bị thương. Mà bị thương thì mệt quá. Tôi không sợ chết nhưng sợ bị thương. Chết thì không còn biết đau đớn là gì, còn bị thương thì đau. Tôi lắp đạn vào cả hai khẩu súng, trải khăn trắng lên gối, nằm dài trên chiếc giường cá nhân.

Tôi nằm ngửa, kê hai khẩu súng vào hai bên thái dương.

Tôi nghĩ mình làm thơ là để nói lên những cảm nghĩ trung thực của mình. Thế mà lại bị như thế, thì thà chết đi còn hay hơn. Cái chết của mình cũng là một lời cảnh tỉnh đối với những ai đó. Tôi nằm nhìn trần nhà rất lâu, rồi lại nghĩ: sao lại vô lý thế này. Tôi bỏ ý định tự tử và ngồi dậy viết một mạch những ý thơ vừa xuất hiện trong đầu.

* Viết 10 bài thơ trong lúc đang có ý định tự tử, và khi viết xong thì ông đã cất cả hai khẩu súng đi. Ở đây thơ hay lí trí là ân nhân cứu ông thoát chết?

- Có lẽ thơ đã cứu sống tôi. Vì cả cuộc đời phấn đấu cho thơ ca. Tôi phải sống để tôi còn làm thơ như thế nữa.

"Mười bài thơ và một lời ước muốn"

* Vì sao ông đặt tên cho cả chùm thơ là Mười bài thơ và một ước muốn?

- Có lẽ điều ước muốn của 10 bài thơ chính nằm ở câu thơ cuối bài thứ 10:

"Trái tim tôi nếu anh đó đem chôn Thì nó sẽ mọc lên hoàng hôn"

Có người hỏi tôi: Vì sao không mọc lên bình minh mà lại là hoàng hôn. Tôi có nói rằng, trái tim của nhà thơ đã nhuốm buồn, nhất là khi vừa trải qua một cuộc giằng co tình thần mà dẫn đến 1 ý định tự tử như thế thì buồn lắm, và chỉ mong nó mọc lên hoàng hôn thôi. Mà hoàng hôn thì luôn làm xao động lòng người nhất. Tôi lại sinh ra từ làng quê, mỗi khi đi qua những cánh đồng hoàng hôn, nỗi nhớ quê lại hiển hiện, xa xăm. Hoàng hôn ấy là tâm trạng của nhà thơ, hay trái tim tôi từ ấy đã nhuốm hoàng hôn buồn vĩnh cửu.
Chỉ sau lần định tự tử tôi mới có cái ước muốn ấy, nếu không viết trong trường hợp ấy chắc câu thơ sẽ tươi sáng hơn. Thành ra thơ tôi cũng mang nhiều nỗi buồn: "Buồn đừng đi, Buồn đừng tan/ Mất Buồn còn lại tro tàn mà thôi". Nỗi buồn đó lại chính là ngọn lửa để sưởi ấm thơ ca, sưởi ấm tâm hồn con người. Đối với tôi, buồn mà mất đi là mất lửa, mất buồn như mất lửa, chỉ còn lại tro tàn.

Và ước muốn ấy cũng là ước muốn được nói lên sự thật

* Một bạn đọc blog của ông cho rằng: "10 bài thơ và một ước muốn" quả là một "Di chúc nghệ thuật", nhưng là một "Di chúc" cho chính mình, của một nhà thơ trong lúc chấp chới giữa 2 dòng sinh - tử. Có mấy ai ở đời được đọc - lại - di - chúc như vậy?". Ông nghĩ sao?

- Một ý nghĩ thật sâu sắc và ngộ nghĩnh. Khi nhà thơ coi thơ là ký thác đời mình, thì thơ đó chính là người. Đấy cũng là ước muốn của chính tôi.

* Cám ơn ông và chúc ông có những bài thơ mới...

10 BÀI THƠ VÀ MỘT LỜI ƯỚC MUỐN (Trích: Thơ viết trong đêm tự tử)

Chưa phải thế nhưng mà nó thế

Tôi ra đi nào phải không yêu Mẹ

Tôi ra đi nào phải chẳng yêu người

Chưa phải thế nhưng mà nó thế

Bạn bè tôi còn hy vọng tôi nhiều

Những bài thơ còn mắc nợ mây chiều

Chưa phải thế nhưng mà nó thế

Tôi ra đi đừng nghĩ vắng tôi rồi

Tôi ra đi vì yêu quá cuộc đời

Chưa phải thế nhưng mà nó thế

Vì sao tôi phải tự giết mình bằng hai viên đạn

Điều băn khoăn không phải chuyện tình cờ

Tôi không phải là người cố chết

Vậy thì lý do gì?

Một viên đạn tự giết tôi cũng đủ

Còn viên kia? Đáng dành cho kẻ khác

Nhưng tôi đã thương kẻ khác hơn mình

Viên đạn kia sẽ giết tôi lần nữa!
10.

Nếu tim tôi có thể bóp tơi ra thành muôn hạt li ti

Tôi sẽ ném lên trời cho gió mang đi

Nếu tim tôi có thể rung âm nhạc

Thì tôi đã dành nó cho bài hát

Nếu tim tôi có thể viết thành thơ

Nó đã ở trong thơ tôi bao giờ

Nếu tim tôi có thể yêu say đắm

Nó đã ở trong ngực em đằm thắm

Trái tim tôi nếu ai đó đem chôn

Thì nó sẽ mọc lên hoàng hôn!

(Vân Hồ 3, đêm 11.11.1981)

(Khi tôi viết xong 10 bài thơ này thì trời đã gần sáng. Tôi tháo 2 băng đạn ra khỏi 2 khẩu súng ngắn, cho vào bao súng. Một khẩu cất vào tủ của mình, một khẩu trả lại tủ Nguyễn Hoa, người bạn thân ở cùng phòng đang về quê).

Yên Khương
Báo Thể thao & Văn hóa

NHÀ THƠ NGUYỄN TRỌNG TẠO TRƯỚC CHUYẾN ĐI BẮC MỸ

Sat, 08 Nov 2008 10:49:33 +0700

Saturday, 8th November 2008

NHÀ THƠ NGUYỄN TRỌNG TẠO TRƯỚC CHUYẾN ĐI BẮC MỸ

EM ĐÀN BÀ đã ra mắt bạn đọc

Những bài thơ gói gọn trong một năm, làm thành tập thơ tình đặc biệt của nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo. Nó đặc biệt ở chỗ 32 bài thơ chỉ làm tặng cho một người mà anh yêu quí. Đặc biệt là đáng lẽ nó phải ra mắt cách đây một tuần, nhưng sách đang nằm trên máy in thì bị trận lũ lụt lịch sử đổ vào Hà Nội nhấn chìm cả trang in lẫn máy in. Đặc biệt là nó lập tức được một nhà in khác - nhà in Trí Tuệ Hoàn Hảo bảo lãnh in ngay trong ba ngày là sách đã có trong tay tác giả. Tôi được tác giả đưa cho xem cuốn sách đầu tiên, nhưng không phải là cuốn sách được tác giả ghi tặng đầu tiên, cuốn ghi tặng đầu tiên anh đã dành cho người Đàn Bà mà theo anh là đã sinh ra tập thơ này.

(8.10.2008. Dưới đây là bài phỏng vấn Nhà thơ NTT in trên báo Dân Trí ngày hôm qua)

(Dân trí) - Nguyễn Trọng Tạo là một nghệ sĩ tài hoa. Là nhà thơ, anh được nhắc tới với các tác phẩm Đồng dao cho người lớn, Nương thân... Là nhạc sĩ, anh nổi tiếng với các ca khúc như Làng Quan họ quê tôi, Khúc hát sông quê, Đôi mắt đò ngang... Với tư cách nhà báo, anh từng là "linh hồn" một thời của các tạp chí Sông Hương, Cửa Việt, Sao Việt và đặc biệt là báo Thơ của Hội Nhà văn Việt Nam. Là họa sỹ design anh từng được nhiều giải thưởng về vẽ bìa và trình bày sách. Sắp tới, Nguyễn Trọng Tạo đi Canada và Mỹ đọc thơ, giao lưu cùng bạn đọc. Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với anh trước thềm cuộc "du hí văn chương" này.

Anh và bạn anh, nhà thơ Nguyễn Thụy Kha được anh em văn nghệ "miễu" rằng: "Trăm năm trong cõi người ta - Văn chương mà thiếu Tạo + Kha thì buồn". Anh có phật ý về câu "miễu" này?

Không. Có gì mà buồn. Ngược lại, chúng tôi còn vui nữa là khác. Có lần Nguyễn Thụy Kha nói rằng, anh không ngờ mọi người lại đánh giá chúng tôi cao thế. Một nghệ sỹ có cũng như không, vô thưởng vô phạt thì mới đáng sợ, đáng lo ngại.

Thơ không có tuổi, tình yêu không có tuổi

Thưa, tôi có thể gọi anh là nhà thơ, nhạc sỹ hay nhà báo?

Có lẽ gọi thế nào cũng được nhưng tôi thích được gọi là nhà thơ hơn cả, bởi với tôi, thi ca là cái gốc của mọi nghệ thuật, nên được gọi là nhà thơ, tôi thấy mình có vẻ như "oách" hơn... các nhà khác.

Vâng, thưa nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo, chuyến đi bắc Mỹ sắp tới của anh có mục đích gì?

Chuyến đi này thực chất là một cuộc "du hí văn chương" như rất nhiều cuộc đi khác của tôi. Lần này, tôi đến Canada để dự kỷ niệm 10 năm thành lập một tạp chí của người Việt Nam mà tôi là một cộng tác viên được họ quý mến. Thứ nữa, tôi sẽ ra mắt ở đó tập thơ Em đàn bà gồm 32 bài được viết trong một năm qua. Năm ngoái (2007), họ cũng đã mời tôi sang để giới thiệu tập Thế giới không còn trăng và đây là lần thứ hai tôi sang đó giới thiệu tác phẩm mới của mình. Tiếp đó, tôi sẽ sang Mỹ để đọc thơ.

Ở thời trai trẻ, anh đã có những bài thơ thế sự rất hay như "Tản mạn thời tôi sống" nhưng giờ đây khi đã lục tuần, anh lại viết thơ tình. Có vẻ như có điều gì "trái khoáy" ở đây?

Tôi nghĩ nó rất đỗi bình thường. Khi nhà thơ quan tâm đến điều gì, anh ta viết về điều đó. Những năm đầu Đổi mới, tôi quan tâm đến thế sự thì tôi viết "Tản mạn thời tôi sống". Còn bây giờ, tôi quan tâm hơn đến tình yêu thì tôi viết về tình yêu. Thơ không có tuổi và tình yêu cũng không có tuổi.

Tôi đã đọc nhiều bài thơ tình thời trai trẻ của anh. Vậy thơ tình tuổi lục tuần có gì khác so với những bài thơ tình thời trai trẻ?

Tập thơ này được viết theo một phong cách mới. Nó là tiếng nói của những tâm trạng khác nhau trong tình yêu. Có gặp gỡ, có biệt li và có cả dục tính (sex), vâng, tình yêu không thể thiếu sex, những điều trước đây tôi đã đề cập trong thơ, nhưng bây giờ lưu vực rộng hơn và cường độ cũng mạnh hơn,

Nếu như không có một cuộc tình thật sự và nhiều sóng gió, khó có thể viết được một tác phẩm như vậy chỉ trong thời gian một năm. Chả lẽ sau hai lần đò, anh còn định "lỡ bước..."?

Tập thơ của tôi viết về cảm xúc thật mới mẻ cộng với những trải nghiệm của chính mình. Tôi không lảng tránh nhưng không muốn nói trước vì thơ là bí mật của tâm hồn. Xin hãy đọc để nhận biết nó viết về ai và viết tặng ai. Một điều lo ngại hiện nay là tập thơ đang in dở thì Hà Nội bị úng ngập, xưởng in bị nhấn chìm trong nước...

Bảo tôi "mị trẻ" là coi thường lớp trẻ

Trở lại với cuộc "du hí văn chương". Được biết chuyến đi này có cả nhà thơ Vi Thùy Linh. Anh "ăn theo" Linh hay Linh "ăn theo" anh?

Tôi không nghĩ ai "ăn theo" ai. Khi bên đó mời tôi sang, tôi muốn có thêm một tiếng nói văn chương của thế hệ sau, những nhà thơ trẻ đi cùng. Họ thấy thú vị và tôi đề nghị mời Linh và họ đồng ý.

Vì sao anh lại đề xuất Vi Thuỳ Linh chứ không phải một nhà thơ trẻ khác?

Đúng là nhà thơ trẻ gần đây xuất hiện nhiều và không ít người có những đóng góp đáng kể cho nền văn học nước nhà. Sau khi cân nhắc, tôi thấy sự có mặt của Vi Thuỳ Linh là rất ấn tượng, vì Linh là một hiện tượng văn học dù có nhiều ý kiến khác nhau, thậm chí trái ngược nhau. Tuy nhiên, chính nhờ sự "quăng quật", Linh càng khẳng định mình là một nhà thơ.

Điều đó có nghĩa là không phải anh chọn Linh vì anh "mị trẻ" như có người nói về anh và các người bạn của anh ủng hộ các nhà thơ trẻ?

Như đã nói ở trên, tiêu chí mời là do những người Việt Nam ở Canada chứ không phải do tôi. Tôi chỉ là khách. Cũng cần nói thêm rằng tôi không đồng ý với từ "mị trẻ" vì đó là cách nói coi thường thế hệ trẻ. Đừng tưởng "mị trẻ" dễ, những người trẻ thường rất nhạy cảm, và ở tuổi trưởng thành họ không thích được "xoa đầu". Những người trẻ, họ giàu mơ ước và luôn khát khao với những ý tưởng mới lạ. Coi thường trẻ thì khó được họ quý trọng thật sự bởi theo tôi, muốn là người lớn thì hãy công kênh trẻ con lên vai, và muốn thành trẻ con thì hãy cưỡi lên lưng trẻ.

Giải thưởng văn chương - Ai bỏ, bỏ cho ai?

Có người nói Nguyễn Trọng Tạo bị cái bệnh "trung ngôn" của người xứ Nghệ nên dù văn chương tài hoa nhưng luôn "kị zơ" với giải thưởng?

Tôi không nghĩ thế bởi tôi biết có những nhà thơ xứ Nghệ văn chương rất "thường thường bậc trung" nhưng lại có khá nhiều giải thưởng. Thật ra, tôi có 2 lần dự giải thưởng thường niên của Hội. Lần thứ nhất là năm 1995 với tập Đồng dao cho người lớn. Tập này qua vòng chung khảo cùng với Thư mùa đông của nhà thơ Hữu Thỉnh - Phó tổng thư ký Hội Nhà văn. Sau đó, qua bỏ phiếu, Thư mùa đông được giải còn tập của tôi thì không. Nhà thơ Phạm Tiến Duật khi đó là Chủ tịch Hội đồng Thơ viết trong báo cáo tổng kết rằng, tập thơ Đồng dao cho người lớn sẽ là tập thơ "kết" với bạn đọc và sẽ sống lâu với thời gian. Nhưng nó không được giải là do bỏ phiếu thôi. Ai bỏ phiếu và bỏ cho ai cũng là điều dễ hiểu.

Còn lần thứ hai, nghe nói anh "thèm" được chấm người khác nên tự rút tác phẩm của mình?

Dạo đó, tôi nằm trong Hội đồng Thơ và có nghĩa là thành viên Hội đồng xét giải. Tự nghĩ, mình nằm trong Hội đồng nếu dự giải thì áy náy dù trước đó, nhiều người vẫn làm như vậy. Nhưng để xóa bỏ tiền lệ không hay này, tôi đề nghị nếu ở trong Hội đồng thì không dự giải và ngược lại, nếu dự giải thì nên rút khỏi Hội đồng. Và tôi đã rút tập thơ Nương thân để ngồi chấm giải cho yên thân. Sau này, nhà thơ Bằng Việt và nhà thơ Trúc Thông theo "tiền lệ" đó mà xin rút khỏi Hội đồng để dự giải, và kết quả là cả hai anh đều được giải.

Tại sao anh không rút khỏi Hội đồng để dự giải mà lại rút khỏi giải để làm ông Hội đồng chấm giải?

Lần đầu tiên tôi tham gia Hội đồng nên cái ý nghĩ được "chấm" người khác làm cho tôi khoái. Lâu nay họ "chấm" mình, giờ mình "chấm" họ. Và rất may, chính tôi tham gia chấm giải, nên đã "cứu" được một "thi phẩm" đã bị ném vào sọt rác lại trở thành thám hoa (không có trạng nguyên). Đó là tập Trầm tích của nhà thơ Hoàng Trần Cương.

Mình lại đi chấm giải cho... mình

Trường ca "Trầm tích" nổi tiếng đã từng bị "ném vào sọt rác"?

Đúng là như vậy. Bữa họp Hội đồng xét giải, tôi đi vắng không có mặt. Khi về, thấy không có Trầm tích trong danh sách trình xét giải thưởng, tôi đề nghị xét lại toàn bộ giải thưởng, nếu không tôi sẽ rút khỏi Hội đồng. Một số nhà thơ khác trong Hội đồng cũng ủng hộ ý kiến của tôi và sau đó, tập thơ vào chung khảo với số phiếu rất cao và đoạt Giải thưởng của Hội Nhà văn năm đó. Nhưng điều vui mừng hơn cả là cho đến nay, Trầm tích là tập trường ca được giới phê bình ca ngợi nhiều nhất với khoảng 50 bài viết, và cũng được coi là trường ca hay nhất từ khi Đổi mới đến nay. Không chỉ đứng vững trong lòng bạn đọc trong nước, mới đây nó còn được dịch ra tiếng Anh và nhà thơ Hoàng Trần Cương được "ăn theo" một chuyến đi Mỹ để giới thiệu về thi phẩm này.

Ở quê tôi đã từng có trường hợp một tờ báo mở cuộc thi hơn 2 năm trời. Anh em văn nghệ sỹ vô cùng phấn khởi hào hứng dự thi. Đến ngày trao giải mới tá hoả giải nhất thuộc về bố vợ TBT, giải nhì em vợ TBT và giải ba là... vợ TBT. Chẳng biết độ chính xác của giám khảo đến đâu nhưng điều này hết sức phản cảm nên sau đó ở đây truyền nhau rằng: "Giải nhất thì biếu cụ nhà - Giải nhì phần cậu, giải ba bu mình"...?

Tôi thấy hiện tượng này không chỉ xuất hiện ở địa phương mà cả một số giải thưởng ở trung ương. Giải thưởng là sự khẳng định nỗ lực của tác giả đồng thời có tính định hướng dư luận. Do đó trong khâu xét giải nếu như nể nang, cảm tính, thiếu công tâm, thiếu trình độ thẩm định thì rất nguy hại cho văn học, nghệ thuật. Trớ trêu thay, có nhiều người trong hội đồng giải thưởng lại tự chấm giải cho mình. Vì thế mà ở xứ Cố Đố đã có vè chấm giải thế này:

Cố Đô, giải thưởng tỉnh nhà/ Cố tranh nhau giải để mà lấy đô (USD)/ Họ Trần, họ Đỗ, họ Tô/ Vừa thi, vừa chấm, vừa vồ giải cao...

Bùi Hoàng Tám (Thực hiện)

Từ A đến Z với Hoàng Phủ Ngọc Tường

Thu, 18 Sep 2008 05:15:20 +0700

Thursday, 18th September 2008

Từ A đến Z với Hoàng Phủ Ngọc Tường
NGUYỄN TRỌNG TẠO (thực hiện)

LTS: Vậy là đã đúng một chu kì World Cup, nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường bị "cải bệnh hoàn đồng" và phải tập ăn tập nói, tập đi tập đứng lại từ đầu. Dù vậy, anh vẫn viết được và viết hay như trước.
Trong dịp Festival Huế 2002, đã diễn ra một cuộc hội thảo văn học về Hoàng Phủ Ngọc Tường nhân bộ tuyển tập của anh được Công ty Văn hóa Phương Nam ấn hành.
Sông Hương xin trân trọng giới thiệu một số ý kiến đã thành văn được trình bày trong hội thảo đó.

Đến World Cup 2002 này, nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường bị bạo bệnh tai biến mạch máu não vừa tròn 4 năm. Dù viết và nói rất khó khăn, nhưng trí cảm của anh vẫn minh nhậy lắm. Từ Hà Nội, tôi gửi tới anh 24 câu hỏi từ A đến Z, và anh đã vui vẻ trả lời bằng cách đọc cho vợ và mẹ vợ ghi lại. Dưới đây là cuộc trò chuyện (gián tiếp) giữa tôi và anh.

A. Anh là người viết tùy bút nổi tiếng, người đảm nhận cái "gánh nặng tùy bút" mà Nguyễn Tuân và Vũ Bằng đã trao lại. Anh nghĩ gì về nhận xét ấy?
- Thú thật tôi rất sợ sự nổi tiếng, vì nó dễ làm cho người ta tự mình nhầm lẫn với "hư danh". Tôi không phải là "người nổi tiếng từ A đến Z" như anh đã ban cho. Tôi chỉ là người cắm cúi viết từ trẻ đến giờ. Vì thế tôi đã chẳng nhận một "gánh nặng" của ai trao lại cả. Tôi thích thì viết, thế thôi.

B. Bên cạnh nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường là nhà thơ Hoàng Phủ Ngọc Tường. Con người nào được anh coi trọng hơn?
- Tôi thích danh nghĩa "nhà thơ" hơn, vì nhà thơ cần có cảm hứng, mà cảm hứng thì là một ngón tay lượm được cả trời. Chẳng thế mà Kant chỉ xếp hạng nhà thơ vào phạm trù "thiên tài", còn nhà văn thì không. Ở văn xuôi chỉ có sự lao động cần cù.

C. Cái tên Hoàng Phủ Ngọc Tường hơi bị hay nhưng cũng hơi bị... dài. Tại sao lại không phải là Hoàng Ngọc Tường? Chữ "Phủ" ở đây mang ý nghĩa gì?
- Xin anh hỏi bố tôi, vì chính ông là người đặt tên cho tôi. Khi tôi cầm bút thì cái tên đã có. Tôi không có bút danh theo yêu cầu của tổ chức nghĩa quân thời ấy. Trước khi viết tôi hoạt động xã hội. Còn chữ "Phủ" có nghĩa là "chỗ chứa sách vở hay tiền bạc" gì đấy.

D. Dường như anh ham văn chương từ nhỏ, nhưng lý do gì khiến anh đã chọn văn chương ngoài sự ham thích nó?
- Như đã nói, trước khi theo nghề văn, tôi đã là một người nghĩa quân. Chả ai chọn nghề ấy cả vì nó không đem lại sự bảo đảm tính mệnh cho một người khởi nghĩa.

Đ. Đang là giáo viên được coi như một thần tượng của học sinh, sinh viên Huế, anh lại bỏ nghề dạy học để lên rừng kháng chiến. Điều gì đã dẫn anh tới quyết định thay đổi ấy? Và anh đã "ra đi" như thế nào?
- Tôi đã ra đi theo "thân pháp" của nghề trên, nghĩa là len lỏi qua vòng vây của địch để tìm đến với tổ chức của mình.

E. "Em" nào làm nên tiếng sét ái tình đầu tiên trong đời anh? "Típ" người phụ nữ mà anh yêu thích?
- "Em" nào thì tôi xin được phong kín vì tôi chưa hỏi ý kiến xem "người ta" có đồng ý để cho tôi nhắc đến tên không. Chỉ có thể chắc chắn rằng, hiện giờ "em" đang định cư ở hải ngoại.

G. "Ghen tuông thì cũng người ta thường tình". Nguyễn Du thác lời Hoạn Thư thế đấy. Còn anh?
- Tôi cũng giống thế!

H. Hai vợ chồng anh đều là nhà văn nhà thơ nổi tiếng, lại thêm cô con gái út cũng từng đoạt giải văn chương. Một gia đình như thế thật là hạnh phúc?
- Nếu một nhà như thế thì chưa chắc đã được hạnh phúc - kinh nghiệm cho tôi thấy như vậy. Nghề viết cần đến sự hy sinh của người thân, thử hỏi có công bằng không? Nếu một cộng đồng dám chấp nhận sự bất công thì lấy đâu ra hạnh phúc.

I. In được tác phẩm đấy là niềm vui của người viết. Anh đã cho xuất bản 12 cuốn sách, và hiện giờ người ta đã xuất bản tuyển tập của đời anh. Lần in nào làm anh vui sướng nhất? Vì sao?
- Thường thì lần in thứ nhất làm người ta vui sướng nhất. Trường hợp tôi thì không. Vì nhà xuất bản Giải phóng ở quá xa, nên khi quyển "Ngôi sao trên đỉnh Phu Văn Lâu" đến tay tôi thì những bài bút ký khác đã in ở báo và tạp chí, và tôi đã nhận được thông tin. Lần in vui sướng nhất đến với tôi chính là lần này. Lý do: Tôi đã vào tuyển tập (coi như giang hồ gác kiếm), tôi vẫn giữ được nhân cách người cầm bút.

K. Kỷ niệm sâu sắc của anh khi nhận giải thưởng văn chương (với 2 tác phẩm: "Rất nhiều ánh lửa" và "Ngọn núi ảo ảnh"). Quan niệm của anh về giải thưởng?
- Tôi cho rằng đối với tác phẩm văn học, thì giải thưởng không nên chỉ để vui lòng người khác, mà phải khẳng định cho được một giá trị văn học. Với tôi, giải thưởng cho tác phẩm "Rất nhiều ánh lửa" (của Ban sáng tác Hội Nhà văn Việt ) để lại kỷ niệm sâu sắc nhất, vì là mới mẻ, và về nguyên tắc thì ban giám khảo chỉ chọn một. Càng về sau càng trở nên bình thường. Tác giả được giải thưởng cũng không lấy gì làm sung sướng ngoài sự nhận được một chút tiền. Sự mới mẻ ban đầu đã không còn nữa, và sự khen thưởng cũng có tính chất tùy tiện, khiến nhiều độc giả cảm thấy bực mình.

L. Là một nhà văn từng viết lời bình cho các phim "Nguyễn Trãi ở Côn Sơn", "Chìm nổi sông Hương"... lại còn xuất hiện trong phim "Việt Nam thiên lịch sử truyền hình" của hãng BBC như là một nhân vật được chọn mời, anh nghĩ gì về điện ảnh và điện ảnh Việt Nam?
- Anh đã hỏi đúng vấn đề tôi đang suy nghĩ. Quả thực tôi dính líu rất nhiều với điện ảnh. Nhưng cũng chỉ ở mức độ "dính líu" thôi. Với tôi, kịch bản điện ảnh là một tác phẩm văn học được nhiều người xem nhất, vì thế sự khen chê của khán giả cũng đồng thời là cách phê bình trung thực nhất. Với tôi, điện ảnh cốt nhất là ở khâu kịch bản. Xin hãy thông cảm với "tâm lý nghề nghiệp" của tôi, nhưng dù sao cũng có một chút sự thật ở trong ấy. Còn điện ảnh Việt Nam theo tôi, đáng ngợi ca nhất là vào những năm kháng chiến chống Mỹ. Hồi ấy, hình như điện ảnh có giá trị thức tỉnh nhiều hơn. Hồi ấy hình như chỉ toàn phim đen trắng, nhưng tôi có cảm tưởng các nhà làm phim tôn trọng sự thật hơn, và hình như đều tâm huyết để nói lên sự thật. Còn hiện nay, xin tha lỗi cho vì thói bi quan và điếc không sợ súng, tôi thấy hình như đối diện với một cuộc sống rất thật, chúng ta lại có một nền điện ảnh rất giả. Xin lỗi các diễn viên một lần nữa, cho phép tôi nói thẳng.

M. Muốn thành một nhà văn lớn có cần phải làm một nhà báo nữa không? Hình như anh đã mấy lần làm tổng biên tập báo, nó có chi phối công việc sáng tác của anh không?
- Tôi nghĩ rằng, nói chung trên đời này chẳng có gì là cần thiết cả, kể cả sự hiện hữu của mỗi chúng ta. Nhưng có nghề làm báo song song với nghề văn, thì vẫn hơn, trong viễn tượng là nó không nêu những vấn đề ở góc độ trái với văn học, sau nữa là nó đem lại nhuận bút nhanh hơn văn.

N. "Nhàn đàm" là một chuyên mục của báo Thanh Niên do anh phụ trách rất được bạn đọc ưa thích. Anh có thể "nhàn đàm" một chút sau khi 3 tập sách nhàn đàm của anh đã được xuất bản?
- Cảm ơn anh đã nhắc đến "nhàn đàm" sau khi 3 quyển sách của tôi đã xuất bản, tôi có thể kết luận rằng, "nhàn đàm" cũng là một thể loại văn học, nó là một loại bút ký cực ngắn, và chỉ triển khai một vấn đề. Tuy nhiên chúng ta không nên lạm dụng nó. Hễ đã lạm dụng thì vitamin B12 cũng trở thành có hại!

Ô. "Ông Tường đi nói rồi" - đấy là câu trả lời vui của "mệ ngoại" với khách khi anh vắng nhà. Giữa nói và viết có gì khác nhau?
- Có khác nhau: Viết là viết mà nói là nói. Nhưng viết mà đọc lên nghe trôi chảy như nói thì đấy là thi pháp đáng mong muốn, không phải dễ mà có.

P. Phải nói rằng, tôi rất ấn tượng 3 chữ về anh: Nói - Viết - Uống (rượu). Từ ngày anh bị bạo bệnh, những cuộc chơi của bạn bè thiếu đi một tay chơi hùng biện. Vậy hiện nay anh chơi với bạn bằng cách nào?
- Hiện nay tôi vẫn giao lưu với bạn bằng lời nói và bằng nước suối. "Quân tử chi giao đạm nhược thủy" đó mà.

Q. Qua nhiều chặng cuộc đời, nghe nói anh từng được tiếp xúc với 12 nguyên thủ quốc gia? Cuộc tiếp xúc với nguyên thủ nào anh ghi nhớ nhất?
- Nó chẳng có gì đặc biệt cả, nên tôi cũng đã quên. Cái tạng của tôi là nhớ những chuyện "thương hải" của cuộc đời, và không phải là các vị nguyên thủ.

R. Rất nhiều phụ nữ hâm mộ anh. Anh nhận xét gì về phụ nữ miền Bắc, miền Trung, miền Nam ?
- Tôi không sâu sắc gì điều ấy. Chỉ nhớ rằng, những người phụ nữ đã sinh đẻ ra dân tộc này. Hồi Cách mạng tháng Tám (1945), dân ta chỉ mới có 25 triệu. Tôi biết ơn phụ nữ Việt ở chỗ ấy, Bắc, Trung, Nam gì cũng thế.

S. Sâu kín trong tình cảm của anh về 2 cô con gái rượu là gì vậy? Nếu một trong 2 cô ấy là con trai thì tình cảm của anh sẽ có gì khác không?
- Tôi rất thương yêu những đứa con gái của tôi, trước hết bởi nó là "con gái". "Phận gái chữ tòng" mà. Nói một cách bài bản là: Không có gì khác cả. Còn nói thực thì tôi chưa rõ, vì chưa có con trai.

T. Trịnh Công Sơn là người được anh ưu ái bằng những trang viết thật diệu vợi. Có phải đấy là sự đồng điệu của hai tâm hồn đầy ắp tâm thức Huế?
- Tôi không rõ. Nhưng tôi công nhận rằng, Trịnh Công Sơn có nhiều điều đáng viết. Theo tôi, đó là một nghệ sĩ có tầm vóc thế kỷ.

U. Uống rượu với bạn là một thú vui của anh. Bây giờ không uống rượu được nữa, anh có nhớ rượu không? Quan niệm về rượu của anh?
- Bây giờ tôi rất nhớ rượu, cũng như người khác nhớ thuốc lào. Rượu có khía cạnh văn hóa của nó, các cụ nói rằng, rượu làm "tiêu sầu" (như với Cao Bá Quát). Tại sao anh Tạo lại hỏi tôi nhiều về rượu, anh cũng mê nó chăng?

V. Vâng, tôi mê rượu như mê tiểu thuyết. Tại sao anh không viết tiểu thuyết? Hình dung của anh về một nền văn học mà không có tiểu thuyết?
- Một nền văn học "bất thành văn" nếu không có tiểu thuyết, nhưng nó có thể thiếu tôi. Còn việc tôi không viết tiểu thuyết, ấy là vì tiểu thuyết dài quá, trong khi tôi muốn rằng cần viết ngắn hơn còn để thì giờ cho người đọc làm việc khác cần hơn.

X. Xa Huế anh có chịu nổi không?
- Tôi không muốn xa Huế, e cũng như con sâu kén không muốn rời xa cái tổ của nó. Tôi cảm thấy rằng ở Huế, tôi vừa sống vừa quên lãng chính mình. Bất cứ ở đâu, nếu người ta "quên" được thì thú vị quá.

Y. Yêu và ghét là một cặp song sinh muôn đời tồn tại. Điều gì anh yêu nhất và điều gì anh ghét nhất?
- Anh nói đúng! Yêu và ghét đều tồn tại cùng một lúc, không thể tách riêng hai mặt của một đồng xu. Nói đúng ra tôi cũng không biết ở đời này tôi yêu cái gì nhất, nhưng tôi biết rất rõ là tôi ghét nhất hai điều: một là sâu róm; hai là thói phản bạn (đồng loại với thói phản bội, thói "bội tình", thói "vong ân bội nghĩa"...).

Z. Ziczăc với nhau cũng đã dài, giờ kiểm lại mình, anh thấy sự nổi tiếng có gì đáng vui và đáng buồn không?
- Cả hai. Đáng vui là có nhiều người hy vọng về mình, đáng buồn là mình bị buộc phải sống như một huyền thoại!

Huế mùa Festival 2002
N.T.T
(nguồn: TCSH số 161 - 07 - 2002)

THƠ TRÊN BLOG ĐANG LÀM XAO ĐỘNG NGƯỜI ĐỌC

Sat, 13 Sep 2008 01:02:12 +0700

Saturday, 13th September 2008

Nhà thơ NGUYỄN TRỌNG TẠO:
THƠ TRÊN BLOG ĐANG LÀM XAO ĐỘNG NGƯỜI ĐỌC

1. NET MÙA THU là tập thơ có ‎‎ý tưởng lạ: kết hợp bài thơ đăng trên mạng và các comment. Điều này có thể thu hút bạn đọc. Song ngoài điều đó, có phải điểm chính là những bài thơ lạ, mới và hay?

Nhà thơ NGUYỄN TRỌNG TẠO: Trước hết tôi khẳng định đây là tập thơ NET đầu tiên xuất bản tại Việt Nam được chọn trên cơ sở "bầu chọn trực tiếp" của bạn đọc bằng comment (cảm nhận, góp ý) của người đọc văn học mạng (Internet) và quan điểm của Ban Tuyển Chọn (Nguyễn Trọng Tạo - Hà Linh - Phan Chí Thắng). Có bài thơ hiện hàng trăm cảm nhận của bạn đọc và cũng có bài thơ không nhiều comment. Tuy vậy, hầu hết những bài thơ được chọn trong NET MÙA THU đã gây được sự chú ý của "dư luận" bạn đọc văn học mạng. Một tập thơ phong phú về đề tài, đa dạng về phong cách và đặc biệt có nét táo bạo về cách tân cả nội dung và hình thức, thậm chí có bài mà báo giấy "sợ" không dám đăng.

2. Khi tham gia tuyển chọn, điều gì làm cho anh thấy hứng thú ở tập thơ này? Anh đánh giá Net Mùa Thu ở mức độ nào: một tập thơ kỷ niệm hay một tập thơ đáng đọc...?

Nhà thơ NGUYỄN TRỌNG TẠO: Có lẽ hứng thú nhất là hình thức in bài thơ kèm những comment. Tôi nghĩ tới bạn đọc rộng rãi khi đọc xong bài thơ rồi đọc "ý kiến nóng" của người khác về bài thơ đó, họ sẽ có sự so sánh với cảm nhận của chính họ, và điều thú vị sẽ xảy ra là người đọc sẽ "động não" và có "ý thức phê bình" hơn khi đọc thơ. Điều đó làm cho thơ gần gũi và đi sâu vào bạn đọc hơn. Vì vậy, nó vượt qua quan niệm in thơ hiếu hỷ, và tất nhiên tôi tin nó có sức hấp dẫn bạn đọc.

Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo Đêm giao lưu NET MÙA THU
3. "Nhà nhà làm thơ, người người làm thơ"- gần như ai cũng biết. Thế nhưng chúng ta thấy Nhà thơ thực sự có câu thơ in vào trí nhớ bạn đọc lại không phải nhiều. Và các tập thơ hàng ngày, hàng tháng xuất hiện nhưng số lượng chỉ 500-1000 cuốn. Lâu rồi chưa có 1 tập thơ, bài thơ ấn tượng truyền tai nhau, chưa có một nhà thơ trẻ nào được tôn vinh như thời các anh. Cái này theo anh do bối cảnh văn chương hay do chính tác giả, tác phẩm?

Nhà thơ NGUYỄN TRỌNG TẠO: Tôi từng tin "thơ ta vẫn hay", và hiện nay tôi vẫn tin như thế. Nhưng kinh tế thị trường xáo động đã chi phối xã hội thưởng thức thơ. Nếu nhà thơ trước những năm 1990 được sủng ái hâm mộ vào bậc nhất trong công chúng yêu thơ, thì bây giờ được thay thế bằng minh tinh màn bạc, bóng đá hay hoa hậu. Tôi đọc thơ trên mạng, đặc biệt trên các blog thỉnh thoảng ngạc nhiên về những giọng thơ lạ, những bài thơ lạ và hay mà không thấy xuất hiện trên báo giấy. Có những "tài thơ" như thế đấy, họ chỉ đi tìm tri âm trên mạng.

4. Tình trạng nhà thơ trẻ gần như được nhắc đến hay bị dư luận tranh cãi bởi các xu hướng mới, nhưng cũng mới chỉ được nhớ đến tên hoặc vài câu thơ. Một phần vì chỉ có một số người quan tâm, một phần chỉ được nhắc trên báo, thiếu những bài phê bình thực sự thấu đáo. Phê bình nhờ nhờ, thiếu trình độ hay thiếu bản lĩnh. Phải chăng có một l‎ý giải khác: chúng ta thiếu nhà phê bình như Hoài Thanh, Hoài Chân để có thể mang tới những chọn lựa và cái nhìn sắc sảo hơn với thơ?

Nhà thơ NGUYỄN TRỌNG TẠO: Chỉ những nhà phê bình thực sự đam mê thơ mới có thể phê bình thơ hay. Lòng đam mê cho họ sự gần gũi, hiểu biết về thơ, và đặc biệt là chân thành với thơ. Nhiều comment trên các blog như những bài bình thơ thực sự, những bài "bình nóng" và trực tiếp thường bộc lộ rất rõ chính kiến, cảm xúc của "nhà-phê-bình-bạn-đọc". Nếu Hoài Thanh còn sống để đọc thơ trên blog, chắc ông cũng sẽ là "nhà phê bình nóng" mà nhà thơ nào cũng sẽ vinh dự khi được ông gõ comment vào bài thơ của họ. Về phê bình thơ hiện nay, tôi lo lắng nhưng chưa hề thất vọng.

5. Với anh, những bài thơ của anh được bạn đọc nhớ đến và thuộc có xuất hiện chậm so với thời gian sáng tác hay là ngay lập tức được đón nhận?

Nhà thơ NGUYỄN TRỌNG TẠO: Khi bài thơ xuất hiện trên blog, sự phản hồi của bạn đọc rất nhanh: khen, chê, hoặc thờ ơ. Những bài nhiều comment cảm nhận, thậm chí thành bài bình luận ngắn, thường để lại ấn tượng cho người đọc. Thời hoàng kim của công chúng thơ trước đây, những bài thơ hay của tôi được người đọc nhớ rất nhanh. Chỉ loại thơ cách tân quá bạo liệt mới phải chờ thời gian "xếp hạng".

6. Thơ văn rõ ràng đang đi ngược: rất nhiều tác phẩm đăng trên mạng rồi mới quay trở lại in sách. Anh có cho rằng đây là xu hướng của văn học hiện đại? (Trung Quốc đã khá thành công với mô hình này)

Nhà thơ NGUYỄN TRỌNG TẠO: Nếu nhà văn công bố tác phẩm và giữ bản quyền trên mạng trước khi in báo, in sách thì không thể gọi là ngược. Nó như là giai đoạn thăm dò và điều chỉnh khiếm khuyết của tác phẩm cho đến hoàn hảo. Nhiều tác giả đã sửa lại tác phẩm qua ý kiến sâu sắc, thong minh, bất ngờ của bạn đọc mạng. Ngay trong một thời gian nằm trên mạng, có tác phẩm được sửa chữa nhiều lần khác nhau. Vấn đề công chúng mạng khuyến khích nhà văn rất nhiều trong sáng tạo. Cách biên tập và xuất bản chưa chuẩn của ta cũng góp phần thúc đẩy văn học mạng phát triển. Xu hướng hiện đại là xu hướng tự do cho văn học phát triển.

7. Tiểu thuyết, truyện ngắn để tạo nên những cuốn best seller trong bối cảnh hiện nay đang là điều vô cùng khó khăn. Nhưng khi thơ văn đẩy lên mạng ta cũng có thể thấy có một lượng độc giả khá và các bài thơ đã có sự phản hồi. Theo anh, thơ liệu có sự bứt phá nào đấy, hay chỉ là những tác phẩm in đẹp, kỷ niệm, còn giờ là thời của internet-các bài thơ cũng chỉ được đón nhận từ mạng?

Nhà thơ NGUYỄN TRỌNG TẠO: Thời nay cuốn sách bestseller thường cộng hưởng với quảng cáo, tiếp thị. Tất nhiên nó cũng phải có "nội lực" nhất định. Có chiêu quảng cáo độc hơn là "thuê thu hồi sách rồi phạt vi phạm hành chính dăm triệu thôi". Ha ha, thế đấy, "của cấm là của quí", bạn đọc tha hồ tìm sách cấm qua chợ đen. Lợi nhuận trôi vào nhà sách, còn tác giả thì ngoài tiền bạc còn được công chúng phong danh hiệu "hiệp sĩ bị trù dập". Vấn đề thực chất của văn chương phát triển lại nằm ở chỗ khác, đó là văn tài và văn hay.

8. Thời gian vừa qua cũng có một số nhà thơ, khuynh hướng thơ được coi là lạ lẫm, bạo dạn và gây sock xuất hiện. Tuy họ chưa tạo được một khuynh hướng mới, một tên tuổi thơ đủ sức hấp dẫn và lôi cuốn bạn đọc nhưng họ đã dám thể nghiệm, dám sống với suy nghĩ của mình. Ông nghĩ thế nào về các cây viết trẻ và sự đón nhận của công chúng với thơ mới - thơ hậu hiện đại?

Nhà thơ NGUYỄN TRỌNG TẠO: Không ai muốn làm thơ như cũ, phải làm mới. Nhưng rất nhiều, rất nhiều người kể cả người đã nổi tiếng vẫn lực bất tòng tâm. Ngay cả trẻ cũng vậy, nhưng trẻ bao giờ cũng có lợi thế của họ, lợi thế nhất là họ trẻ nên nhìn thế giới mới mẻ hơn. Thơ hiện đại hay thơ hậu hiện đại chủ yếu là thay đổi hình thức, cách nói. Nó cũng chẳng hơn lục bát hay xon-nê Đường luật... về hình thức. Nhưng nếu nó làm cho công chúng thích thì kho tàng thơ sẽ phong phú và mới mẻ hơn. Tôi tin rồi sự pgas cách và phá phách của lớp trẻ sẽ đến lúc trưởng thành hơn.

9. Con đường của các nhà thơ trẻ bây giờ gần giống nhau: ban đầu say mê, miệt mài với thơ, với rất nhiều tuyên ngôn và sự dấn thân. Song dần dần bị giảm nhiệt và làm thơ như một sự trang trí, còn hầu hết chuyển nghề báo, văn, hội họa, biên kịch... Con đường thơ văn vì thế mà cũng rời rạc? Đây có phải là cách làm không chuyên nghiệp và ngõ cụt của các nhà thơ?

Nhà thơ NGUYỄN TRỌNG TẠO: Đó là đồ thị phổ biến của các nhà thơ trẻ, một đồ thị lên nhanh xuống nhanh rồi đi ngang. Có lẽ nó nhuốm phải căn bệnh "đi tắt đón đầu" "ăn xổi ở thì" mà cha ông đã chỉ ra. Đó không phải phẩm cách của nhà thơ. Cuộc sống khó khăn cũng xô đẩy họ và ta có thể ngậm ngùi thông cảm và chia tay họ. Nhưng với những tài năng văn chương thật sự thì ta vẫn có quyền hy vọng họ sẽ vẽ một đồ thị khác lạc quan hơn.

10. Nếu được chọn 5 gương mặt thơ trẻ, anh sẽ chọn ai? Liệu đủ đủ để chọn 5 hay đông hơn, có thể chọn được 10?

Nhà thơ NGUYỄN TRỌNG TẠO: Thú thực tôi không thích làm giám khảo để lựa chọn nhà thơ. Đối với người trẻ, tôi thích cá tính và dấu hiệu bí ẩn của tài năng. Những tên tuổi thơ trẻ giao thời giữa hai thế kỷ tôi đã nói nhiều đến Văn Cầm Hải, Vi Thùy Linh, Phan Huyền Thư, Ly Hoàng Ly... và họ đã dần tự khẳng định tên tuổi của mình. Giờ thấy xuất hiện Trang Thanh, Dương Anh Xuân, Trương Quế Chi, Nguyên Anh hay Nguyễn Thế Hoàng Linh... Hy vọng thì nhiều, nhưng quan trọng phải là sự tự bứt phá của chính họ. Nếu họ tung thơ lên blog riêng chắc sẽ hiểu rõ mình hơn qua bạn đọc, bởi thơ trên blog đang làm xao động và thu hút sự chú ý của công chúng thơ hiện nay.

9.2008

Hằng Nga thực hiện

Nhà thơ Nguyễn Việt Chiến: "Chuyện không chỉ của người trẻ..."

Thu, 15 May 2008 05:21:40 +0700

Thursday, 15th May 2008

Nhà thơ Nguyễn Việt Chiến: "Chuyện không chỉ của người trẻ..."

Phong Điệp thực hiện

Trong những năm gần đây, vấn đề đổi mới thơ đang được đặt ra như một nhu cầu bức thiết và tự thân của mỗi cá thể sáng tạo. Tuy một số khuynh hướng cách tân trong thơ trẻ gần đây mới chỉ là bước tìm tòi vỡ vạc ban đầu. Dùng một hình thức mới để chuyển tải một nội dung mới - đấy là cái đích hướng tới của những tìm tòi, cách tân trong thơ đương đại hôm nay.

* Có khá nhiều những ý kiến khác nhau khi đánh giá về thơ ca giai đoạn 1975 - 2005. Họ đã tạo nên một diện mạo như thế nào? Tôi muốn được nghe quan điểm của anh?

- Nguyễn Việt Chiến: Theo cách nhìn của tôi, thơ Việt Nam trong ba thập niên 1975-2005 đã có một hành trình mới với nhiều đổi mới đột biến cả về nội dung và hình thức. Trong số những thành tựu nổi bật của thế hệ các nhà thơ hiện đại Việt Nam sau 1975 đó là họ đã có những bước chuyển mới rất cơ bản về nội dung phản ánh, về nghệ thuật và thi pháp. Thơ của họ gần gũi với cuộc đời hơn, gần với thiên nhiên, gần gũi với tâm sự buồn vui của con người hơn, thơ của họ nghiêng về phía những cá thể và là tiếng nói thân phận. Ngòi bút thơ của họ chủ động hơn, tìm tòi vươn tới bề sâu của những vỉa tầng còn ẩn khuất của đời sống tâm trạng và tinh thần con người để khai thác và hướng tới những hiệu quả nghệ thuật mới.Các nhà thơ sau 1975 không mấy khi phản gồng mình lên để nói những điều lớn lao,cũng viết về những cuộc chiến tranh đã đi qua, nhưng thơ họ đã hướng tới những số phận, khắc hoạ được những nỗi đau mất mát, nó thấm thía và lay động lòng người hơn trước. Nỗi buồn được cảm thông và chia sẻ trong thơ họ rất thật, nó mệt mỏi, nhức đau như chính cuộc đời vậy. Đọc thơ họ, chúng ta có cảm giác vừa đi qua một cánh rừng rậm đặc trong bóng đêm ẩm ướt của những câu thơ đang tuôn trào như một sự hối thúc ám ảnh. Thơ của họ như bản giao hưởng của rất nhiều khái niệm, cảm giác,suy ngẫm và ý tưởng- cùng tấu lên tràn đầy sức tưởng tượng lạ lẫm. Những day dứt của đời thường để lại không ít vết thương trong trái tim nhà thơ. Sự thật khắc nghiệt mà họ phải nếm trải đã dội đập vào thơ họ đến tức ngực- làm thơ họ bừng tỉnh. Đọc thơ họ, ta như được tham dự vào những nỗi khổ đau và hy vọng đã làm nên gương mặt của mỗi số phận.

* Các tác giả trưởng thành sau năm 1975 đã mang đến cho thơ ca một diện mạo mới. Tuy nhiên cũng phải thắng thắn nhìn nhận rằng, sự tìm tòi và cách tân mà gần đây chúng ta được nghe nhắc đến rất nhiều thực ra đã được bắt đầu từ rất lâu, với các tên tuổi không hề xa lạ với công chúng như Trần Dần, Lê Đạt, Dương Tường, Hoàng Hưng...

- Nguyễn Việt Chiến: Quả đúng như chị nói. Trong các gương mặt thơ cách tân thuộc lớp trước đây, tôi đặc biệt chú ý tới những đóng góp của các nhà thơ: Trần Dần, Lê Đạt, Đặng Đình Hưng, Hoàng Cầm, Dương Tường... Trong nhóm thơ cách tân đầu tiên này, đã mang đến cho chúng ta một Thi sơn -thơ như Trần Dần, một Trường-giang-thơ như Hoàng Cầm, một Phu- chữ -thơ như Lê Đạt, một Bến-lạ-thơ kỳ bí như Đặng Đình Hưng, một nẻo -đường -nhạc- lạ như Dương Tường còn neo lại trong thơ hiện đại như một thế hệ khởi đầu với những viên gạch đầu tiên đặt nền móng cho ngôi- nhà -thơ cách tân.Các nhà thơ này đã làm chúng ta hết sức ngạc nhiên về những tư duy thẩm mỹ mới và hiện đại. Có thể thấy đâu đó một chút dấu vết mòn cũ trong thi pháp của các nhà thơ thuộc nhóm này, nhưng chúng ta không thể không nói đến những cố gắng cách tân thơ Việt hiện đại của họ.

* Bàn về sự tìm tòi và cách tân trong thơ, thiết nghĩ chúng ta không thể bỏ qua các tiêu chí đánh giá chúng. Nó giúp lý giải phương pháp và kết quả đánh giá của quá trình nghiên cứu. Vậy xin hỏi: tiêu chí đánh giá của anh về cái gọi là "sự tìm tòi và cách tân trong thơ" là gì?

- Nguyễn Việt Chiến: Bản chất của sự cách tân và đổi mới thơ không chỉ nằm ở sự tìm tòi về mặt hình thức nghệ thuật của thơ mà điều thiết yếu căn cốt là ở sự đổi mới nội dung đời sống của thơ. Trong nhiều thế kỷ qua, các trường phái thơ lớn trên thế giới qua mỗi thời kỳ đều hướng tới sự tìm tòi và cách tân thơ. Điều khác biệt (và khu biệt nhất) để có thể nhận ra được các nhà thơ cách tân của mỗi thời đại có gương - mặt- thơ khác nhau như thế nào chính là ở nội dung đời sống trong thơ họ ở thời đại ấy đã được phản ánh, khắc hoạ trong một trường thẩm mỹ nào. Theo tôi, các nhà thơ trong tập sách ''Thơ Việt Nam- tìm tòi & cách tân 1975-2005'' mà tôi vừa công bố - đã hướng đến những tư duy thẩm mỹ mới và hiện đại. Thơ của họ đã vượt thoát khỏi những khuôn sáo ước lệ của vần điệu để thắp lên những hình tượng thơ mới. Không gian thơ được mở rộng hơn, mở sâu hơn, với tới các chiều kích của những suy tưởng lớn mang tính khái quát cao. Và, trong trường- thẩm -mỹ này, những vấn đề tưởng chừng lớn lao lại được khái quát lên từ những cái rất tầm thường, nhỏ bé của đời sống quê hương máu thịt hàng ngày.
Cũng xin được nhấn mạnh rằng: "Đổi mới thơ" không có nghĩa là tiến đến một thứ thơ không mang lại gì cho chúng ta ngoài sự mù mờ , rắc rối đến nỗi không cắt nghĩa nổi một cảm xúc, không khắc hoạ được một hình ảnh để từ đó xây dựng nên một cách sáng rõ và nhân bản hơn những hiện tượng nằm trong phạm trù ý thức và vô thức của mỗi cá thể sống. Có nhà thơ đã chỉ ra rằng thơ ca phải là cuộc đối thoại của con người với thời đại của họ và thơ ca là phương tiện để hiểu biết và chung sống giữa những con người thuộc các thế hệ khác nhau. Thơ ca không bao giờ là hành trình đơn phương giữa những con người dù nó luôn phải tự dấn thân cô đơn trong sáng tạo

* Tôi tò mò về chứ Mới mà anh vừa nhắc đến. Vậy theo anh, thơ thế nào được gọi là mới?

- Nguyễn Việt Chiến: Cái mới trong thơ nhiều khi không cần đến sự trình diễn cầu kỳ bằng một hình tượng lạ, một cấu trúc lạ, một biểu đạt lạ mà điều nó hướng tới phải là một phát hiện mới về tính suy tưởng của thơ.

* Tìm tòi và cách tân - xét cho cùng - là những con đường khác nhau để dẫn đến một đích chung: mang đến cho độc giả những bài thơ hay - những tác phẩm có giá trị bền vững với thời gian. Xin hỏi quan điểm của anh: thế nào là một bài thơ hay?Các tác giả trẻ hiện nay của chúng ta đã Mới và Hay chưa?

- Nguyễn Việt Chiến: Thật ra, thơ hay có những tiêu chí gì, chuẩn mực gì vẫn là chuyện muôn đời xưa nay còn phải bàn cãi, vì cái hay đối với lớp người này (ở thời điểm này) chưa chắc đã là hay đối với lớp người khác (ở thời điểm khác) và ngược lại. Nhưng có một điều dễ nhận ra, thơ hay là thứ thơ còn đọng lại được qua sự thử thách khắc nghiệt của thời gian, bởi thời gian là thước đo sòng phẳng nhất đối với mọi giá trị sáng tạo đích thực của nghệ thuật văn chương. Đối với một số cây bút trẻ có khả năng thực sự đang phát sáng trên thi đàn trẻ hiện nay, tôi cho rằng thơ của họ có dấu hiệu mới bắt đầu hay (hoặc chớm hay) chứ chưa làm tôi kinh ngạc và chấn động thực sự vì tài năng thơ của họ. Có thể họ sẽ hay dần lên qua năm tháng và đây cũng là điều mong mỏi của nền văn học tương lai, vì chỉ có những tài năng lớn mới đi xa được.

* Anh có thể nói rõ hơn được chăng? Ví dụ, anh nhận xét thế nào về khuynh hướng cách tân trong sáng tác của các tác giả trẻ thời gian gần đây?

- Nguyễn Việt Chiến: Trong những năm gần đây, vấn đề đổi mới thơ đang được đặt ra như một nhu cầu bức thiết và tự thân của mỗi cá thể sáng tạo. Tuy một số khuynh hướng cách tân trong thơ trẻ gần đây mới chỉ là bước tìm tòi vỡ vạc ban đầu. Dùng một hình thức mới để chuyển tải một nội dung mới - đấy là cái đích hướng tới của những tìm tòi, cách tân trong thơ đương đại hôm nay. Cũng có thể một hình thức mới về nghệ thuật đã manh nha xuất hiện rồi, nhưng một nội dung mới còn nằm chìm khuất ở đâu đó dưới những vỉa quặng đời sống mà nhà thơ chưa khai phá tới. Hoặc ngược lại, nội dung mới đã có rồi mà hình thức biểu hiện mới vẫn chưa tìm thấy đâu. Phải chăng vì thế, những cách tân trong thơ đương đại hôm nay vẫn chưa đủ lực và diện để tạo thành một làn sóng mới, làm nên một kỷ nguyên mới của thi ca Việt. Nhưng có thể tin tưởng mà khẳng định rằng : vận hội mới của thơ ca Việt Nam đang mở ra trong thập niên đầu của thế kỷ XXI. Và chúng ta có quyền hy vọng về một làn sóng mới sẽ làm thay đổi diện mạo thơ Việt Nam cả về hình thức nghệ thuật và tinh thần sáng tạo.

* Xin cảm ơn anh!

Nguồn: Phong Điệp.net

Trần Dần: "Tôi thích đối thoại như tra tấn"

Fri, 21 Mar 2008 05:28:07 +0700

Friday, 21st March 2008

Trần Dần: "Tôi thích đối thoại như tra tấn"

Nguyễn Trọng Tạo

Sau 42 năm, nhà thơ Trần Dần trở lại với Huế. Lần đầu, năm 21 tuổi (1946) anh đến Huế cùng với một người bạn gái làm một cuộc du ngoạn. Lần này (5.1988 - NTT), anh đi cùng Phùng Quán, người bạn thơ của anh vừa cùng được "trở lại" Hội Nhà Văn Việt Nam. Hai nhà thơ ghé thăm Hội Văn Nghệ tỉnh, gặp gỡ gần 100 nghệ sĩ và trí thức đang công tác tại Huế. Ðêm gặp gỡ diễn ra thật sôi động. Ðấy là một cuộc đối thoại thẳng thắn và cởi mở. Tuy tuổi tác già yếu, nhưng khi đối thoại, Trần Dần trở nên mạnh mẽ quyết liệt và hết sức chân tình. Anh nói:

"Tôi thích những cuộc đối thoại với nhau như tra tấn. Ðọc là tra tấn có một chiều. Ðối thoại là tra tấn lẫn nhau."

Trong không khí cởi mở đó, nhà thơ Phùng Quán chiếm ngay diễn đàn giới thiệu tác giả Trần Dần. Anh kể tên những tác phẩm tiêu biểu của Trần Dần như tiểu thuyết Người người lớp lớp, Những ngã tư và những cột đèn, Ðêm núm sen, bài thơ "Nhất định thắng", trường ca Ðây Việt Bắc, Cổng tỉnh, Mùa sạch, Thơ mini, v.v... Và anh đọc nhiều đoạn thơ tiêu biểu đã in và chưa in của Trần Dần. Phùng Quán tâm sự:

"Các tác phẩm của anh Trần Dần hầu như tôi đều đọc. Có cái tôi hiểu và có cái tôi không hiểu. Nhưng khi tôi hỏi, anh Trần Dần chỉ nói: ‘Mưa rơi không cần phiên dịch'. Ðề nghị anh Trần Dần nói rõ hơn điều này."

TRẦN DẦN: Tôi với anh Phùng Quán còn thân hơn anh em. Nhưng thơ anh Phùng Quán là thơ quảng trường. Cũng như anh Hoàng Cầm, anh Phùng Quán đọc thơ rất lôi hút người nghe. Tôi lại không thích thơ để đọc. Tôi nghĩ cái tai ngu hơn cái mắt. Trần Dần thì con mắt chạy vào trong. Nhưng thơ thì mỗi người một kiểu. Có kiểu bày thơ, thơ triển lãm. Tôi đang làm thơ mini...

HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNG: Xin hỏi thật anh. Tại sao phải là thơ mini mà không thể là thơ cách khác. Vậy thơ mini có phải là thời thượng hay không? Thơ có cần thiết hay không?

TRẦN DẦN: Có thể nhịn ăn hai ba ngày, nhưng không thể nhịn thơ. Thơ là thơ thì hết sức cần thiết. Thơ của chúng ta đứng ở "tiền chiến" không được. Phải sáng tạo cái mới của chúng ta. Có người hỏi thơ mini có bắt chước váy mini không? Không. Không có cái mốt gì sống cả.

XUÂN HOÀNG: Anh là nhà thơ đi làm cái mới. Vậy thơ anh có gì kết hợp với ca dao truyền thống hay không?

TRẦN DẦN: Ca dao là lửa, cũng là thầy. Với tôi, Du, Hương, Khiêm, Quát hay Hàn Mặc Tử, Vũ Hoàng Chương là thầy. Nhưng học trò phải "chôn" thầy. Thơ nay hầu như vẫn đặt nghĩa. Tôi đặt thơ là chữ. Con chữ nó làm nghĩa. "Mai sau dù có bao giờ" là con chữ. "Chữ tài liền với chữ tai một vần" là đặt nghĩa.

NGUYỄN XUÂN TỰ: Thưa anh, tôi nghĩ rằng, muốn là một kiểu, làm thơ là một kiểu. Anh nói làm thơ để đọc bằng mắt, vậy người đọc hôm nay tìm anh ở quyển sách nào? Thơ văn Lý Trần người ta cần đọc. Theo anh, người ta cần đọc anh hay không?

TRẦN DẦN: Tôi muốn in ra sách. Nhưng đó là việc của nhà xuất bản. Còn tôi viết là viết cho những người bằng vai. Dù cha chú mình thì vẫn là vô hình. Phải vật nhau, đánh nhau để tạo ra độc giả. Tác giả qua tác phẩm tạo ra độc giả của mình. Tôi chưa kịp tạo ra độc giả thì đã bị vụ ‘Nhân Văn' rồi...

NGUYỄN ÐẮC XUÂN: Chúng tôi tham gia tranh đấu ở miền Nam, nghe nói sau vụ ‘Nhân Văn', anh có làm những tập thơ gửi ông này ông nọ trước đấy phản đối anh. Anh có thể cho biết sự tiếp nhận của họ như thế nào?

TRẦN DẦN: Thơ không phải là cái nghề. Tôi nằm như người bị chém, và tôi gửi thơ lên như người phá vây. Còn đầu hàng hay không thì cũng không biết. Nhưng khó ai dàn hoà được tôi với anh Tố Hữu (về quan niệm thơ -NTT). Tôi không làm văn vần.

HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNG: Anh có làm thơ tình yêu không? Và anh quan niệm thế nào về đổi mới hiện nay?

TRẦN DẦN: Sáng tạo là tình yêu. Dù không nói gì về tình yêu, dù không làm về đề tài tình yêu, nhưng những con chữ "làm tình" trong thơ. Theo tôi, đổi mới là tạo nên sáng tạo. Phải để cho các thế hệ tự do sáng tạo. Nếu nói Trần-Dần-Giá-Trị, đấy phải là Giá-Trị-Tự-Do.

NGUYỄN TRỌNG TẠO: Tiểu thuyết Người người lớp lớp của anh là một giá trị. Anh làm ra giá trị đó hơn 30 năm trước. Nay đọc lại, theo anh, nó có rơi vào văn chương minh hoạ hay không, hay là nó vẫn là một giá trị thực sự?

TRẦN DẦN: Nó là hình thức mới. Người người lớp lớp là cái chữ chưa có trước đó. "Ðây rồi", tôi đã bắt được nó. Sau chiến dịch là nghệ thuật, chứ không phải đi làm chống tiêu cực, làm ký. Nội dung của nó cũng là một sáng tạo, một giá trị. Sau thấy bộ đội làm thơ dùng chữ "Người người lớp lớp", tôi khoái. Nhưng sau này nói cái gì về tập thể, người ta lại nói "người người lớp lớp", tôi lại ngán!

(Mọi người cùng cười, phá tan không khí căng thẳng gần hai tiếng đồng hồ trôi qua.)

HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNG: Không nên lạm dụng sức khoẻ của anh. Tuy vậy, tôi muốn hỏi anh thêm một câu: Theo anh, nhân cách nhà văn quan trọng ở những điểm nào?

TRẦN DẦN: Nhân cách là văn cách. Ðấy là nhân cách sáng tạo. Tôi mong muốn mỗi công dân là một người Thơ. Ðầu tiên là làm người.

HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNG: Cũng có lúc nhà văn sống khác với những điều họ nói. Vậy có tin những điều họ nói và những điều họ sống là một hay không?

TRẤN DẦN: Nhà văn cũng như mọi người. Tin vào mọi người như thế nào, hãy tin vào nhà văn như thế ấy. Theo tôi, có tin mà cũng có ngờ nữa...

*

Cuộc đối thoại đã kết thúc, nhiều người vẫn còn nán lại với hai vị khách quí. Còn được biết thêm, đây là lần đầu tiên sau hơn ba mươi năm anh Trần Dần tiếp xúc chính thức với "đám đông". Anh chống gậy, chia tay mọi người và vui vẻ nói:

"Ðúng là tra tấn nhau. Vã cả mồi hôi..."

Huế 5.1988

(Trích trong Văn chương cảm và luận của Nguyễn Trọng Tạo, nxb Văn Hoá Thông Tin, Hà Nội, 1998, tr. 294-298)
Ảnh Trần Dần của Nguyễn Đình Toán

Yêu thơ trên blog

Wed, 12 Mar 2008 00:58:43 +0700

Wednesday, 12th March 2008

TienPhongOline Thứ Ba, 04/03/2008, 18:00

TPO - Từ những vần điệu viết tay trên trang giấy ố màu, đến những con chữ đều đặn trên sách in, giờ đây, "nàng thơ" bước chân lên blog.

Giữa kỷ nguyên công nghệ số, những dòng thơ trên blog dường như có phần lấn át thơ in, nhà thơ viết blog như một thú vui bạn bè thường thấy, cũng là món quà cho những người nặng lòng với thơ.

Ghé thăm vanchuong.vnweblogs.com mới thấy đời sống thơ ca thật "rôm rả". Những cái tên như Nguyễn Trọng Tạo, Hoàng Cát, Bùi Quang Thanh, Vũ Thanh Hoa, Hoàng Thanh Trang, Hạnh Ngân, Huỳnh Thúy Kiều,... xuất hiện "như cơm bữa".

Mỗi trang blog là một cá tính, một phong cách, một hồn thơ dạt dào, và một mong muốn đem thơ đến gần hơn với bạn đọc trên mạng.

Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo: "Blog là của Trời cho"

Khi xem blog của 2 nhà thơ Văn Công Hùng và Đào Phong Lan, tôi thấy thú vị quá, thế là Đào Phong Lan tặng tôi cái blog trên cùng trang chủ vnweblogs.com vào tháng 3/2007, với ảnh và thơ tôi. Tôi hết sức ngạc nhiên! Hóa ra cần một trang riêng trên mạng cũng thật dễ. Blog đúng là của trời cho.

Tôi có 3 blog: nguyentrongtao.vnweblogs.com, saoviet.vnweblogs.com và Hội Ngộ Văn Chương.

Một diễn đàn cá nhân, một để làm kho lưu trữ, một làm diễn đàn chung. Tôi rất thích những comment nhận xét mang tính cảm xúc hoặc học thuật về tác phầm và các vấn đề văn học nghệ thuật hay xã hội.

Tôi cũng lưu ý những comment mang thông tin cá nhân, còn đối với những gì nằm trong khuôn khổ "húy kỵ" cá nhân, tôi để ngỏ email và điện thoại. Đó là cách ứng xử văn hóa và danh chính ngôn thuận cần thiết đối với các thành viên mạng.

Vì thế, các blog của tôi nói chung được tôn trọng, làm nảy sinh những tình cảm tốt đẹp, thiện chí. Tôi rất vui về những blog của tôi.

Hình như Nguyễn Trọng Tạo rất "mặn mà" với việc phát triển "Thơ blog"?

Mỗi ngày có hàng vạn bài thơ được tung lên blog thì đó đúng là cái kho quặng. Vì thơ hay luôn luôn hiếm như vàng vậy. Khi chưa có blog, thơ đã đến với công chúng bằng nhiều con đường: In báo, xuất bản sách, phát qua đài, giao lưu đọc thơ, sân khấu, v.v... Nhưng lên mạng thì sướng hơn cả, vì tác giả chủ động và nhận được phản hồi ngay của bạn đọc, nhà thơ được đối thoại thoải mái.

Blog là một nhịp cầu rất ngắn nối Tác giả - Thơ - Công chúng. Mở trang Hội Ngộ Văn Chương (vanchuong.vnweblogs.com), tôi cũng chú trọng những xu hướng tìm tòi mới mẻ của Thơ nên được khá nhiều bạn đọc và nhà thơ hưởng ứng, đó là một weblog được đọc nhiều nhất trong làng. Tiếc là thời gian hạn hẹp nên chưa tập trung đẩy các vấn đề về thơ mạnh mẽ và thiết thực hơn.

Với Nguyễn Trọng Tạo, có phải là "Yêu = Thơ, Thơ = Yêu" không?

Làm thơ là trình bày tâm hồn và tư tưởng. Tâm hồn phải thanh lọc, còn tư tưởng thì không phải bài thơ nào cũng có. Tư tưởng mới luôn luôn thiếu. Vì thế, nếu thơ mang tư tưởng mới, chắc chắn sẽ gây được chú ý.

Nếu chỉ yêu là yêu thì thơ yêu tràn ngập, nhưng những bài thơ tình hay bao giờ cũng mang theo nó triết lý nhân sinh mới.

Nhà thơ Hoàng Cát: "Tôi là một blogger hạnh phúc!"

Tôi đưa thơ của mình lên blog khoảng giữa năm 2007. Đó là một cách để có thêm bạn bè văn chương, cũng là bạn thật sự ngoài đời thường, san sẻ, an ủi nhau trong cuộc sống tinh thần.

Đôi khi tôi viết trực tiếp, đôi khi đưa bài đã có lên, nhưng bao giờ cũng nghiêm túc như một sự lao động thi ca suốt đời mình. Blog là một thế giới bầu bạn trong thi ca và cuộc sống. Tôi sống trên blog hết sức chân thành, cởi lòng cởi dạ với mọi người.

Tôi được rất nhiều các bạn bloggers yêu thương, quý mến. Trên mạng vn.weblogs có hơn 60 ngàn lượt người truy cập, tìm đọc các bài thơ của tôi. Tôi sung sướng vô cùng, hạnh phúc vô cùng! Tôi cảm thấy mình là một bloger thật hạnh phúc!

Tôi có bổn phận phải sống tốt hơn nữa với cuộc đời này để không phụ những tình cảm cao quý và đằm thắm mà rất nhiều người xa gần trên đời này dành cho tôi.

Nghệ sỹ đã "có tuổi" mà chơi blog thì "trẻ" quá chăng?

Ồ, ai cũng biết rằng một trong những cái thiêng liêng bậc nhất của mỗi con người chúng tra là tuổi trẻ. Vậy mà nó lại rất có hạn và mau chóng bị thời gian cướp đoạt mất không nương tay. Cho nên, đối với các nhà thơ, cái cần duy trì và kéo dài càng lâu càng tốt, đó là sức trẻ của tâm hồn.

Hơn nữa, một trái tim thơ chân chính luôn biết cùng vui, cùng buồn, cùng hy vọng hay thất vọng với cộng đồng. Vì thế, chưa bao giờ và không khi nào tôi lại sợ thơ mình trẻ quá so với tuổi.

Có khi nào ông thấy đâu đó đôi ba nghệ sỹ (có thể gọi là) dùng blog để tự "đánh bóng" mình?

Blog là sân chơi tự do, rộng rãi trên một chuẩn văn hoá ứng xử nhất định với nhau, tôi nghĩ, không ai cần đánh bóng mình làm gì. Với những người chân chính, thì làm thơ, (dù làm trên blog hay bất cứ đâu) là làm một công việc có thể không thành công, có đi mà không có đến, nhưng ít nhất nó cũng giúp cho người viết "thành Nhân".

Tất nhiên, trên blog hiện nay có nhiều bài thơ dở, đó là điều hoàn toàn bình thường, vì rằng, viết được một câu thơ thật hay, một bài thơ thật hay là khó vô cùng. Trời cho ai thì người ấy hưởng, cái nào hay thì tự thân còn lại, cái nào dở thì mau chóng bị lãng quên.

Đến một lúc nào đó chắc chắn sẽ có người sưu tầm, sàng lọc và lưu giữ những vần thơ đẹp, lẽ nào ta không thể thấy lấp lánh vàng và kim cương trong cái "Đại dương blog thi ca" ấy ư?.

Nói riêng về thơ, hình như trong Hoàng Cát chỉ có hai thứ tình cảm là "Bạn bè" và "Tình yêu"?

Quả thật không có một trong hai thứ tình cảm ấy, tôi không sống được, và cũng chả nên sống như thế mà làm gì!

Sống trên thế gian này, người ta có thể không có vợ (hoặc chồng) chứ chắc chắn không có bất cứ ai lại không có bạn cả! Tôi đã từng viết những câu thơ:"Tôi sống được nhờ vào lòng bè bạn/ Như nắng mùa đông, như gió mùa hè/ Như cốc nước làm vợi đi cơn khát/ Như bản nhạc buồn ru dịu những đêm khuya...".

Tôi yêu quý, tôn trọng hết mực các bạn mà tôi có. Không bao giờ tôi mảy may dám xúc phạm các bạn tôi, bất luận trong hoàn cảnh nào. Tôi yêu bạn tôi như bản thân mình!

Còn tình yêu ư? Tình yêu muôn năm!!! Trong những điều kỳ diệu nhất mà Thượng Đế ban cho con người có thể được hưởng, thì tình yêu nam nữ chắc chắn là điều siêu tuyệt vời nhất, siêu mê ly nhất, siêu mầu nhiệm nhất!

Có khi ta yêu thật sự trong đời, có khi vì bổn phận gia đình và đạo lý thường tình, ta đành thầm yêu trộm nhớ trong tưởng tượng. Đừng nghĩ rằng yêu thầm trong tưởng tượng là không say đắm đâu! Nhiều khi nó đẹp mãi, tương tư mãi, đắm say mãi. Và thật nhiệm màu, nó khiến cho ta sống cao đẹp lên rất nhiều!

Bài thơ "Tôi yêu em" của tôi in trong tuyển tập Thơ tình Việt Nam thế kỷ XX , NXB Quân đội nhân dân, 2000) - tôi đã viết "Tôi yêu em. Tôi đã yêu em/ Và tôi đã hôn em trong hương gió/ Em bình dị mà âm thầm sức lửa/ Toả nồng say cho trái tim tôi...". Cho dù tôi chỉ dám hôn người mình yêu xa xa qua làn gió trời thôi, nhưng trong tâm hồn tôi, tình yêu ấy chưa bao giờ phôi pha".

Nhà thơ Vũ Thanh Hoa: "Tôi rất biết ơn blog"

Tôi được nhà thơ Lê Huy Mậu rủ chơi blog cách đây 1 năm, ban đầu là trên blog tiếng Việt, sau đó là "căn nhà blog" bên vnweblogs mà blogger Nguyên Hùng dựng hộ. Đó là nơi tôi chia sẻ niềm đam mê văn chương với mọi người.

Có nhiều cách để đem thơ đến gần công chúng nhưng tiếp cận thơ qua blog là một cách hiện đại, nhanh chóng và phù hợp với giới trẻ, những người làm văn phòng, công sở, những nhà báo, nhà nghiên cứu... Viết blog cũng là một cách tiếp cận hay và mới về một đời sống "ảo mà thực" với tất cả mọi người, trong đó có nhà thơ.

Đọc thơ chị trên blog thì thấy dường như blog là nơi chứa đựng rất nhiều tâm tình và cái nhìn cuộc sống mới mẻ của chị.

Tôi viết văn từ 8 tuổi và thường là thể loại truyện ngắn, sau này tôi mới sáng tác nhiều thơ. Tôi thích khám phá nhiều cách thể hiện thơ và tìm tòi nhiều đề tài sáng tác.

Nhiều người cho rằng làm thơ trên blog thì viết sao cũng được. Còn với riêng tôi, dù viết tặng con hay viết về một cảm xúc bất chợt, tôi đều ý thức rằng đó là một việc rất nghiêm túc và không chỉ riêng mình đọc.

Mỗi khi viết xong và post lên, tôi hồi hộp và vinh dự đón mọi người vào đọc cũng như góp ý, và tôi vui sướng vui vô cùng khi đọc và trả lời họ.

Blog đã cho tôi được quen biết nhiều nhà thơ, nhà văn, nhà báo, họa sỹ, nhạc sỹ... nổi tiếng cũng như những người bạn đủ mọi lứa tuổi thật chân tình. Cảm hứng sáng tác của tôi cũng dồi dào hơn khi viết trên mạng. Tôi rất biết ơn blog!

Đã có rất nhiều nhà thơ viết blog, có khi nào đó bị coi là một cách "đánh bóng" hoặc "ăn theo" không? Và chị nghĩ gì về điều này? Đó có phải là một cách "đổi mới" của các nhà thơ không?

Nếu "đánh bóng" hay "ăn theo" bằng cách viết trên Blog thì chỉ được một thời gian ngắn, blogger ấy sẽ "hụt hơi" và lộ rõ chân tướng. Theo dõi thường xuyên các blog, bạn sẽ nhận ra điều này ngay. Theo tôi, Nhà thơ phải luôn biết tiếp cận với những điều mới mẻ, hiện đại. Viết Blog cũng là một cách tiếp cận hay và mới với tất cả mọi người, trong đó có Nhà thơ.

Hiện nay trên các blog cũng có nhiều người làm thơ. Chị có thường xuyên lướt web để tìm những "nụ thơ" mới không?

Tôi rất vui khi thấy mọi người trên vnweblogs luôn trình làng những bài thơ mới. Đó là món ăn tinh thần chung của cả "làng blogs". Tôi có rất ít thời gian để xem cụ thể từng trang blog nhưng vẫn cố gắng mỗi ngày ít nhất một lần lướt qua các bài mới post lên.

Tôi rất thán phục thơ của các bạn trẻ và có viết bài "Những nụ hoa Blog" về các bloggers nữ trẻ trên vnweblogs. Tôi rất ấn tượng khi đọc các bài thơ của một số bloggers nữ như Huỳnh Thúy Kiều, Hoa Nắng, Hoàng Thanh Trang... Hình như những tác giả nữ gần đây thường xuất hiện ấn tượng hơn.

Xin cảm ơn và chúc các nhà thơ Việt Nam sẽ có nhiều tác phẩm thơ đẹp, chúc Hội ngộ văn chương sẽ luôn là mảnh đất lành cho Thơ!

Nguyễn Hoàng Quỳnh Hương

NHÀ THƠ TÌNH VÀ "TÌNH SÉT ĐÁNH"

Mon, 04 Feb 2008 05:37:48 +0700

Monday, 4th February 2008

NHÀ THƠ TÌNH VÀ "TÌNH SÉT ĐÁNH"

Trò chuyện với Nhà thơ NGUYỄN TRỌNG TẠO - NGUYỄN THẮNG thực hiện
(Báo Gia Đình & Xã Hội số Tết 2008)

Với tình yêu, trời cho thì tôi không từ chối

Người ta thường bảo nghệ sỹ rất đa tình. Nguyễn Trọng Tạo vừa là nhà thơ, vừa là nhạc sỹ, vừa là họa sỹ. Vậy có thể nói anh yêu nhiều gấp ba lần các nghệ sỹ khác không?

Tôi nghĩ ĐA TÌNH hay YÊU, ai cũng thế cả thôi. Đâu phải là văn nghệ sĩ mới đa tình. Các nhà khoa học mà không đa tình hay sao? Chỉ khác nhau là có những công việc phải ngồi một chỗ, phải thu mình lại, và có những công việc phải đi nhiều, phải trải mình hơn. Giới văn nghệ sỹ là giới hoạt động thiên về cảm xúc tâm hồn, trái tim thường nhạy cảm nên dễ bị xúc động mạnh, xúc động nhanh, nhìn cái tốt cũng nhanh và nhìn cái xấu cũng nhanh. Đó là sự nhạy cảm. Chứ còn yêu thì biết ai yêu nhiều hơn ai, không thể so sánh được. Người yêu nhiều chưa hẳn đã là yêu mạnh mẽ, có người yêu rất ít nhưng lại yêu hết mình, xả thân theo đúng nghĩa của tình yêu. Cũng như tác phẩm, có người viết ít thì để lại, còn có người viết nhiều thì chẳng ai nhớ đến. Chỉ có điều văn nghệ sỹ thì thường có công chúng, có fan của họ. Nếu người ta yêu văn chương, nghệ thuật của anh... thì người ta cũng có cảm tình với anh. Đấy là cơ sở để người ta có thể yêu người nghệ sĩ. Nếu có một ngọn lửa tình được thắp lên, thì tình yêu đó chắc chắn sẽ tỏa sáng nhanh và mạnh hơn.

Vậy nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo có phải là người yêu nhiều không?

Với tôi thì trời cho gì thì tôi được nấy thôi. Mà trời đã cho thì mấy ai từ chối?

Không cần phải yêu đến 500 người phụ nữ

Để viết về một người nào đó, chắc chắn nhà thơ phải có tình cảm với họ thì mới có thể xúc cảm thành thơ. Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo đã làm cả nghìn bài thơ, cứ cho rằng một nửa số đó là thơ tình thì đồng nghĩa với việc anh đã từng có cảm tình với ít nhất 500 người phụ nữ?

Cũng không hẳn như vậy. Để có 500 bài thơ tình không cần 500 người tình. Nhà thơ Nêruda đã từng viết 100 bài thơ tình để tặng cho một người mình yêu. Mỗi bài thơ là một phát hiện về tình yêu của ông với nàng. Để có được những bài thơ tình như thế, thì phải phụ thuộc vào cả hai phía: Nguyên mẫu phải phong phú và nhà thơ cũng phải "đọc" được nhiều bí mật tình yêu từ nguyên mẫu. Thơ tình xuất phát từ tình cảm thật của người đang yêu. Nhưng cũng mang cả kinh nghiệm tình yêu của tác giả. Làm được một bài thơ tình được "đối tượng" công nhận, tôi nghĩ bài thơ đã thành công. Tôi có lần thực sự xúc động khi được một "đối tượng" nhận xét: Nhiều người đã tặng thơ cho em, nhưng chỉ có bài của anh là tặng em thật.

Những người đàn bà trong thơ anh có nguyên mẫu ngoài cuộc sống không?

Nói chung tất cả đều có thật và tất cả cũng đều là tưởng tượng. Những ám ảnh về đàn bà là những ám ảnh cụ thể nhưng khi vào thơ thì trở nên xa hơn, hư ảo hơn, lung linh hơn và đẹp hơn. Nhưng những người đàn bà được tôi lấy làm nguyên mẫu, dù đã có sự tưởng tượng rất nhiều, nhưng họ vẫn luôn nhận ra hình ảnh của mình trong thơ tôi. Và cũng có cả những sự ngộ nhận đáng tiếc.

Bài thơ viết về đàn bà mà anh thích nhất?

Tôi vừa có một chùm thơ tình viết cho một người, và đây là mấy câu trong bài Mây Trắng: "Em nguyên thủy duỗi dài trên mây xốp/ Trắng trong ơi, chìm tận đáy Tây Hồ/ Anh ngụp lặn đáy sâu vớt mùa thu chết đuối/ Mùa thu mỉm cười trong mắt em ngủ mơ".

18 ngày cho một cuộc hôn nhân

Có hình ảnh người đàn bà đi theo anh đến hết cả cuộc đời không?

Hồi chiến tranh biên giới ở Cao Bằng, một lần tôi gặp một cô gái người Tày đang ngồi bới tìm tài liệu ở trong ngôi nhà đổ nát. Tôi làm quen và được biết cô gái sắp đi lên Quảng Hòa để thăm gia đình. Tôi cũng phải lên Quảng Hòa để thâm nhập thực tế viết về chiến tranh. Vậy là chúng tôi đi cùng nhau mấy chục cây số nhờ xe bộ đội. Đến Quảng Hòa, cô ấy đưa tôi về thăm nhà, ăn một bữa cơm với gia đình và tự nguyện làm người dẫn đường trong các công việc của tôi. 2 ngày sau, đến khi chia tay, thấy cô ấy khóc tôi cứ bâng khuâng mãi. Đi trong cuộc chiến, đi trong tang thương bởi chiến tranh tàn phá, tôi thấy cô gái ấy như giọt sương đẹp và dễ vỡ. Sau khi tôi về Hà Nội được mấy tháng thì bỗng một hôm cô ấy xuất hiện và hỏi: "Có còn nhớ em không?". Ngày đó tôi đã hơn 30 tuổi và có vợ con rồi, còn cô ấy khá xinh đẹp, dù đã 26 tuổi nhưng vẫn chưa lấy chồng. Tôi đưa cô ấy đi thăm thú thủ đô rồi lưu luyến chia tay. Từ lần gặp gỡ đó, mãi 25 năm sau khi trở lại Cao Bằng, tôi mới gặp lại cô gái người Tày đó. Cô ấy đã có chồng con và đang làm việc ở văn phòng Tỉnh ủy. Gặp tôi, khi chia tay cô ấy lại khóc. Những giọt nước mắt đến giờ vẫn còn mặn.

Thế còn người con gái đầu tiên của đời anh?

Đó là một cô bạn học từ hồi cấp 3. Chúng tôi yêu nhau với tất cả sự say mê, bồng bột của tuổi học trò. Nhưng sau đó chỉ vì một sự tự ái rất trẻ con mà chúng tôi chia tay nhau. Cô gái ấy vẫn ở vậy cho đến tận bây giờ. Khi gặp lại, tôi hỏi vì sao không lấy chồng. Cô ấy trả lời, cũng có những lúc định lấy chồng nhưng rồi lại không xóa được hình ảnh của mối tình đầu tiên. Cô ấy bảo những người đàn ông sau họ khác tôi quá. Đến giờ, tôi vẫn rất thương cô ấy! Thương cũng là một cách ân hận, và quả thực không ai có thể quên được mối tình đầu.

Anh đã lấy vợ như thế nào?

Tôi lấy vợ thực đơn giản. Người vợ đầu tiên là người cùng làng, và hai ông bố là bạn của nhau. Người vợ thứ hai tôi gặp tình cờ ở Huế, và từ khi chúng tôi gặp nhau đến khi cưới nhau chỉ vỏn vẹn 18 ngày. Có lẽ chính sự đơn giản và vội vàng đã dẫn đến những đổ vỡ đáng tiếc. Nhưng, những người vợ ấy đã cho tôi những đứa con yêu.

Những bài thơ tình "sét đánh"

Anh có bao giờ bị "sét đánh" trong tình yêu không?

Có chứ! Thỉnh thoảng cũng phải bị "sét đánh" chứ (cười). Đây là bài thơ "sét đánh" gần đây nhất của tôi. Cũng có thể là bài thơ "sét đánh" cuối cùng đây! (Đọc thơ).

TA ĐÃ YÊU NHAU TỪ KIẾP TRƯỚC

Tặng Em

Ta đã yêu nhau từ kiếp trước

Đến bây giờ tiếng sét bỗng ngang tim

Ôi tiếng sét vạn năm rồi, có thể

Sét từ anh và sét từ em

Ngày đó em tròn hai mươi tuổi

Anh bốn mươi đi lạc tới chân trời

Hai ánh mắt gặp nhau trào biển cả

Nụ hôn nồng cánh rừng cháy trên môi

Rồi xa mãi vạn năm chừng quên lãng

Em lấy chồng làm người vợ mồ côi

Rồi xa mãi anh bước vào nghiệp chướng

Em thân yêu không lặp lại bên đời

Ta đã chết. Và biển trời đã khác

Lại hồi sinh em có thể tin không?

Ta lại quấn vào nhau như dây rừng ràng buộc

Như ngày xưa kiếp trước hứa hẹn lòng

Anh không biết còn kiếp sau nào nữa

Và kiếp này không biết có lìa xa

Anh chỉ biết ta bên nhau như thể

Thần Ái Tình kiếp trước tặng cho ta...

Vâng, "tình sét đánh" đã cho anh một bài thơ tình thật bất ngờ. Cám ơn anh, và chúc anh có thêm nhiều bài thơ tình bất ngờ như thế nữa...

Tôi không ngại nhận tiền đầu tư phục vụ sáng tác

Mon, 14 Jan 2008 05:32:00 +0700

Monday, 14th January 2008

Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo:
Tôi không ngại nhận tiền đầu tư phục vụ sáng tác

Thực hiện: Hằng Hà

Đó là câu trả lời của nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo trước lời "đặt hàng" từ phía Hội đồng đầu tư của Hội nhà văn. Ông quan niệm chỉ có những hành động nhận tiền mờ ám mới là không lương thiện.

PV: Do tính chất của lĩnh vực kinh doanh và sáng tác văn học khác nhau nên hình thức đầu tư cũng khác, một bên là đầu tư vào hiện tại một bên là đầu tư vào tương lai - như cách làm của Hội nhà văn Việt Nam đang áp dụng - đầu tư theo chiều sâu cho sáng tác văn học. Quan điểm của ông về cách đầu tư này?

Nguyễn Trọng Tạo: Đầu tư sâu cho sáng tác văn học mang nhiều rủi ro nhưng là hành động nên làm. Nhà nước muốn có nhiều tác phẩm tốt còn nhà văn cần cải thiện điều kiện, môi trường làm việc, do vậy việc hợp tác này ắt sẽ mang lại nhiều lợi ích. Đầu tư cho sáng tác văn học vừa để giúp đỡ nhà văn giảm thiểu nỗi lo cơm áo gạo tiền, vừa tạo chất xúc tác để nhà văn hứng khởi hơn trong lao động sáng tạo. Mặt khác, nó là phép ứng xử có văn hoá, thể hiện sự quan tâm, tôn trọng nhân tài của nhà nước đối với đội ngũ văn nghệ sĩ. Họ hoàn toàn xứng đáng được nhận sự hỗ trợ này.

Không chỉ riêng gì hội Nhà Văn mà với tất cả các hội khác, để kích hoạt cho một guồng máy tập thể hoạt động phải bắt đầu từ từng cá nhân cụ thể. Trách nhiệm của mỗi người sẽ nâng cao hơn khi được đặt niềm tin. Với một người cầm bút chân chính dù được đầu tư 5 triệu hay 500 triệu thì cách viết của họ cũng không hề bị ảnh hưởng. Sáng tác văn học mang đặc thù riêng, đầu tư cho sáng tác văn học là đầu tư cho cái đang tới, sẽ tới. Cứ tự ti sẽ chẳng bao giờ làm được việc gì. Đôi khi cũng cần mạo hiểm.

- Nên dựa vào yếu tố nào để quyết định đầu tư thưa ông?

- Đương nhiên phải dựa vào bản thảo, khối lượng tác phẩm mà nhà văn định ra. Dựa vào tên tuổi, năng lực đã được chứng minh, những điều người ta nhìn thấy được.

- Và trong số những tên tuổi ấy có cả những bậc nhà văn lão thành.

- Gừng càng già càng cay, cao tuổi nhưng họ vẫn đang sáng tạo và càng cần sự khuyến khích. Biết đâu với nguồn động lực mới từ chỗ muốn dừng sự nghiệp sáng tác họ lại có thể cố gắng làm được thêm một cái gì đó cho đời. Hơn nữa, nó thể hiện cách ứng xử của người việt, tôn trọng người trên, giống như một món quà họ xứng đáng được nhận qua những gì đã cống hiến.

- "Tiền đầu tư lâu nay được các hội viên xem như tiền chùa", với hình thức đầu tư sâu, chọn mặt gửi vàng liệu nó có thoát khỏi kiếp "chiếc bánh giữa làng" hay không?

- Bất kỳ cái gì cũng mang tính hai mặt tốt xấu, hình thức đầu tư này cũng không nằm ngoại lệ. Việc tổ chức trại sáng tác đã có không ít lời ra tiếng vào nên người ta e ngại khi thực hiện "đầu tư sâu" là phải lẽ. Vậy nên mới cần sự lựa chọn khách quan, công tâm và chính xác từ phía Hội đồng đầu tư mới mong hạn chế thấp nhất sự rủi ro. Điểm yếu của nhà văn là hay cả nể. Lãnh đạo mà là nhà văn, nhà thơ nữa thì...(cười).

- Và liệu tác phẩm có đạt chất lượng trong hoàn cảnh "bán non" theo đơn hàng?

- Chất lượng tốt hay không là do nhà văn chứ không do tiền đầu tư. Như tôi đã nói, đó chỉ là chất xúc tác, là hành động bảo trợ cho nhà văn phần nào, còn nếu không có khoản đầu tư này nhà văn vẫn viết, thậm chí còn viết hay. Không ai đoán trước được kết quả của những dự định, với người sáng tác văn học càng không. Có lẽ khi quyết định đầu tư sâu cho lĩnh vực này người ta đã tính trước được rủi ro. Đặt hàng 50 người không chắc đã nhận đủ 50 tác phẩm, trong số đó may ra mới có một tác phẩm hay. Những tác phẩm còn lại chỉ đạt tiêu chuẩn đã là thắng lợi.

- Ông nghĩ như thế nào trước hành động từ chối của một số cây bút sáng giá như: nhà văn Nguyên Ngọc, Nguyễn Nhật Ánh, nhà thơ Ý Nhi. Thậm chí với Nguyên Ngọc nói: "nhà văn nhận tiền trợ cấp là không lương thiện".

- Tôi không đồng ý với ý kiến của nhà văn Nguyên Ngọc. Nếu anh nhận và làm đàng hoàng thì đó là lương thiện, chỉ có những hành động nhận tiền mờ ám (nhận mà không làm hoặc làm hàng giả) mới không lương thiện mà thôi. Mỗi một phạm trù nghề nghiệp có những cái cần ưu tiên khác nhau, không nên so sánh khập khiễng. Là nhà văn thì càng cần phải đầu tư vì đấy là hoạt động mang tính thượng tầng kiến trúc, không khuyến khích khó mà thúc đẩy được năng lực sáng tạo của một khối nhà văn, cũng là thúc đẩy sự phát triển chung của nền văn học trong thời đại mới.

- Ông nghĩ như thế nào khi ông được chọn để đầu tư chiều sâu?

- Có lẽ Hội đồng đầu tư chọn tôi vì tôi đang trong quá trình hoàn thành cuốn sách về văn học và nghệ thuật dài khoảng 700 - 1000 trang. Hội có mời tôi đến ký hợp đồng và nhận tiền đầu tư, nhưng gần tháng nay tôi vẫn chư đến được. Tôi khẳng định là tôi sẽ nhận tiền đầu tư, không phải để giải quyết việc riêng, mà để phục vụ quá trình sáng tác.

-Là một trong những người được gửi gắm niềm tin ông có cảm thấy mình bị áp lực bởi không đơn giản: không xong thì trả lại tiền?

- Khi cầm bút lúc nào tôi cũng bị áp lực đè nặng. Áp lực đó là chất lượng sáng tạo tác phẩm. Tôi phải viết thế nào để công chúng vui lòng đón nhận, đấy mới là điều làm tôi trăn trở còn tiền và thời gian với tôi chỉ là điều kiện không mang tính quyết định. Không ai nhận tiền mà lại không có được tác phẩm, vấn đề chỉ là hay hay dở. Nhận tiền rồi mà viết không hay thì áy náy, day dứt chứ không phải là không lương thiện. Có phải nhà văn lúc nào cũng viết được hay đâu. Trong sáng tác văn học, không hay là chuyện bình thường. Đừng đưa nhà văn ra toà án lương tâm bởi chính họ khi viết dở, họ đã thấy đau khổ lắm rồi.

-Vâng, xin cảm ơn ông!

Trả lời báo Lao Động & Xã Hội

Sun, 24 Jun 2007 11:42:17 +0700

ÂM NHẠC CÓ KHI CÒN HƠN CẢ PHÙ THỦY
(Nhà thơ, nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo trả lời câu hỏi của báo Lao động Xã hội)

Nhà thơ Lê Huy Mậu bảo tôi có một cái nghề nữa là "nghề trả lời phỏng vấn". Thực ra thì người ta cũng thích "buôn chuyện" với tôi nên mới ra nông nỗi thế. Dưới đây là một cuộc hò hẹn mà đến 10 ngày mới thực hiện được trên Internet khi tôi đang ở khách sạn Mường Thanh (Lai Châu), liên quan đến câu chuyện ra đời Khúc Hát Sông Quê...

1, “Khúc hát sông quê” là tác phẩm âm nhạc được đánh giá cao, nhạc sỹ có thể cho biết ông đã sáng tác bài hát này trong hoàn cảnh nào? điều gì làm ông xúc động nhất?

Nguyễn Trọng Tạo: Khúc hát sông quê là một sáng tác bất ngờ. Sáng 2/9/2002, tôi ngủ dậy ra biển Vũng Tàu tắm rồi trở về định đi thăm bạn bè ngày Quốc khánh. Chợt thấy trên bàn chùm thơ 5 bài của nhà thơ Lê Huy Mậu vừa đưa tôi sau cuộc nhậu đêm qua, nhờ xem để mang về in báo Văn Nghệ. Tôi ngồi vào bàn xem, và khi đọc đến bài thơ dài Khúc hát sông quê thì tôi thực sự xúc động, và nảy ra những giai điệu đầu tiên. Thế là tôi lấy giấy nhạc ra viết một hơi. Có lẽ chỉ khoảng 30’ là bài hát phổ thơ Lê Huy Mậu hoàn tất. Tôi chưa bao giờ viết một bài hát nhanh đến thế. Ngay bài Làng Quan Họ quê tôi phổ thơ Nguyễn Phan Hách năm 1978 được viết nhanh kỷ lục (khoảng 1 giờ), nhưng kỷ lục này đã bị KHSQ phá bỏ.

Điều gì làm tôi xúc động nhất khi viết bài hát này? Đây là quê hương trong thơ Lê Huy Mậu. Nó da diết. Nó thương cảm. Nó máu thịt… Viết xong, tôi gọi điện thoại cho Lê Huy Mậu, bảo anh đến chỗ tôi (lúc ấy tôi đang dự trại viết của Hội Nhạc sĩ VN tại Vũng Tàu). Lê Huy Mậu đến, tôi hát cho Mậu nghe. Nghe xong, anh nằm ngửa trên chiếc giường trải drap trắng, dang tay, như một cây thánh giá. Mặt anh sưng lên. Sau đó anh vùng dậy nói một câu xanh rờn: “Bác làm em nổi tiếng đến nơi rồi!”. Điều đó làm tôi xúc động lắm.

2, Con sông trong bài hát có phải con sông quê hương ông không? Dường như đây là ký ức tuổi thơ của nhạc sỹ?

Nguyễn Trọng Tạo: Tất nhiên, quê tôi cũng có một dòng sông lượn quanh làng. Sông Bùng. Tôi đã được sinh ra, lớn lên, và chứng kiến cả đạn bom Mỹ dội xuống dòng sông. Tôi đi bộ đội, và qua rất nhiều con sông. Tôi yêu tất cả những dòng sông tôi gặp, nhưng gặp dòng sông nào, tôi cũng nhớ sông Bùng “tôi đã tắm một ấu thơ ở đó”.

3, Theo nhạc sỹ, điều gì đem lại cho bài hát sức sống, phải chăng là cái hồn quê trong trẻo được thể hiện qua từng giai điệu, câu chữ?

Nguyễn Trọng Tạo: Tình yêu con sông quê của nhà thơ Lê Huy Mậu đã hiện lên trong những câu thơ của anh. Còn tôi thì đã phù phép vào những dòng thơ đó. Vâng, phải nói là phù phép, vì âm nhạc có khi còn hơn cả phù thủy, nó mê hoặc cả nhân gian và cây cỏ, muông thú… Làm sao để làm được điều đó, tôi không biết, nhưng tôi là một hiện thân của sông nước làng tôi. Hiện thân của hồn quê ấy, bởi tôi chuyển tải được nó qua ngôn ngữ của mình.

4, Nhạc sỹ có thể kể đôi chút về ký ức tuổi thơ và quê hương của ông?

Nguyễn Trọng Tạo: Một đứa trẻ như bao đứa trẻ ở cái làng Trường Khê ấy. Lăn lóc với ruộng đồng, con trâu, bến nước. Nhưng cũng nhiều thú vui thôn dã… Nhiều bài thơ của tôi đã viết từ kí ức tuổi thơ ở làng quê ấy:

Cỏ may khâu áo làng quê

Cớ chi gió thổi bay về trời cao

Ta lên sân thượng chạm vào

Cỏ may. Ta cúi xuống chào… cỏ may…

Cuốn sách “Miền quê thơ ấu” (còn có tên là “Mảnh hồn làng”) của tôi được tái bản nhiều lần, và được giải thưởng cũng là kí‎ ức làng tôi.

5, Khi sáng tác bài hát này, nhạc sỹ có gặp khó khăn gì không?

Nguyễn Trọng Tạo: Có lẽ cái khó nhất là phải vượt qua các làn điệu dân ca có sẵn. Tôi vượt qua rất tự nhiên. Vượt qua bằng kỹ thuât hay quan niệm về sáng tác mà tôi đã nung nấu. Tôi chỉ rút hồn dân ca chứ tôi không thuổng dân ca. Vì thế, bạn có thể nghe ở bài hát này âm hưởng của nhiều vùng dân ca miền trung VN, vì thế không chỉ người miền Trung mà người Bắc hay người Nam Bộ vẫn dễ dàng tiếp nhận.

6, Rất ít ca sỹ thể hiện thành công ca khúc này, vậy theo nhạc sỹ, cần phải có tố chất gì mới có thể hát thành công “Khúc hát sông quê”?

Nguyễn Trọng Tạo: Họ phải có quê hương. Họ phải yêu quê hương. Họ phải có tâm hồn người Việt. Và họ phải có giọng hát… Rất nhiều ca sĩ đã hát bài hát này kể cả nam lẫn nữ. Anh Thơ là người hát đầu tiên trên sóng truyền hình. Thu Hiền cũng đã hát tại Vũng Tàu vào buổi tối 2/9/2002. Và ngày 2/9/2006 tôi tình cờ trở lại Vũng Tàu, anh Lê Huy Mậu cùng bạn bè đã mở tiệc đón tôi nhân kỷ niệm 4 năm KHSQ ra đời.

7, Những ca khúc của nhạc sỹ có khi nào gặp phải scandal nào không?

Nguyễn Trọng Tạo: Nói scandal về ca khúc của tôi thì có. Nhưng nó không giống scandal các “sao”. Ví dụ, ca khúc Làng Quan Họ quê tôi đã làm nhiều người nhầm tôi là người Bắc Ninh, đến nỗi chương trình Tiếng Thơ của Đài Tiếng nói VN năm 1979 đã giới thiệu tôi là người Kinh Bắc!! Nhưng cũng vì thế mà tôi được chơi với nhiều bạn Quan Họ, và hồi tôi ở Huế còn được Hội đồng hương Hà Bắc mời cả nhà làm Hội viên danh dự. Bài Khúc hát sông quê thì gây nhiều rắc rối. Người ta nhậu nhẹt hay họp hành mà có ai hát bài này là mở máy gọi tôi, bắt tôi nghe kỳ hết bài mới thôi. Có vụ các bạn tranh nhau hát cho tôi nghe làm nóng cả con dế. Người ta cãi nhau về chữ này chữ kia, nốt này nốt nọ, đều gọi điện nhờ tôi làm trọng tài từ xa. Có một người (nghe nói là rất xinh đẹp), gần 5 năm nay vẫn gọi điện thăm hỏi tôi, có lúc còn gửi cả quà tặng. Và đi đâu tôi cũng bị chọc là “nhạc sĩ úp mặt” (Quá nửa đời phiêu dạt, con lại về úp mặt vào sông quê), “nhạc sĩ một xu” (Vời vợi tuổi thơ một xu bánh đa vừng)...

8, Hiện nay, bản quyền tác giả và bảo vệ bản quyền vẫn là một vấn đề nhức nhối, riêng những ca khúc của nhạc sỹ có bao giờ bị xâm phạm bản quyền không? Nhất là tác phẩm “Khúc hát sông quê”?

Nguyễn Trọng Tạo: Một nhạc sĩ nước ngoài nói với tôi: “Nếu tôi có 2 ca khúc nổi tiếng và được sử dụng nhiều như anh, tôi sẽ có biệt thự, xe hơi và vài ba năm du lịch quốc tế”. Tôi nghe mà rùng mình thấy sợ nếu mình có tất cả những thứ đó. Có ca sĩ nói với tôi khi tôi cho tiền boa: “Thú thực là mấy năm nay em hái được khá nhiều tiền từ bài hát của anh, anh lại còn boa em nữa?”. Đấy là một câu nói tử tế mà tôi nghe được.

9, Nhạc sỹ nhận xét thế nào về những tác phẩm mang âm hưởng dân ca đương đại của Lê Minh Sơn, Nguyễn Vĩnh Tiến… hiện nay?

Nguyễn Trọng Tạo: Tôi chỉ nghĩ là nó hay hay không mà thôi. Một bản nhạc hay thì nó dân ca hay không dân ca không quan trọng. Còn “dân ca đương đại” là gì nhỉ? Tôi chưa nghe nói …

9, Vâng, có thể là như thế. Công việc hiện tại của nhạc sỹ như thế nào? Ông có thể kể cho độc giả nghe một chút về hành trình sáng tác nhọc nhằn của người nhạc sỹ không?

Nguyễn Trọng Tạo: Tôi không lựa chọn nghề nhạc, nên tôi thấy cũng nhẹ thôi. Sáng tác nhạc đối với tôi đa phần ngẫu hứng. Ngẫu hứng thì làm gì có nặng nhọc?

10, Kế hoạch sắp tới của nhạc sỹ là gì?

Nguyễn Trọng Tạo: Chơi. Và ngẫu hứng thơ, nhạc…

Xin cảm ơn nhạc sỹ!

Diễm Huyền thực hiện

HOÀI NGHI LẠC QUAN VỀ ĐÀO TẠO NHÀ VĂN

Fri, 15 Jun 2007 23:18:01 +0700

HOÀI NGHI LẠC QUAN VỀ ĐÀO TẠO NHÀ VĂN
(Phỏng vấn Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo)

Hôm qua phóng viên Lương Nguyên của VTC NEWS (vtc.vn) phỏng vấn tôi về “phong trào” đào tạo nhà văn đang nở rộ hiện nay. Bài phỏng vấn này đã được đăng trên VTC NEWS sáng nay cùng với ‎ ý kiến của dịch giả Đoàn Tử Huyến:
http://vtc.vn/vhgt/vanhoc/158846/index.htm
Bạn có thể đọc theo đường Link trên để biết vtc đã in thế nào, hoặc đọc nguyên văn bài trả lời dưới đây.

1.Khoa Sáng tác, lý luận, phê bình văn học của Đại học Văn hóa, thêm Trung tâm bồi dưỡng viết văn Nguyễn Du đang đi vào hoạt động, sắp tới lại có lớp Viết văn của Đại học Văn hóa – nghệ thuật quân đội. Xem ra môi trường sáng tác của chúng ta sẽ càng trở nên xôm xụ?

NGUYỄN TRỌNG TẠO: Nghe nói mở ra nhiều khoa nhiều khóa, nhiều trường nhiều lớp viết văn tôi không khỏi ngạc nhiên. Ngạc nhiên và cười thầm. Té ra Nước ta là một nước Văn. Mà là một nước Văn thật. Ngày xưa, ông Ngô Thời Nhậm đã chẳng tự hào kêu lên “Nước ta là một nước Thơ” đó sao? Đời sống khó khăn thế. Cơ chế tự do sáng tác – công bố ì ạch thế. Cơ chế nhuận bút lạc hậu thế. Mà sao lại có nhiều người viết văn thế? Nếu có nhiều người đua nhau lao vào “trường văn trận bút” thì chứng tỏ môi trường xã hội có nhiều biến động, phát triển. Biến động bề nổi bề chìm bề ngang bề dọc. Nó làm cho con người ta bức xúc. Bức xúc vui bức xúc buồn, bức xúc cười bức xúc khóc, bức xúc hạnh phúc bức xúc đau thương... Không bức xúc thì làm gì có văn. Bức xúc mà tìm đến nghề viết văn là trúng rồi. Nhưng không phải ai tìm đến nghề văn cũng trúng. Nếu không có nghề gì, không làm được nghề gì, thôi thì cứ thử viết văn thì hãy cẩn thận. Không thiếu gì người chen nhau tìm danh hão phải trả giá đắt. Đắt mà thành thì không nhiều, nhưng đắt mà mua phải hàng dổm thì khối. Nhưng cái máu đua chen này khó mà can ngăn được. Thế thì lớp cứ mở, thầy cứ dạy, trò cứ học. Không thành văn thì cũng thành nhân. Chả uổng.

NTT ký lưu niệm

2.Ông nhận xét ra sao về đặc điểm, tính chất cũng như chất lượng đào tạo của từng nơi? Và liệu đâu sẽ là nơi đáng để chọn mặt gửi vàng?

NGUYỄN TRỌNG TẠO: Đức có trường Bê-se, Nga có trường Gorki, Mỹ thì mở khoa mở lớp trong mấy trường đại học... Ta cũng đã từng có trường Nguyễn Du. Nhiều nhà văn nổi tiếng đã học các trường này. Và hình như các trường của họ có một cơ chế “chọn vàng gửi mặt” thì đúng hơn là “chọn mặt gửi vàng”. Khóa 1 trường Nguyễn Du của ta hầu hết học trò là những cây bút đã thành danh hoặc đã có danh. Họ vào đấy để giao lưu đồng nghiệp, để trang bị sâu thêm những kiến thức, nhằm lấp lỗ hổng thiếu hụt kiến thức đại học, trên đại học... chứ không phải để lấy bằng. Còn bây giờ ở ta nếu có 3 địa chỉ đào tạo bồi dưỡng nhà văn thì tôi nghĩ nó cũng chẳng khác nhau là mấy. Rồi cũng mấy ông nhà văn ấy, mấy ông thầy giáo ấy. Thời “chạy sô” mà. Nhưng xét riêng từng địa chỉ như chị giới thiệu tôi thấy nó cũng có cái riêng đấy, riêng theo cơ chế tự qui định: Văn Hóa, Quân Đội, Nhà Văn. Học ở trường Đại học Văn Hóa thì “chính qui”, học ở trường Đại học VHNT Quân Đội thì “quân đội mà vui”, học ở Trung tâm Bồi dưỡng viết văn Hội Nhà Văn thì nhanh mà thoáng. Tôi không hẳn là người chuộng ngoại, nhưng nếu trường nào mời được nhiều thầy ngoại/quốc có kinh nghiệm thì chắc sẽ mới mẻ hơn. Tại sao không?

3.Theo nhận xét của ông, nhà văn Việt Nam thiếu cái gì? Thiếu hụt đó của họ sẽ được bù đắp một cách triệt để chăng?

NGUYỄN TRỌNG TẠO: Nhà văn Việt Nam thiếu một hệ thống triết học sâu sắc và tiên tiến. Sự lựa chọn triết học trong nhà trường của ta quá cũ, lạc hậu và thiếu tính hệ thống, lại thường bị cắt xén, bóp méo... Ta có một ông triết học nghe nói rất oách là Trần Đức Thảo nhưng học trò không hề biết. Sách ông viết cách đây nửa thế kỷ giờ mới được dịch ra tiếng Việt. Dù ông có tiên tiến mấy thời đó thì giờ đây cũng đã lạc hậu so với thế giới rồi. Ngay cả cái hay của ta mà ta có được biết đâu, huống là cái hay của “địch”. Cái tư duy “xưa rồi” nó cứ lẽo đẽo bám riết lấy ta thì liệu ta sẽ có tư tưởng gì mới đây. Văn chương không có tư tưởng mới thì là văn chương gì? Tôi nghĩ quá khó để nhà trường bù đắp được phần thiếu hụt này cho nhà văn, nhưng vì thế mà nhà trường cần gợi mở hơn. Nhà văn vốn giàu tưởng tượng.

4.Liệu khi các lớp viết văn này ra đời, nhiều nhà văn có phải đi “chạy sô” để truyền đạt kinh nghiệm không? (ông nghĩ sao về điều này, bởi không phải nhà văn nào cũng có tài hùng biện mà truyền đạt kinh nghiệm một cách trôi chảy trước đám đông).

NGUYỄN TRỌNG TẠO: Chạy sô là tất nhiên rồi. Nhà văn chạy sô để truyền đạt kinh nghiệm. Nước ta vẫn thích chủ nghĩa kinh nghiệm. Nhưng đối với người viết văn thì kinh nghiệm quan trọng lắm. Kinh nghiệm cũng làm ra lý thuyết đấy. Tại sao ông viết thế này, bà viết thế kia. Tại sao câu này dài câu kia ngắn. Tại sao chi tiết này mà không chi tiết kia. Tại sao bỏ chữ này nó hiện nghĩa kia. Vân vân và vân vân... Học trò sẽ tự rút ra lý thuyết từ kinh nghiêm của nhà văn. Thâu bắt được cá tính phong cách của họ kiểu phong cách nghiên cứu văn học qua tiểu sử nhà văn. Hơn nữa, người viết được tiếp xúc với những nhà văn nổi tiếng, nhà văn hâm mộ như một xúc kích trong đời sống tinh thần, đốt thêm ngọn lửa đam mê nghề nghiệp. Tất nhiên không phải nhà văn nào cũng “đứng lớp” được. Có nhà văn nói hàng tuần không hết “vấn đề”, nhưng có nhà văn nói nửa giờ đã không còn gì để nói. Vì thế mà sẽ không nhiều nhà văn được mời “đứng lớp”. Mà ít thì phải chạy. Chạy mãi cũng mỏi. Nói lắm cũng nhàm. Không chuyên nghiệp nó thế.

5.Theo quy luật tự nhiên thì có cầu mới có cung, phải chăng xã hội đang quá cần tới những nhà văn?

NGUYỄN TRỌNG TẠO: Xã hội nào cũng cần nhà văn. Nhà văn đảm nhiệm phần hồn xã hội. Họ cũng là “giáo sư tâm hồn” hay “bác sĩ tâm hồn”. Văn chương chia sẻ, an ủi, giải tỏa và bồi đắp tâm hồn. Và văn chương hướng đạo. Sự xuất hiện nhiều nhà văn trong một xã hội nào đó chứng tỏ nhu cầu tâm hồn rất lớn của con người trong xã hội đó. Nhưng cũng có những giai đoạn lịch sử mà văn học không đáp ứng được nhu cầu con người, xã hội. Đấy là những giai đoạn mà quyền lực thống trị cưỡng bức văn chương, biến nhà văn thanh nô bộc và xu phụ.

6.Trên thực tế, văn chương vẫn là một món ăn xa lạ với không ít người, văn sĩ vẫn than đói, và chẳng ai sống được bằng nghề. Người học xong ra trường lại… đi viết báo là chính. Vậy có cần phải đào tạo thêm?

NGUYỄN TRỌNG TẠO: Văn chương là tự nguyện. Thích thì viết không thích thì thôi. Thích thì đọc không thích thì thôi. Nhưng xã hội phát triển thực sự thì nhu cầu thưởng thức văn chương lên cao. Đấy là qui luật mà người ta đã chỉ ra từ lâu. Qui luật bất biến. Cái việc đi học viết văn chẳng qua cũng là muốn nâng cao tay bút đáp ứng nhu cầu trở thành nhà văn đáng đọc mà thôi. Tôi tin một số người có động cơ đúng đắn về việc học. Còn đa phần là thử, là chơi, là bằng, là cấp. Thanh niên đi học. Ông bà già cũng đi học. Nhân viên lẹt đẹt đồng lương đi học. Giám đốc thừa tiền ném cửa nhà thầy liếm chút danh chơi. Thôi thì kiểu nào cũng là học. Không có học trò thì thầy dạy cho ai? Còn ra trường ai thành gì là việc của họ. Trời không cho làm văn thì làm khổ người khác cũng chẳng sao!

7.Từng gắn bó rất lâu với trường Viết văn Nguyễn Du (cũ), rồi cực lực phản đối sự tồn tại của nó, bây giờ ông lại không lên tiếng, phải chăng ông đồng ý với sự xuất hiện của hai nơi đào tạo viết văn mới? Tại sao lại có sự khác biệt này?

NGUYỄN TRỌNG TẠO: Có lẽ chị nhầm. Tôi không phản đối sự tồn tại của trường Viết Văn Nguyễn Du, mà tôi phản đối sự giải thể trường này. Ý kiến của tôi đã đăng trên báo 7 năm trước. Tôi là học viên cá biệt của trường viết văn Nguyễn Du khóa đầu tiên (1979 –1982). Cá biệt là bởi khóa học sắp kết thúc thì bị Quân đội điều đi “nhận nhiệm vụ mới”, lý do đơn giản vì đã làm ra bài thơ Tản mạn thời tôi sống. Bài thơ được Quân đội (nơi quản lý tôi) nhận xét là “không có lợi cho ta”. Tất nhiên 5 năm sau đến thời “Đổi mới” thì nó lại được đánh giá là “khơi nguồn cho dòng chảy văn học mới”. Và cũng vì thế mà thầy giáo và bạn bè trong trường nhớ đến tôi. Xa trường này đã 25 năm nhưng tôi luôn nhớ về nó. Tôi cũng đã từng trở lại “đứng lớp” một số giờ, và nhìn thấy ở đấy một số gương mặt trẻ đáng tin cậy. Tôi nói một số, vì không phải ai học trường viết văn cũng trở thành nhà văn. Nhưng nếu được học ở đấy thì thật là khó quên. Tôi được các thầy cho làm bạn (gọi anh cho thân mật) như Hoàng Ngọc Hiến, Hồ Ngọc Đại, Trần Quốc Vượng, Xuân Diệu... Và chính thầy Hồ Ngọc Đại là người luôn tự hào rằng “Đời dạy học của tôi thích nhất là được tiếp xúc với lớp nhà văn khóa đầu tiên trường Nguyễn Du”. Nếu các lớp, các khoa, các trung tâm đào tạo, bồi dưỡng viết văn ra đời và duy trì tốt như Viết Văn Nguyễn Du khóa 1 của tôi thì tại sao tôi không ủng hộ. Tôi là nhà văn hoài nghi, nhưng hoài-nghi-lạc-quan.

Vì sao Nguyễn Trọng Tạo thôi không làm Báo Thơ?

Wed, 13 Jun 2007 21:55:10 +0700

NTT: Tôi được mời làm báo Thơ của Hội Nhà văn từ đầu 2003, nhân sự kiện ra đời Ngày Thơ Việt Nam. Thực ra thì từ năm 1994 tôi đã đề nghị Hội nên ra báo Thơ, và năm 1997 tôi đã cùng anh Hữu Thỉnh (Phó Tổng thư ký thương trực Hội kiêm TBT báo Văn Nghệ) tổ chức cuộc họp bàn chuyện ra báo. Ra một tờ báo Thơ trên một “Nước Thơ” (chữ của Ngô Thì Nhậm) mà khó thế đấy. Nhưng chỉ sau 2 năm, khi mà báo Thơ đang thời kỳ “rực rỡ” nhất thì tôi cực chẳng đã phải rời bỏ nó. Hôm nay tình cờ lướt tìm kiếm trên google gặp bài tôi trả lời phỏng vấn của báo Thể Thao & Văn Hoá, đọc lại “hơi bị” xúc động. Xúc động bởi vì thời ấy báo Thơ đang in “công khai” 24 trang với số lượng 15.000 bản, còn mấy năm nay nó đã trở thành một tờ tạp chí “bí mật” không mấy ai nhìn thấy. Tôi post lại bài này lên đây, hy vọng đâu đó có thể làm một tờ báo Thơ mới cho toàn dân đọc.

eVăn: Hai năm qua (2003 -2004), nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo là người phụ trách Báo Thơ (phụ san báo Văn nghệ, Hội Nhà văn). Tuy nhiên gần đây, anh đột ngột tuyên bố: "dừng"! Giới văn nghệ bị hẫng, đồn đại rằng anh quá mệt mỏi; có ý kiến lại cho rằng anh được đãi ngộ không xứng đáng. Dưới đây là những tâm sự của anh với phóng viên báo Thể thao & Văn hóa.

Vì sao Nguyễn Trọng Tạo thôi không làm Báo Thơ?

Thể thao & Văn hóa, số 16, ngày 25/2/2005

- Anh có thể cho biết nguyên nhân nào khiến anh “rửa tay gác kiếm” ngoảnh mặt với báo Thơ sau quãng thời gian gắn bó đến vậy?

- Cho đến hết tháng 12/2004 thì tôi làm được 18 số báo thơ, theo tôi con số này là vừa đủ thanh xuân. Duy tâm một chút, 1+ 8 = 9 là số đẹp thể hiện sự vĩnh cửu... (cười). Nói vui vậy, chứ tôi “thôi” là bởi 2 lý do: 1/ Không có biên chế nhân sự. Báo thơ đã hình thành được 2 năm nhưng cơ chế, biên chế, tổ chức cho một ban biên tập ổn định cho tờ báo là không có; không có những người làm trực tiếp. Hầu hết các công việc từ đọc bài vở, biên tập, liên hệ trả lời bạn đọc, đặt bài, lên trang... thậm chí cả đọc dò đều là một mình tôi. Vì thế, tôi quá mệt mỏi. Làm quá nhiều, huy động thời gian và trí lực cho báo Thơ quá nhiều nên tôi không còn thời gian để viết, để làm sách nữa. Mà với người làm nghề thì điều này ảnh hưởng rất lớn. Đây là lý do quan trọng để tôi trả lại báo thơ cho Văn nghệ. 2/ Không được tự chủ. Ban lãnh đạo báo Văn Nghệ không thực sự ủng hộ bảo Thơ phát triển. Đấy là lý do kỳ lạ nhất. Anh Hữu Thỉnh là TBT một đườg, anh TVT phó TBT một nẻo. Những gì anh Thỉnh Hứa thì anh Tuấn bảo không được. Cơ chế như thế rất khó cho người làm báo: Ban biên tập báo Thơ không được phép phát hành báo, không được làm việc với các hệ thống phát hành, không được tự lo quảng cáo để mở rộng bạn đọc. Đến trà nước tiếp cộng tác viên cũng phải xin Ban BT báo Văn Nghệ. Vì báo Thơ vẫn chỉ là phụ bản của báo Văn nghệ nên rất “bó chân bó tay”, khó làm lắm. Thế thì tôi có tài thánh cũng chịu.

- Đâu là những cái khó mà anh phải chấp nhận khi đảm đương công việc?

- Sau 3 số đầu ra theo từng quý (3 tháng một kỳ) có tính chất thăm dò và chuẩn bị, đến tháng 10/2003 thì ra hằng tháng. Đây là một tờ báo hẳn hoi gồm 24 trang với nhiều chuyên mục. Để ra được báo, khối lượng bài vở phải đọc trong một tháng ít nhất là 500 bài thơ, những dịp cuối năm có khi phải đọc đến cả nghìn bài. Nên biết thêm là ngoài khoảng 40-50 bài thơ/một số chiếm chừng 4 trang, còn lại 18 trang là đăng các bài viết, diễn đàn, ý kiến, các chuyên mục. Bài vở thì bạn viết gửi đến rất nhiều, nhưng muốn có chất lượng cao thì phải đặt bài thêm, phải biết chọn mặt gửi tên, ai rành nhất, ai chuyên môn vấn đề gì thì mời họ viết. Đặc biệt là bài chuyên đề cho từng số...

- Anh tự đánh giá tờ báo mình làm ra sao?

- Báo thơ đã thổi lên luồng gió thơ ca mới, hấp dẫn, lôi hút bạn đọc bạn viết cả trong nước lẫn ngoài nước. Báo Thơ đã đi đúng hướng, giới thiệu được tiềm năng thơ ca của đất nước từ bậc tiền bối lão làng đến các nhà thơ trẻ. Đặc biệt, báo đã làm được một số điều như: giới thiệu lại một số nhà thơ chưa được hiểu đúng trong quá khứ, qua đó khẳng định được sự đóng góp của họ đối với văn đàn đất nước mà quan trọng là những nhà thi tài trong nhóm Nhân Văn – Giai Phẩm; đăng tải được những tư liệu khá quan trọng thuộc về lịch sử hay scandal thơ ca, chẳng hạn Biên bản cuộc họp về tập thơ Cửa mở của Việt Phương, cách đây hơn hai mươi năm vừa in đã bị thu hồi mà không biết rõ nguyên do... (Tất nhiên, còn rất nhiều tư liệu hay liên quan đến thơ ca, hành trình của thơ ca trong mỗi giai đoạn... vẫn đang còn nằm ở đâu đó và những người làm báo Thơ nếu có dịp nên tiếp tục mạch này).

Những điều đó, báo Thơ đã làm để ghi nhận, đánh giá và tôn vinh thơ ca Việt Nam. Ngoài ra, còn có mảng thơ ca hải ngoại, nước ngoài, không chỉ là giới thiệu nội dung mà còn chuyển tải thông điệp của thơ ca thế giới qua những phong cách thể hiện của từng dân tộc khác nhau... Nhìn chung, mỗi số báo vẫn có được những bài đinh, có giọng điệu riêng, theo tầm quốc-gia-thơ, thế-gới-thơ chứ không giới hạn vùng miền...

- Nghe đâu sau khi anh nói “từ giã” công việc làm báo Thơ, Tổng biên tập báo Văn nghệ - Hữu Thỉnh đã đề nghị anh ở lại với một mức lương khá cao (thậm chí rất cao so với mặt bằng chung của báo Văn nghệ) và anh đã từ chối...

- Có ý kiến nói rằng Nguyễn Trọng Tạo làm reo để đòi lương. Thực tế, mỗi số báo tôi được trả 1,5 triệu đồng (gần một năm đầu là 500.000 đồng/số, sau nâng lên 800.000 đồng). Nhiều người nghĩ là do lương ít quá nên tôi thôi không làm, họ nghĩ vậy cũng có cơ sở vì không ai làm một tờ báo mất nhiều sức như thế mà lại có thu nhập thấp vậy. Khi tôi xin nghỉ, anh Hữu Thỉnh có đề nghị tôi tiếp tục ở lại với mức lương cao hơn cả Tổng biên tập, nhưng tôi không muốn xử sự theo cách đó. Thực tế, tôi không phải là biên chế của báo Văn nghệ. Tôi làm tờ Âm Nhạc của Hội Nhạc Sĩ. Nhưng tôi đã làm báo Thơ như là một ông chủ (dù thực ra chỉ là khách, các cộng sự của tôi cũng là khách). Hai năm làm khách là đã quá lâu rồi, mà báo Thơ muốn chạy dài hơi cần có người chủ thực sự.

- Với tư cách của người đi trước, anh có “chỉ điểm” ai sẽ tiếp tục làm báo thơ và có “nhời” nào giã bạn với báo Thơ?

- Tôi có đề nghị anh Nguyễn Quang Thiều, nhưng anh Thỉnh có vẻ không “hợp, nên tôi đã đề nghị anh Ngô Thế Oanh. Nếu có một người thẩm thơ nhạy cảm, tôn trọng thơ, tôn trọng người làm thơ, tôn trọng bạn đọc và giỏi nghề báo, chắc chắn báo Thơ sẽ hấp dẫn. Ngược lại, thì nó chỉ là một tờ báo cho ra vẻ có báo mà thôi. Tôi nghĩ rằng, điều quan trọng nhất là báo Thơ phải sao cho Cao và Sang như chính Thơ vậy. Và để làm được điều đó, không đơn giản; ngoài trí tuệ, công sức, tấm lòng còn cần có sự can đảm và dũng cảm.

Đoàn Ngọc Thu thực hiện

30 NĂM: KHOẢNG CÁCH VÀ DẤU NỐI

Fri, 13 Apr 2007 04:45:52 +0700

(Trả lời phỏng vấn của Trần Nhuệ Tâm cho Tiền Vệ)

Tôi muốn các nhà văn hải ngoại nhìn thấy trong túi tôi có rượu và trên trán tôi đôi mắt kính được nâng lên.

NGUYỄN TRỌNG TẠO

1. Hồi đầu những năm 90 thế kỷ trước tôi sống ở Huế, và đã gặp ở đó khá nhiều văn nghệ sĩ hải ngoại về thăm đất nước. Hầu hết những người tôi được gặp thì trước đó tôi đã được đọc, được biết tên họ trên sách báo hải ngoại hoặc trong nước. Có người, tôi đã được đọc họ từ trước 1975. Những người tôi gặp thường là những tên tuổi quen thuộc. Đỗ Khiêm cùng ông Hoàng Hoa Khôi đến tư gia thăm tôi. Thuỵ Khuê cùng chồng con xuống ga tàu hoả Huế được tôi và Hoàng Phủ Ngọc Tường đón về Khách sạn và đưa đi thăm di tích, danh thắng và gặp nhiều văn nghệ sĩ Huế. Tôi và HPNT cũng đã đón Khánh Trường từ sân bay Phú Bài. Du Tử Lê sau ba lần về Huế mới quyết định đến gõ cửa nhà tôi và HPNT, rồi hơn 10 năm sau lại gặp nhau ở Hà Nội. Trần Vũ tìm tôi ở Huế không gặp, chục năm sau tôi lại tìm được Vũ tại Pais và đến nhà chơi. Mai Ninh cũng đã cùng chúng tôi đi thuyền rồng sông Hương thăm lăng Minh Mạng. Nhiều lần hẹn nhau với anh Đặng Tiến mới găp được nhau tại nhà anh Dương Tường. Một lần đang nhậu với bạn bè ở nhà thì nghe điện thoại ông Mai Thảo từ bên kia Thái Bình Dương gọi về, giọng vang như có eco trong phòng bá âm, hoá ra ông chỉ một mình cô độc trong phòng làm việc... Những người ấy đều ghi dấu ấn sâu đậm trong tôi bằng tác phẩm và những hoạt động văn học của họ. Đấy là những người Việt muốn cùng với những người cùng nòi giống tôn vinh văn chương tiếng Việt, dù phong cách và quan niệm khác nhau.

2. Tôi thích quan điểm của Khánh Trường khi lấy chữ Hợp Lưu đặt tên cho tờ tạp chí văn chương ra đời ở Mỹ. Anh muốn họp mặt các dòng chảy của văn học Việt, dù trong nước hay ngoài nước, dù trường phái này hay trường phái nọ. Tất nhiên là trên một bình diện văn hoá nhất định. Có lúc tôi đã nói với anh rằng, nhiệm vụ của chúng ta sau cuộc chiến là hàn gắn vết thương vĩ tuyến 17 chứ không phải là khoét sâu thêm thù hận. Đó cũng là nhiệm vụ nhân văn cao cả của văn chương. Bạn cũng nên hiểu rằng, trong cuộc chiến, tôi và Khánh Trường cầm súng ở hai chiến tuyến, cùng thế hệ, cùng tuổi, cùng đeo đuổi văn nghiệp. Vì thế, tôi đọc hầu hết những tờ Hợp Lưu may mắn có được bằng nhiều con đường khác nhau. Tôi cũng đọc tạp chí Thơ xuân-thu-đông, Văn, Đoàn Kết, Talawas, Tiền Vệ... Đấy là nơi chấp nhận được "tự do ngôn luận" tương đối thoải mái. Và tôi hiểu thêm được nhiều điều qua văn chương của những tác giả có góc nhìn khác tôi. Hơn nữa, tôi hiểu thêm đời sống tình cảm của những người Việt ở nước ngoài, dù họ phải rời xa Tổ quốc trong hoàn cảnh nào. Tôi cũng rất tiếc cho một số nhà văn không thoát khỏi hằn học và thù hận, làm đau khổ những con chữ vô tội. Những con chữ vô tội trong tiếng Việt ấy lại còn bị lạm dụng như người ta lạm dụng tình dục trẻ em ngay cả trong thơ ca nhân danh cách tân trong những năm gần đây. Tôi nghĩ chủ nghĩa Hậu hiện đại, Tân cổ điển, Tân hình thức không khó chấp nhận. Vì không đổi mới thì không có văn chương của thời đại mới. Văn học tự thủ tiêu khi chối bỏ cách tân, hoặc không để cho cách tân trình thị. Đấy là bài học của muôn đời. Sự làm mới tiếng Việt không phải là làm cho tiếng Việt trở nên ngọng nghịu hay bắt chước vẻ lơ lớ của người tây nói tiếng Việt, mà phải làm cho tiếng Việt trong sáng hơn, đa nghĩa hơn, và chính xác hơn. Ký sự đi Tây của Đỗ Khiêm hay lục bát kiểu Du Tử Lê là biểu hiện của sự tìm kiếm có hiệu quả. Truyện ngắn của Trần Vũ trẻ hoá thể loại truyện ngắn đã trở thành công thức già nua. Giọng văn phê bình nghiên cứu của Võ Phiến kết hợp được văn chương với đời sống tâm hồn mà trở nên hấp dẫn, thoát khỏi trơ cứng của lối văn nghị luận... Ở trong nước người ta hay nhấn mạnh giá trị văn chương bằng chữ hay. Điều đó không sai, nhưng xem xét sự xuất hiện của tác phẩm văn chương phải bắt đầu bằng sự nhận diện cái mới. Những giá trị mới là điều vô cùng quan trọng đối với người sáng tạo. Mới có thể chưa hay, thậm chí không hay, nhưng trong hay bao giờ cũng chứa đựng những giá trị mới. Có tạo ra những cái hay-mới thì mới phân biệt được với những cái hay-cũ. Tôi kính nể những người dấn thân tìm kiếm cái mới cho văn chương, và tôi kính phục những người mang tới cho văn chương những cái hay-mới. Gần đây tôi được đọc mấy cuốn lý thuyết về Thơ Tân Hình Thức rất thú vị, nhưng đọc những bài thơ tân hình thức thì chưa sướng được. Không biết bao giờ thì nhà lý thuyết tân hình thức và nhà thơ tân hình thức gặp nhau? Hình như tôi còn có một nghi ngờ gì đó về thơ tân hình thức giữa các ngôn ngữ tiếng Anh, tiếng Pháp... và tiếng Việt; sự giãn cách khoảng trống cố ý (hay vô ý) giữa các từ? Liệu chúng ta có thoát khỏi bức tường phương Tây để bay tới bầu trời thơ ca tân hình thức Việt Nam?...

3. Nói chung thì không ai đọc được hết sách văn học trong nước cũng như hải ngoại. Trước 1975, khi còn phân biệt ta - địch giữa hai chế độ, tôi cũng đã đọc được một số cuốn sách in ở Sài Gòn. Lúc đó tôi thích thơ Nhã Ca, Nguyên Sa, Nguyễn Bắc Sơn, Thanh Tâm Tuyền (người có câu thơ thật ngộ: Tôi gọi tên tôi cho đỡ nhớ)... Tôi cũng nhớ một số câu thơ của ai đó trong một tập thơ không còn nguyên vẹn: "Anh đi ném bom xé nát trăm miền/ Rồi về dưới đó mua chùm hoa nhân tạo/ Sáng mùng một Tết tặng em", "Bấm vào đầu thấy đau/ Bấm vào chân thấy đau/ Da thịt còn đau dấu hiệu sống còn", "Nếu không có con/ Biết lấy ai làm chứng cho ba đã có mặt trong đời"... Một người lính ở "phía bên kia" đã viết như thế. Rất người. Và tôi nghĩ, văn chương đích thực sẽ vượt qua thành kiến và thù hận, vượt qua biên giới để tìm đến chia sẻ với đồng loại. Bây giờ tôi đọc "Khi tôi chết hãy đưa tôi ra biển", hay "Sóng từ trường"... Thụy Khê là một nhà bình luận văn chương sắc sảo, chấp nhận những góc cạnh của tài năng, lại có một giọng nói rất sang và quyến rũ trên đài RFI. Chị đã nêu được nhiều vấn đề văn học trong nước và hải ngoại, khiến cho không khí văn chương trở nên cập nhật. Tôi khá chú ý thơ tân hình thức, nhưng nhiều bài thơ đã làm tôi buồn cười hơn là thích thú. Tôi nghĩ, nếu trong hồn người viết không có thơ thì dù có bày trò giỏi mấy cũng chỉ dựng lên được những xác chữ mà thôi.

4. Cái khác biệt đáng kể nhất giữa văn học Việt Nam trong và ngoài nước là tư tưởng tự do. Sự tiếp xúc với tự do phương tây đã làm cho một số nhà văn hải ngoại trở nên phóng khoáng nhiều trong tư tưởng hiện đại. Ảnh hưởng của văn học phương tây đối với văn học hải ngoại cả về hình thức lẫn nội dung là có thật. Văn học trong nước không chối từ tính dục như ai đó vẫn lầm tưởng, nhưng vấn đề tính dục trong văn học hải ngoại được chấp nhận thoáng đãng hơn. Tôi không dám chắc trong hay ngoài viết về chuyện ấy hay hơn, nhưng rõ ràng nó phụ thuộc vào những quan niệm mang tính văn hoá không đồng nhất. Ngay cả tính phản kháng vốn là bản chất của văn học, kể cả phản kháng cái đẹp đã lỗi thời, cũng có những cung bậc khác nhau. Nhưng nói cho cùng thì không có nhà văn nào giống nhà văn nào, và nhờ sự khác nhau đó mà văn học mới trở nên phong phú và đa dạng như chúng ta đã thấy.

5. Tôi không nghĩ rằng văn học Việt Nam trong và ngoài nước là hoàn toàn khu biệt. Vì văn học là văn học, nó mang tính nhân văn bẩm sinh của con người. Chỉ khác chăng nó đang bị khu biệt về độc giả. Những năm gần đây, một số tác giả hải ngoại đã in sách ở trong nước. Bộ tiểu thuyết Sông Côn mùa lũ của Nguyễn Mộng Giác do nhà xuất bản Văn Học (Hà Nội) ấn hành được nhiều người trong nước tìm đọc và được giới thiệu trên báo chí. Tôi đọc Ký sự đi Tây của Đỗ Khiêm là do nhà xuất bản Văn Hoá Thông Tin của Bộ VHTT ấn hành. Nhà nước cũng vừa cho phép xuất bản 15 cuốn sách của nhà sư Thích Nhất Hạnh nhân dịp ông về truyền giáo ở nước nhà... Điều đó chứng tỏ sự khu biệt về độc giả đang dần được giải toả. Có một thực tế là số lượng độc giả trong nước vô cùng lớn so với độc giả hải ngoại. Sự thiệt thòi của những văn thi sĩ hải ngoại về người đọc là cần chia sẻ. Chẳng thế mà nhạc sĩ Phạm Duy đã làm một cuộc chọn lựa cho chính mình: ông muốn đưa âm nhạc của ông trở về với 80 triệu dân Việt ngay trên Tổ quốc mình. Đây là một vấn đề Nhà nước nên nghĩ tới giải pháp có lợi cho văn nghệ sĩ và công chúng.

6. Còn riêng về sự "thống nhất" văn học trong và ngoài nước, theo tôi, có lẽ chỉ cần một chữ "hay" là đủ.

7. Tôi muốn các nhà văn hải ngoại nhìn thấy trong túi tôi có rượu và trên trán tôi đôi mắt kính được nâng lên.

Hà Nội, 8.3.2005

Nguyễn Trọng Tạo

VietNamNet phỏng vấn Nguyễn Trọng Tạo

Hội đồng Thơ không đề cử, Chung khảo vẫn giới thiệu

Vì sao Blogger Mẹ Nấm được trả tự do

Nhà văn không nên hám cơ hội

Nhà văn không nên hám cơ hội

- Nghiện hút, bia ôm, thuốc lắc, hang động đã tiến sát vào đến ngõ, đến sát trường học, nhà xuất bản.

- Một nhà văn, cách đọc quan trọng không kém gì sách, với anh cũng thế chứ?

- Thế hệ bây giờ cái gọi là "văn hóa đọc" đã thật là xuôi chèo mát mái chưa?

- Người đọc văn chương rút cục có rất ít kinh nghiệm sống trong cuộc đời, bởi họ rất ít khi được truyền đạt cái kinh nghiệm ấy. Những tác phẩm văn học lớn thì bổ ích hơn.

- Không ít những tác phẩm vô bổ đến mức con cái của tác giả cũng chẳng quan tâm nữa. Nhà văn chắc chắn cũng phải chịu trách nhiệm về công việc của mình chứ.

- Anh từng chủ trì tờ báo Thơ. Anh có thể nói đôi chút về công việc làm báo văn nghệ thời bây giờ?

Nguyên Anh thực hiện

Bài trên Nhà báo & Công luận

Anh thấy thế nào trước đánh giá: Văn học nghệ thuật đi xuống-lỗi một phần của các nhà phê bình đã né tránh (cẩu thả) trước nhiều hiện tượng, sự việc.

Nhà phê bình_TS Nguyễn Thị Minh Thái đã nói: Đừng chê không có các nhà phê bình. Chưa có tác phẩm hay, đỉnh cao. Nếu có các nhà phê bình sẵn sàng vào cuộc và lúc đó sẽ thấy các nhà phê bình. Anh đồng ý hây có ý kiến khác?

Hoặc là, các nhà phê bình hiện đang đi chệch hướng, không bàn vào các khuynh hướng sáng tác, tìm tòi các tác phẩm mới mà xung vào nhiều cuộc tranh luận bên ngoài văn chương?

Với anh, anh có đánh giá cao những gương mặt nhà phê bình nào? Chúng ta có cây bút phê bình nào đủ sức hút cũng như uy tín và độ tin cậy với độc giả, giới nhà văn?

Trong bối cảnh văn chương hiện nay, theo anh, cần những đièu kiện gì để có thể tạo ra những nhà phê bình xuất sắc?

NTT: (Cười)

PV: Cám ơn ông.HẰNG NGA thực hiện (Bản đầy đủ)(*) Đầu đề do NTT đặt.

Báo Đất Việt hỏi "chuyện tự tử"

Thưa anh, "10 bài thơ viết trong đêm tự tử" đã được viết ra như thế nào?

Đọc những bài thơ đầu tiên của anh thấy sự dồn nén, khiến người đọc hình dung, lí do khiến anh đi đến ý định tự tử rất căng thẳng. Anh có thể cho biết rõ hơn?

NTT và nhà thơ Nguyễn Hoa (1982)Phải chăng mọi việc bắt đầu từ bài thơ đó?

Lúc đó anh bao nhiêu tuổi?

Tôi hơn 30 tuổi và mang quân hàm trung uý.

Và anh đã không đủ can đảm để chết?

Bản đánh máy trang đầu tập thơSáng tác 10 bài thơ trong một đêm, anh có nghĩ rằng đó là kỷ lục?

Quyết định công bố 10 bài thơ với sự uất ức một thời, anh có sợ gặp phải phản ứng?

Anh đã từng nghĩ đến chuyện tự tử lần 2, lần 3 chưa?

Đến giờ những bức bí đó đã được giải toả chưa?

Cách nhìn của anh về cuộc sống có gì khác?

- Tôi luôn nhìn vào sự thật. Trong cuộc sống, ai giả dối, tôi luôn tránh, với người chân thật, tôi luôn quý trọng. Bạn bè lâu năm của tôi đều là những người chân thật với mình.

Người ta nói "ngũ thập tri thiên mệnh", tôi đã lục thập, tức là qua tuổi đó rồi. Tôi nhìn đời và chấp nhận rằng, có tốt đẹp thì phải có xấu xa, giống như tờ giấy luôn có hai mặt, không thể tìm đâu ra tờ giấy một mặt cả.

Vậy bây giờ mối quan hệ của anh với những người như anh nói, đã tung những lời đồn ác ý, ra sao?

Sau vụ anh định tự tử , anh có nói cho ai biết không?

- Tôi chỉ kể cho anh Nguyễn Hoa bạn thân biết thôi vì chuyện ấy nói làm gì.

Nhưng gần đây có ông Nguyễn Hoà lại vặn về chuyện này trên báo chí, vậy ai đã nói ra bí mật đó?

Trên mạng có nhiều ý kiến khác nhau về chuyện của anh, thậm chí cho rằng anh còn đánh bóng tên tuổi bằng câu chuyện này.

Hiện anh là một blogger khá nổi tiếng, anh lại online nhiều trên mạng. Anh được gì từ điều đó?

Dự định của anh trong thời gian tới?

Cám ơn anh đã có cuộc trò chuyện thật cởi mở và chân thành.

Bàn về nhân cách của nhà văn

Viết tiếp về Nguyễn Trọng Tạo và “Thơ viết trong đêm tự tử”

Nguyễn Trọng Tạo và "Thơ viết trong đêm tự tử"

NHÀ THƠ NGUYỄN TRỌNG TẠO TRƯỚC CHUYẾN ĐI BẮC MỸ

Từ A đến Z với Hoàng Phủ Ngọc Tường

THƠ TRÊN BLOG ĐANG LÀM XAO ĐỘNG NGƯỜI ĐỌC

Nhà thơ Nguyễn Việt Chiến: "Chuyện không chỉ của người trẻ..."

Nhà thơ Nguyễn Việt Chiến: "Chuyện không chỉ của người trẻ..."

- Nguyễn Việt Chiến: Cái mới trong thơ nhiều khi không cần đến sự trình diễn cầu kỳ bằng một hình tượng lạ, một cấu trúc lạ, một biểu đạt lạ mà điều nó hướng tới phải là một phát hiện mới về tính suy tưởng của thơ.

* Anh có thể nói rõ hơn được chăng? Ví dụ, anh nhận xét thế nào về khuynh hướng cách tân trong sáng tác của các tác giả trẻ thời gian gần đây?

* Xin cảm ơn anh!

Trần Dần: "Tôi thích đối thoại như tra tấn"

Trần Dần: "Tôi thích đối thoại như tra tấn"

Nguyễn Trọng Tạo

"Tôi thích những cuộc đối thoại với nhau như tra tấn. Ðọc là tra tấn có một chiều. Ðối thoại là tra tấn lẫn nhau."

"Các tác phẩm của anh Trần Dần hầu như tôi đều đọc. Có cái tôi hiểu và có cái tôi không hiểu. Nhưng khi tôi hỏi, anh Trần Dần chỉ nói: ‘Mưa rơi không cần phiên dịch'. Ðề nghị anh Trần Dần nói rõ hơn điều này."

HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNG: Xin hỏi thật anh. Tại sao phải là thơ mini mà không thể là thơ cách khác. Vậy thơ mini có phải là thời thượng hay không? Thơ có cần thiết hay không?

XUÂN HOÀNG: Anh là nhà thơ đi làm cái mới. Vậy thơ anh có gì kết hợp với ca dao truyền thống hay không?

NGUYỄN ÐẮC XUÂN: Chúng tôi tham gia tranh đấu ở miền Nam, nghe nói sau vụ ‘Nhân Văn', anh có làm những tập thơ gửi ông này ông nọ trước đấy phản đối anh. Anh có thể cho biết sự tiếp nhận của họ như thế nào?

HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNG: Anh có làm thơ tình yêu không? Và anh quan niệm thế nào về đổi mới hiện nay?

NGUYỄN TRỌNG TẠO: Tiểu thuyết Người người lớp lớp của anh là một giá trị. Anh làm ra giá trị đó hơn 30 năm trước. Nay đọc lại, theo anh, nó có rơi vào văn chương minh hoạ hay không, hay là nó vẫn là một giá trị thực sự?

(Mọi người cùng cười, phá tan không khí căng thẳng gần hai tiếng đồng hồ trôi qua.)

HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNG: Không nên lạm dụng sức khoẻ của anh. Tuy vậy, tôi muốn hỏi anh thêm một câu: Theo anh, nhân cách nhà văn quan trọng ở những điểm nào?

TRẦN DẦN: Nhân cách là văn cách. Ðấy là nhân cách sáng tạo. Tôi mong muốn mỗi công dân là một người Thơ. Ðầu tiên là làm người.

HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNG: Cũng có lúc nhà văn sống khác với những điều họ nói. Vậy có tin những điều họ nói và những điều họ sống là một hay không?

TRẤN DẦN: Nhà văn cũng như mọi người. Tin vào mọi người như thế nào, hãy tin vào nhà văn như thế ấy. Theo tôi, có tin mà cũng có ngờ nữa...

*

"Ðúng là tra tấn nhau. Vã cả mồi hôi..."

Huế 5.1988

(Trích trong Văn chương cảm và luận của Nguyễn Trọng Tạo, nxb Văn Hoá Thông Tin, Hà Nội, 1998, tr. 294-298)Ảnh Trần Dần của Nguyễn Đình Toán

Yêu thơ trên blog

NHÀ THƠ TÌNH VÀ "TÌNH SÉT ĐÁNH"

NHÀ THƠ TÌNH VÀ "TÌNH SÉT ĐÁNH"

Trò chuyện với Nhà thơ NGUYỄN TRỌNG TẠO - NGUYỄN THẮNG thực hiện(Báo Gia Đình & Xã Hội số Tết 2008)

Với tình yêu, trời cho thì tôi không từ chối

Người ta thường bảo nghệ sỹ rất đa tình. Nguyễn Trọng Tạo vừa là nhà thơ, vừa là nhạc sỹ, vừa là họa sỹ. Vậy có thể nói anh yêu nhiều gấp ba lần các nghệ sỹ khác không?

Vậy nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo có phải là người yêu nhiều không?

PV: Cám ơn ông.

HẰNG NGA thực hiện (Bản đầy đủ)

(*) Đầu đề do NTT đặt.

NTT và nhà thơ Nguyễn Hoa (1982)

Phải chăng mọi việc bắt đầu từ bài thơ đó?

Bản đánh máy trang đầu tập thơ

Sáng tác 10 bài thơ trong một đêm, anh có nghĩ rằng đó là kỷ lục?

(Trích trong Văn chương cảm và luận của Nguyễn Trọng Tạo, nxb Văn Hoá Thông Tin, Hà Nội, 1998, tr. 294-298)
Ảnh Trần Dần của Nguyễn Đình Toán

Trò chuyện với Nhà thơ NGUYỄN TRỌNG TẠO - NGUYỄN THẮNG thực hiện
(Báo Gia Đình & Xã Hội số Tết 2008)